II SA/Gl 1161/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 8 maja 2023 r. nr SKO.4106.400.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Po rozpatrzeniu wniosku B. B. Prezydent Miasta C., decyzją z dnia 13 marca 2023 r. nr [...] odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zdaniem organu świadczenie przyznane być nie może, ponieważ z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność matki wnioskodawczyni. Organ wskazał również, opierając się na wywiadzie środowiskowym, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia, a powstaniem niepełnosprawności. Zwrócił uwagę, że zakres opieki, polegający w istocie na pracach w gospodarstwie domowym nie wymusza na wnioskodawczyni rezygnacji z zatrudnienia. Od decyzji tej odwołała się jej adresatka. Zarzuciła Prezydentowi Miasta C. naruszenie: - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie, iż jest córką ciężko schorowanej matki i zgodnie z ustawą takie świadczenie winno zostać przyznane, - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprzeanalizowanie wszystkich aspektów sprawy, braku weryfikacji dokumentów, a matka legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, posiada wiele chorób, które dyskwalifikują ją jako osobę mogącą samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie, czynności wskazane jakie wykonuje przy opiece nad matką sprowadzają się do ułatwienia jej funkcjonowania jako osobie chorej, niedołężnej, potrzebującej stałej opieki, - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 Ust. 1 Konstytucji RP, - art. 1 ust. 2, ust. 3, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, nst. 3, ust. 4aa, art. 24, art. 25, art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, - art. 10 k.p. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w postępowaniu administracyjnym, dotyczy to również zawiadomienia stron o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów oraz możliwości wypowiedzenia się przez stronę co do zebranych dowodów. Zachowanie tych wymagań nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek. - art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. w świetle których uchybienia organu administracji państwowej nie mogą powodować ujemnych następstw dla obywatela, który działa w dobrej wierze i w zaufaniu do treści otrzymanej decyzji administracyjnej. Odstępstwa od tej elementarnej zasady, znajdującej wyraz w art. 8 i 9 k.p.a., mogą mieć miejsce wyjątkowo i jedynie w sytuacjach wyraźnie przez prawo przewidzianych. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że nie jest sporne, że matka strony a w świetle definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony. Jest wdową więc nie zachodzi przesłanka negatywna ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Nie ma wreszcie dla sprawy data powstania niepełnosprawności, gdyż okoliczność powyższa nie może wpływać na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże powyższe nie jest wystarczające do przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia. Skład orzekający Kolegium wyjaśnił, że jedną z podstawowych przesłanek (wynikających z treści art. 17 ust. 1 ustawy) uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała lub długoterminowa i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Te określenia; stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni, a charakter tej opieki stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Zważyć należy również, że stan ten musi trwać przez cały okres pobierania świadczenia, albowiem zaprzestanie sprawowania opieki bądź jej ograniczenie w sposób umożliwiający pogodzenie opieki z pracą powoduje odpadnięcie przesłanki przyznania świadczenia. Z akt sprawy wynika w sposób bezsporny, że matka strony mieszka z córką. Choruje przewlekle na [...] . Przyjmuje leki [...] , leczy się również kardiologicznie, jest po operacji [...] . Ponadto osoba wymagająca opieki choruje na [...], która powoduje kłopoty ze wzrokiem- uszkodzenie rogówki- co implikuje częste wizyty u okulisty celem podania zastrzyku w oko. Niepełnosprawna porusza się samodzielnie. Wnioskodawczyni zapewnia matce kontakt z urzędami i lekarzami, realizuje recepty, podaje leki robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki, prasuje, pierze, zmienia pościel, utrzymuje porządek w pomieszczeniach. Zdaniem Kolegium wskazany wyżej materiał dowody sprawy w tym wywiad środowiskowy bezspornie wskazuje, że zakres opieki, który w istocie polega na pracach w gospodarstwie domowym, robieniu zakupów, nie wymusza na odwołującej braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Wszak prowadzenie gospodarstwa domowego, robienie zakupów, nie stanowią bowiem czynności o charakterze nadzwyczajnym i stanowią codzienną rutynę osób, które pracują zawodowo. Zakres opieki wykonywanej przez odwołującą nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, również czas jaki poświęca na sprawowanie opieki nad matką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji zarzuciła SKO w Częstochowie naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwag powyższe należy uznać, ż rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Zakres opieki świadczonej przez skarżącą obejmuje zapewnienie matce kontaktu z urzędami i lekarzami, realizację recept, podawanie leków robienie zakupów, przygotowanie i podawanie posiłków, prasowanie, pranie, zmianę pościeli i utrzymanie porządku w pomieszczeniach. Czynności podejmowane przez skarżącą nie odbiegają swym zakresem od tych, wykonywanych powszechnie przez dzieci w celu pomocy starszym, często zniedołężniałym rodzicom. Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji.