III FZ 18/25

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 356/24 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 4 marca 2024 r., nr 1201-IOP1-2.4104.138.2023.10 w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 22 sierpnia 2024 r., I SA/Kr 356/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił S. G. (dalej: ,,Skarżący") przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 4 marca 2024 r., nr 1201-IOP1-2.4104.138.2023.10, w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. Sąd stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), tj. błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie tego przepisu poprzez wadliwe przyjęcie, że pełnomocnik Skarżącego nie uprawdopodobnił braku swej winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W oparciu o powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł na zasadzie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie kwestii przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższego wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem lub życiem własnym bądź innych osób, lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (zob. H. Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz i orzecznictwo, LEX/el. 2018, komentarz do art. 87 p.p.s.a.). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona przedstawi przekonującą argumentację, która uprawdopodobnia brak winy w uchybieniu terminu, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Trzeba też dodać, że winą za uchybienie terminu może być także obarczona osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej. W przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, warunkiem przywrócenia terminu jest brak jego winy, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych; dla uznania winy profesjonalnego pełnomocnika wystarczy jednak nawet lekkie niedbalstwo z jego strony. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła wymagana prawem przesłanka przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci uprawdopodobnienia przez Skarżącego braku winy w jego uchybieniu. Skarżący działał przez profesjonalnego pełnomocnika, od którego należy oczekiwać należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. W tej sprawie pełnomocnik Skarżącego argumentował swój brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi faktem, że ,,od około 4 lat znajduje się w sytuacji życiowej powodującej obniżenie nastroju, aktywności, niepokój oraz lęk z objawami somatycznymi, obniżenie zdolności koncentracji i uwagi". Dalej zaś wskazał, że w okresie, kiedy wezwanie było awizowane, przyjmował zwiększone dawki leków z powodu na zaostrzenie się objawów choroby, a w konsekwencji nie odebrał przesyłki. O fakcie wezwania miał się dowiedzieć dopiero 26 czerwca 2024 r., tj. w dacie odebrania postanowienia o odrzuceniu skargi. Na dowód choroby, do wniosku załączył kopię zaświadczenia lekarskiego wystawionego 9 stycznia 2023 r. z rozpoznaniem epizodu depresyjnego. W treści zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji słusznie jednak zwrócił uwagę, że o ile stany obniżenia nastroju związane z depresją mogą silnie oddziaływać na możliwość podejmowania przez pełnomocnika czynności tak życiowych, jak i zawodowych, to epizod obniżenia nastroju pełnomocnika strony skarżącej nie był zdarzeniem niespodziewanym, skoro zaburzenia na tle depresyjnym towarzyszą pełnomocnikowi od kilku lat. W szczególności słusznie uznał sąd pierwszej instancji, że skoro w okresie, w którym przesyłka była awizowana, brał zwiększone dawki leków, oznacza to, że brał je również wcześniej – czyli pozostawał w leczeniu farmakologicznym. Słusznie też sąd podkreślił, że wykonując zawód radcy prawnego pełnomocnik powinien zdawać sobie sprawę ze znaczenia swojej kondycji psychicznej i tego, jak może ona wpływać na możliwość realizowania obowiązków zawodowych. Mając na względzie to, że pomoc prawna udzielana przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana – pełnomocnik strony powinien był tak zorganizować swoją pracę, aby w przypadku pogorszenia się nastroju powiadomić o tym swojego mocodawcę, ewentualnie – przewidując możliwość takiego pogorszenia – nawiązać wcześniej współpracę z inną kancelarią radcowską lub adwokacką, tak aby w razie konieczności móc jej przekazać prowadzone przez siebie sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty zażalenia nie podważają stanowiska sądu pierwszej instancji. Z załączonego do wniosku o przywrócenie terminu ,,zaświadczenia lekarskiego" wynika jedynie, że 9 stycznia 2023 r. odbyła się wizyta lekarska, w czasie której jako rozpoznanie lekarz wskazał kod choroby F32 - epizod depresyjny i przepisał stosowne leki, co wskazuje, że rzeczywiście pełnomocnik leczy się na depresję. Niemniej nie wynika z niego, by w terminie otwartym do uzupełnienia braków formalnych skargi doszło do znacznego pogorszenia choroby uniemożliwiającego prawidłowe uzupełnienie braków formalnych skargi. Należy zauważyć, że zaświadczenie to nie odnosi się do czasu, w którym miało miejsce zdarzenie prawne objęte wnioskiem. Termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upływał 31 maja 2024 r., tj. po ponad roku od wystawienia tego zaświadczenia. Zdaniem NSA, ma to o tyle istotne znaczenie, że pomimo trwającej przynajmniej od stycznia 2023 r. choroby, pełnomocnik Skarżącego pozostawał aktywny zawodowo (m.in. w marcu 2024 r. zgodził się reprezentować Skarżącego i wniósł skargę do WSA). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela także stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zgodnie z którym profesjonalny pełnomocnik, jako osoba dbająca należycie o interesy swojego mocodawcy, winien podjąć wszelkie niezbędne kroki w celu zabezpieczenia terminowości dokonywanych czynności procesowych, chociażby poprzez skorzystanie z pomocy osób trzecich, np. poprzez udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego innemu radcy prawnemu lub adwokatowi, który wspomógłby go w sytuacji choroby i w obliczu upływającego terminu do uzupełninia braków formalnych skargi. Na radcy prawnym ciąży bowiem obowiązek takiego zorganizowania swojej pracy, aby w sposób właściwy dbano o interesy mocodawcy (zob. postanowienie NSA z 7 maja 2014 r., II OZ 412/14). Podsumowując, należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że w realiach niniejszej sprawy Skarżący nie uprawdopodobnił, jakoby uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi miało charakter niezawiniony, a tym samym nie wykazał zasadności zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a, wyklucza to możliwość przywrócenia terminu na podstawie art. 87 § 2 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione w zażaleniu okoliczności wystąpiły znacznie wcześniej niż nastąpiło otwarcie biegu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.