I SA/Rz 300/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Asesor NSA Stanisław Śliwa, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z dnia 26 lutego 2024 r. nr 375/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy , FGŚP za lata 2009-2012 uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE I SA/Rz 300/24 Uzasadnienie Przedmiotem skargi E. B. (dalej: Zobowiązany/Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 26 lutego 2024 r. nr 375/2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 21 listopada 2023 r. Zobowiązany zwrócił się do ZUS o umorzenie zaległości z tytułu składek powołując się na trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia. Zobowiązany wskazał, że razem z żoną znajdują się w skrajnej sytuacji życiowej, mają ponad 70 lat, zmagają się z chorobami i licznymi kłopotami. Od czasu upadku działalności gospodarczej zostali bez środków do życia i obecnie znajdują się u kresu sił. Zobowiązany zaznaczył, że podejmował bezinteresowne działania na rzecz miasta, wspierał instytucje miejskie i pomagał ludziom. Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że Zobowiązany nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości [...] zł brutto [...]netto), nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie korzysta z pomocy społecznej. W zakresie kosztów utrzymania Zobowiązany wskazał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...]zł. Poza zadłużeniem w ZUS, Zobowiązany posiada inne zobowiązania: z tytułu podatków za okres miesięczny [...]zł, w instytucjach: MPWiK w kwocie [...] zł, prąd i gaz [...] zł. Zobowiązania te nie są spłacane. Prowadzona jest egzekucja przez komornika sądowego, spłata w formie dobrowolnych wpłat, łączna miesięczna kwota spłaty wynosi [...]zł. Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód w kwocie [...]zł (netto). Zobowiązany nie posiada żadnego majątku, ani wierzytelności. ZUS decyzją z 26 lutego 2024 r. nr 375/2024, na podstawie: 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 – dalej: u.s.u.s) - odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres od 05/2010 do 04/2012 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł, odsetek – [...]zł, kosztów upomnienia – [...]zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11/2009 do 04/2012 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł odsetek – [...]zł, kosztów upomnienia – [...]zł c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 11/2009 do 04/2012 w kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł, odsetek – [...]zł, kosztów upomnienia – [...]zł, 2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: Rozporządzenie z 2003 r.) – odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres 05/20010 do 04/2012 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł, odsetek – [...]zł, kosztów upomnienia – [...]zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2009 do 04/2012 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – [...]zł, c) Fundusz Pracy za okres 11/2009 do 04/2012 w kwocie [...]zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie ZUS odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wskazując, że zgodnie z art. 24 u.s.u.s. dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie w dniu 7 maja 2010r. wobec Zobowiązanego postępowania egzekucyjnego spowodowało, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i pozostawał zawieszony do zakończenia egzekucji. Nadto w wyniku wydania postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o ogłoszeniu upadłości nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. Postępowanie upadłościowe zostało umorzone postanowieniem z [...] października 2022 r., które jest prawomocne z dniem 12 listopada 2022 r. W związku z tym, zgodnie z art. 24 ust. 5 c u.s.u.s., nowy bieg terminu przedawnienia rozpoczął się 12 listopada 2022r. Uwzględniając powyższe okoliczności Zakład stwierdził, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Jako uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości ZUS wskazał posiadanie przez Zobowiązanego majątku w postaci nieruchomości, tj. terenów mieszkaniowych o pow. 0,0412 ha poł. w R., zabezpieczonej hipoteką ZUS (nr [...]), umożliwiającego dochodzenie należności oraz brak wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003 r. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia, że w sytuacji Zobowiązanego zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności. Na powyższą decyzję Zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, podnosząc, że decyzja jest dla niego krzywdząca, niesprawiedliwa i rażąco narusza przepisy postępowania egzekucyjnego oraz u.s.u.s. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że ZUS jednostronnie przeanalizował jego sytuację i mimo bezspornych faktów nie uznał dobra społecznego oraz braku możliwości spłaty jako obiektywnej podstawy do udzielenia mu pomocy w postaci umorzenia należności. Skarżący zaznaczył, że żyje na skraju nędzy, dlatego nie ma i nie będzie miał w przyszłości możliwości spłaty należności, które ZUS egzekwuje mimo ich przedawnienia. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024r., poz.1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że uchybia ona przepisom postępowania administracyjnego. W treści rozstrzygnięcia organ orzekł w pkt. 1 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 oraz art. 32 u.s.u.s. - o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...]zł, a w pkt. 2 na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r. – o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ nie wskazał z jakiego powodu rozdzielił kwoty należności na dwie części, mimo że w odniesieniu do obu zastosował odmowę umorzenia, nie sprecyzował jaka jest ogólna kwota zaległości tj. czy jest to suma podanych kwot, czy kwota mniejsza zawiera się w kwocie większej. W ocenie Sądu takie sformułowanie rozstrzygnięcia jest niejasne, bo mogłoby wskazywać na to, że jego przedmiotem są dwie należności – jedna w wysokości [...]zł, a druga [...]zł. W złożonym wniosku Zobowiązany wnosił o umorzenie wszystkich składek, zatem przedmiotem rozstrzygnięcia powinna być ogólna należność, a co za tym idzie, organ powinien wydać jedno rozstrzygnięcie wobec tej należności. Dopiero w uzasadnieniu decyzji organ powinien przeprowadzić rozważania odnośnie do przesłanek umorzenia, opartych na różnych podstawach prawnych, zaś w dalszej kolejności ocenić spełnienie tych przesłanek w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydana decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7 oraz art.107 § 1 pkt 5 i § 3 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bo jednoznaczne wskazanie kwoty zaległości ma istotne znaczenie w postępowaniu dotyczącym ich umorzenia. Z tych względów przedwczesna jest ocena zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek umorzenia należności. Odnosząc się natomiast twierdzeń skargi dotyczących kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, należy wskazać, że sporne należności dotyczą okresów od listopada 2009 r. do kwietnia 2012 r. (ubezpieczanie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) oraz od maja 2010 r. do kwietnia 2012 r. (ubezpieczenie społeczne). Zaznaczenia wymaga, że unormowania dotyczące terminu przedawnienia należności składkowych ulegały zmianom. Począwszy bowiem od 1 stycznia 2003 r. termin przedawnienia należności został wydłużony od lat pięciu do dziesięciu lat na mocy art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Pięcioletni termin przedawnienia należności wprowadzono ponownie 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). ZUS odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy w wydanej decyzji stwierdził, że należności nie uległy przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, a następnie jego przerwanie na skutek wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Należy wskazać, że przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość wystąpienia przerwy lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia w określonych przypadkach. Zgodnie z art.24 ust.5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei w myśl art.24 ust.5c u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. W kontrolowanej sprawie wystąpiły powołane przez organ okoliczności, wymienione w art. 24 ust. 5b i 5c u.s.u.s., tj. podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, ogłoszenie upadłości i umorzenie postępowania upadłościowego, co znajduje odzwierciedlenie w dokumentacji znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy. Co więcej, na dzień wydania zaskarżonej decyzji odmawiającej umorzenia ciążących na skarżącym należności były one w całości zabezpieczone hipotecznie, co wyklucza ich przedawnienie. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Nadmienić należy, że analizowany przepis został uznany przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, za zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, Dz. U. z 2020 r., poz. 976). W tej sytuacji należy przyjąć, że w kontrolowanej sprawie z uwagi na ustanowienie na nieruchomości skarżącego hipoteki przymusowej obejmującej sporne należności, nie uległy one przedawnieniu. W przekonaniu Sądu argumentacja organu o braku przedawnienia przedmiotowych należności składkowych zasługuje na uwzględnienie. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się stosowna dokumentacja, na podstawie której Sąd dokonał weryfikacji stanowiska organu. Analiza tej dokumentacji wykazała, że twierdzenia skarżącego o egzekwowaniu przez ZUS należności mimo ich przedawnienia, są niezasadne. W ponownym postępowaniu organ powinien uwzględnić podniesione wyżej uwagi o konieczności wydania jednego rozstrzygnięcia wobec spornych należności, a następnie w uzasadnieniu decyzji przeprowadzić rozważania odnośnie do przesłanek umorzenia, opartych na różnych podstawach prawnych, zaś w dalszej kolejności ocenić spełnienie tych przesłanek w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. Brak orzeczenia o kosztach postępowania spowodowany jest tym, że Skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i nie wnosił żadnych opłat sądowych oraz nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika.