II GZ 578/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. w M., F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 277/24 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie ze skargi A. w M., F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 maja 2023 r. nr DPP-TPZ.0272.50.2023(2) w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE I Postanowieniem z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 277/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił wniosek A. w M., F. (dalej jako: "skarżąca") o wyłączenie asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Anny Milickiej-Stojek w sprawie ze skargi strony skarżącej na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 maja 2023 r. w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności wskazał, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 p.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez asesora Annę Milicką-Stojek wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jej powołaniem na stanowisko asesora, gdyż art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez asesora sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy tj. naruszenia art. 19 p.p.s.a. w związku z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U z. Nr 78 poz. 483 ze zm.; dalej jako: "Konstytucja RP") w związku z 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010) w związku z art. 6 ust 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284) w związku z art. 2 i 19 ust 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE 2016 C 202, s.1, 07.06.2016) naruszające przepis prawa materialnego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w jego niezastosowaniu, poprzez dopuszczenie do orzekania w przedmiotowej sprawie asesora WSA, którego zarówno powołanie przez tzw. neo-KRS, jak i czasowy charakter pełnionej funkcji oraz ocena jej pełnienia przez organ polityczny (Prezydenta) podaje w wątpliwość możliwość zachowania bezstronności w sprawie oceny zasadności nałożenia politycznych sankcji na skarżącą, a w konsekwencji poprzez niezapewnienie stronie skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd; 2) naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez dopuszczenie do sprawowania wymiaru sprawiedliwości asesora sądowego. Wobec powyższego wniesiono na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wyłączenie od rozpoznania sprawy asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Anny Milickiej-Stojek oraz na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. o uwzględnienie zażalenia w trybie autokontroli, z uwagi na jego oczywistą zasadność. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego (asesora) zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie (asesorzy) nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego (asesora) we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego (asesora) w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego (asesora) następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (asesora) – art. 19 p.p.s.a. Funkcją instytucji wyłączenia sędziego (asesora) jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) w sytuacji kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią (asesorem) a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie NSA z dnia 11 października 2023 r., sygn. III OZ 451/23, LEX nr 3615808). Wyłączenie sędziego (asesora) na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego (asesora) od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, jak w tej sprawie, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22 (ONSAiWSA 2023 r., nr 4, poz. 52), zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności asesora w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że argumenty prezentowane w uzasadnieniu zażalenia nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Nie wskazują na okoliczności, które w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. mogłyby być uznane za przesłanki wyłączenia sędziego (asesora). W tym tez kontekście istotne jest, że to wnioskodawca – jak wymaga tego art. 20 § 1 p.p.s.a. – powinien uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia. Takie zaś okoliczności – w tym w relacji do oświadczenia asesora oraz przedmiotu postępowania – nie wynikają, ani z wniosku o jego wyłączenie, ani też z uzasadnienia zażalenia. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji należy zatem uznać za zasadne. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.