I OSK 2733/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/GI 306/23 w sprawie ze skargi U. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 19 grudnia 2022 r. nr SKO.4106.1260.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz U. H. 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 czerwca 2023 r. sygn. II SA/GI 306/23 oddalił skargę U.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 19 grudnia 2022 r. nr SKO.4106.1260.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że skarżąca wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem nie może tego świadczenia otrzymać. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Wskazano, że problem "legitymowania się orzeczeniem..." budził w orzecznictwie spore wątpliwości. Zostały one jednak rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. (sygn. I OPS 2/22), podjętej na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w celu wyjaśnienia przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że już po podjęciu powyższej uchwały zapadły wyroki wskazujące wyraźnie, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności jest posiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o niepełnosprawności. Przywołano wyrok NSA z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. I OSK 28/22, gdzie skład orzekający stwierdził wyraźnie "pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Wyjaśniono, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczeniu w niniejszej sprawie stoi fakt, że ojciec skarżącej jest żonaty a jego żona nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. W świetle wspomnianej wyżej uchwały nie ma tu znaczenia faktyczny stan zdrowia żony ojca. Jedynym kryterium oceny przez organy może tu być odpowiednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła U.H., zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj: 1. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż wynikająca z tego przepisu przesłanka negatywna występuje mimo że małżonka osoby niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przed dniem orzekania przez organ odwoławczy; 2. art. 23b ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu przez organy administracji weryfikacji przed wydaniem decyzji czy małżonka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo jednoznacznie wynikającego z tego przepisu obowiązku weryfikacji tych danych przez organy orzekające w sprawie we własnym zakresie. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: 1. art. 106 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, mimo złożonego wniosku o jego przeprowadzenie i mimo że dowód ten wykazywał istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne istniejące w dniu orzekania przez organ odwoławczy, których organ nie wziął pod uwagę w związku z naruszeniem przepisów prawa procesowego; 2. art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas, gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1, bowiem organ odwoławczy nie ustalił przed wydaniem decyzji stanu faktycznego spawy w sposób kompletny, pomijając obowiązek zweryfikowania, czy małżonek osoby niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności; 3. art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 23b ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez pominięcie przez organy administracji weryfikacji przed wydaniem decyzji czy małżonka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo jednoznacznie wynikającego z tego przepisu obowiązku weryfikacji tych danych przez organy orzekające w sprawie we własnym zakresie. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów: a. Orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 01.12.2022 na okoliczność legitymowania się przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przed dniem orzekania przez organ odwoławczy; b. Pisma pełnomocnika strony z dnia 19.04.2023 zatytułowanego "Wniosek o przeprowadzenie dowodu" na okoliczność posiadania przez sąd I instancji informacji w zakresie legitymowania się przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; c. Wyciągu z elektronicznej książki nadawczej i wydruku z systemu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej dla przesyłki nr [...] na okoliczność doręczenia pisma wskazanego w lit. b do sądu I instancji w dniu 21.04.2023, a więc przed wydaniem wyroku w przedmiotowej sprawie. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Na podstawie art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach są zasadniczo trafne. Przedstawienie motywów wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga zastrzeżenia, że skarga kasacyjna formułując zarzuty naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów "k.p.a." i "ustawy o świadczeniach rodzinnych" jednocześnie nie definiuje tych skrótów. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzuty te dotyczą odpowiednio: ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022, poz. 615 – dalej "u.ś.r.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 243² k.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. W związku tym dokumenty przedłożone Sądowi pierwszej instancji dokumenty, stały się materiałem w niniejszej sprawie bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnego postanowienia. Zasadnie, w tych okolicznościach Sądowi pierwszej instancji zarzucono, że rozpoznając sprawę nieprawidłowo zaaprobował on wadliwe ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę odmownego załatwienia wniosku skarżącej kasacyjnie przez Kolegium. Jak wynika z akt sprawy, pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 19 kwietnia 2023 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z orzeczenia małżonki osoby niepełnosprawnej i nadesłał do akt sprawy Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 01 grudnia 2022 r. o zaliczeniu Z.S. od dnia 15 listopada 2022 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wskazał, że zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego argumentując, że niemożliwe jest przyznanie świadczenia wnioskodawczyni, która jest córką osoby niepełnosprawnej, podczas gdy żyje małżonek osoby niepełnosprawnej, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że w związku z orzeczeniem z dnia 01 grudnia 2022 r. odpadła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Wojewódzki kontrolując decyzję Samorządowego Kolegium w Częstochowie z dnia 19 grudnia 2022 r., podobnie jak Kolegium, przyjął, że skarżąca wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem nie może tego świadczenia otrzymać, bowiem na przeszkodzie stoi fakt, że ojciec jest żonaty, a jego żona nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Trafnie w tej sytuacji podnosi skarga kasacyjna, że błędnie ustalono okoliczności faktyczne sprawy, w oparciu o które wydano zaskarżoną decyzję Kolegium. Powodem uzasadniającym w ocenie Kolegium, odmowne załatwienie wniosku U.H. w dniu 19 grudnia 2022 r. było błędne ustalenie, że Z.S. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Te wadliwe ustalenia zaaprobował Sąd pierwszej instancji. Trafnie zatem w skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że organy prowadzące postępowanie tym standardom nie sprostały. Niewątpliwie błędne ustalenia faktyczne skutkowały wadliwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jednocześnie uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Stwierdziwszy, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę treść orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 01 grudnia 2022 r. o zaliczeniu Z.S. od dnia 15 listopada 2022 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).