II GSK 2058/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 196/23 w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 listopada 2022 r. nr DR-ZR.Pat.240736.499.2022.65.esik w przedmiocie wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 196/23, oddalił skargę J. R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 listopada 2022 r. nr DR-ZR.Pat.240736.499.2022.65.esik w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia. I Decyzją z dnia 1 czerwca 2022 r. Urząd Patentowy RP - działając na podstawie art. 90 ust. 1 pkt. 3, ust. 2 i 4 w zw. z art. 224 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 324 ze zm.; dalej: p.w.p.) - stwierdził wygaśnięcie z dniem 28 sierpnia 2012 r. patentu numer Pat.240736, udzielonego na rzecz J. R. (dalej: uprawniony, skarżący). W uzasadnieniu wskazano, że uprawniony nie wniósł w przewidzianym terminie opłaty za 11 rok ochrony, w związku z czym należało stwierdzić wygaśnięcie ww. patentu. Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy Urząd Patentowy RP - decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. - orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. UP wyjaśnił, że zgodnie z art. 90 ust 1 pkt 3 p.w.p. patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Jak stanowi przepis art. 224 ust. 2 p.w.p., opłaty za dalsze okresy ochrony powinny być wnoszone z góry, nie później niż w dniu, ‘w którym upływa poprzedni okres ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p.). Powyższy termin "dodatkowy" nie podlega jednak, w myśl art. 224 ust. 4 zd. 2 p.w.p., przywróceniu. Organ przypomniał, że w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 21 marca 2019 r. Urząd Patentowy RP zwolnił uprawnionego w całości z opłat za 10 lat ochrony przedmiotowego wynalazku. Tym samym uzyskał on zwolnienie w maksymalnym możliwym wymiarze. Jak stanowi bowiem art. 226 ust. 2 p.w.p. w przypadku gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść w pełnej wysokości opłaty od wniosku o wydanie decyzji w postępowaniu spornym oraz od wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Urząd Patentowy zwalnia go częściowo lub całkowicie od tej opłaty. Zgodnie z art. 226 ust. 3 p.w.p. ustęp 2 ww. przepisu ma zastosowanie także do opłat okresowych za ochronę wynalazku lub wzoru użytkowego oraz opłaty jednorazowej za ochronę wynalazku stanowiącego przedmiot patentu dodatkowego. Nie dotyczy to opłat za okresy przekraczające dziesięć lat od zgłoszenia. W konsekwencji UP stwierdził, że nie ma możliwości zwolnienia uprawnionego od opłat w pozostałym żądanym przez uprawnionego zakresie, to jest za następne dziesięć lat. Maksymalny wymiar zwolnienia może obejmować, w myśl art. 226 ust. 3 p.w.p., 10 lat od zgłoszenia wynalazku. Uprawniony nie wniósł wymaganej opłaty za 11 rok ochrony w przewidzianym terminie. Brak opłaty za ochronę determinuje uznanie, że wydanie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu było zasadne. WSA w Warszawie oddalając skargę uprawnionego podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, że brak uiszczenia wymaganej opłaty za 11 rok ochrony w przewidzianym terminie, obligował organ do wydania zaskarżonej decyzji. Jak wyjaśnił Sąd I instancji, w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że uprawniony nie wniósł w przewidzianym terminie opłaty za 11 rok ochrony. Natomiast wniosek o zwolnienie od opłaty nie mógł odnieść skutku albowiem postanowieniem z dnia 21 marca 2019 r. Urząd Patentowy RP zwolnił uprawnionego w całości z opłat za 10 lat ochrony przedmiotowego wynalazku. Tym samym skarżący uzyskał zwolnienie w maksymalnym możliwym wymiarze. Odnosząc się do zarzutu skargi wskazującego na brak umocowania dla orzekającego w sprawie eksperta, WSA wskazał, że zgodnie z art. 264 ust. 1 p.w.p. do powołanych przez Prezesa Urzędu Patentowego ekspertów należy orzekanie w sprawach, o których mowa w art. 261 ust. 2 pkt 2-31, a także w sprawach dokonywania wpisów do rejestrów, o których mowa w art. 228 ust. 1. Sprawy, w których orzekają eksperci - zgodnie z art. 261 ust. 2 pkt 2 p.w.p. - to sprawy dotyczące udzielania patentów i dodatkowych praw ochronnych na wynalazki, praw ochronnych na wzory użytkowe oraz znaki towarowe, a także praw z rejestracji wzorów przemysłowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. Eksperci są zatem umocowani na podstawie ustawy do wydawania decyzji we wskazanych sprawach. Wobec powyższego powyższy zarzut jest bezpodstawny. II W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej do chwili zakończenia postępowania pomocy prawnej. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego - art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.) w zw. art. 244 ust. 14 p.w.p. w zw. z art. 264 ust. 1 p.w.p. i art. 252 p.w.p. oraz w zw. z art. 107 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.; dalej: k.p.a.), polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 244 ust. 14 p.w.p., a konkretnie braku zastosowania tego przepisu, 2. naruszenie prawa materialnego - art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 264 ust. 1 p.w.p., a także w zw. z art. 244 ust. 14 i art. 252 p.w.p. oraz w zw. z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., polegające na błędnej wykładni art. 264 ust. 1 p.w.p. zakładającej, że samo powołanie danej osoby na eksperta przez Prezesa Urzędu Patentowego jest wystarczające do rozstrzygania konkretnej sprawy w drugiej instancji, 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, która zobowiązuje sąd do uchylenia decyzji. Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Autor skargi kasacyjnej oparł skargę kasacyjną na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego. Całkowicie niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegający na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej). Odnosząc się do tego zarzutu należy stwierdzić, że został on wadliwie skonstruowany ze względów formalnych, co uniemożliwia merytoryczne jego rozpoznanie. Mianowicie autor skargi kasacyjnej - powołując podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i zarzucając naruszenie przepisów postępowania - powinien wskazać art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a nie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Ponadto ponieważ zarzut naruszenia tego przepisu nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, konieczne jest jego powiązanie z odpowiednimi przepisami procedury administracyjnej, ze stwierdzeniem, że doszło do oddalenia skargi - pomimo naruszeń tych przepisów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna tych wymogów nie spełnia, co czyni ten zarzut nieusprawiedliwionym. Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, zawartych w pkt 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że są one nieuzasadnione. Autor skargi kasacyjnej podniósł zarzuty naruszenia art. 244 ust. 14 w zw. z art. 264 ust. 1 i art. 252 p.w.p. oraz z w zw. z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., polegające na niewłaściwym zastosowaniu, a konkretnie na niezastosowaniu art. 244 ust. 14 p.w.p., gdyż jak wskazał kasator, z akt nie wynika, by Pani ekspert, która podpisała się pod decyzją wydaną w II instancji wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - była wyznaczona przez Prezesa UP w trybie art. 244 ust. 14 p.w.p. Autor skargi kasacyjnej zarzucił również naruszenie art. 264 ust. 1 p.w.p., polegające na błędnej wykładni tego przepisu zakładającej, że samo powołanie danej osoby na eksperta przez Prezesa Urzędu Patentowego, jest wystarczające do rozstrzygania konkretnej sprawy w drugiej instancji. Odnosząc się do tych zarzutów na wstępie wskazać należy, że przedmiotem kontroli kasacyjnej jest wyrok Sądu I instancji, który oddalając skargę uprawnionego, podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, że zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję wydaną w I instancji w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na skutek nieuiszczenia przez uprawnionego w przewidzianym terminie opłaty za 11 rok ochrony - jest zgodna z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko Sądu I instancji. Patent wygasa w przypadku nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej, jak stanowi art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., jednakże nie następuje to ex lege. W myśl art. 90 ust. 2 p.w.p. Urząd Patentowy wydaje decyzje stwierdzające wygaśnięcie patentu. Od decyzji wydanej w I instancji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który jest rozpatrywany przez eksperta wyznaczonego przez Prezesa UP - stosownie do art. 244 ust. 14 p.w.p. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie - Sąd I instancji właściwie zastosował art. 244 ust. 14 p.w.p. i dokonał prawidłowej wykładni art. 264 ust. 1 p.w.p. Rację ma Sąd I instancji twierdząc, że eksperci powołani przez Prezesa Urzędu Patentowego są szeroko umocowani w myśl art. 264 ust. 1 p.w.p. do orzekania m.in. w sprawach patentowych, w tym w sprawach dotyczących wygaśnięcia patentu na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. Zatem powołani przez Prezesa UP eksperci – jak słusznie stwierdził Sąd I instancji – są umocowani na podstawie ustawy – Prawo własności przemysłowej, tj. art. 264 ust. 1 w zw. z art. 261 ust. 2 pkt 2-31 p.w.p. do wydawania decyzji we wskazanych sprawach. Nie ma racji skarżący kasacyjnie, że do naruszenia przepisów art. 244 ust. 14 i art. 264 ust. 1 p.w.p. doszło wskutek podpisania nie przez Prezesa Urzędu Patentowego, tylko przez Dyrektora Departamentu Rejestrów UP, znajdującego się w aktach sprawy dokumentu, z którego wynika wyznaczenie Pani ekspert E.S. do ponownego rozpatrzenia sprawy. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie przewidział żadnych wymogów dotyczących wyznaczenia eksperta przez Prezesa UP do ponownego rozpatrzenia sprawy, o którym mowa w art. 244 ust. 14 p.w.p., a zatem takie wyznaczenie mogło być dokonane również przez dyrektora jednego z departamentów Urzędu Patentowego, upoważnionego przez Prezesa UP. Znajduje to potwierdzenie w przepisach rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 lutego 2021 r. w sprawie nadania statutu Urzędowi Patentowemu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2021 r. poz. 248). Z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia wynika, że Prezes Urzędu Patentowego kieruje Urzędem Patentowym przy pomocy zastępców Prezesa Urzędu Patentowego i dyrektora generalnego Urzędu Patentowego oraz dyrektorów komórek organizacyjnych, o których mowa w § 2 ust. 3, w tym Dyrektora Departamentu Rejestrów. Zgodnie z § 5 Prezes Urzędu Patentowego może upoważniać osoby, o których mowa w § 3 ust. 1, a więc także Dyrektora Departamentu Rejestrów Urzędu Patentowego do załatwiania spraw i podejmowania decyzji oraz innych czynności, w jego imieniu, w określonych sprawach. Upoważnienie do wyznaczenia eksperta w sprawach ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu wynika z § 19 ust. 3 pkt 1 Regulaminu organizacyjnego Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (załącznik do zarządzenia Nr 4 Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 lutego 2021 r. poz. 5). Przepis ten stanowi, że do zadań dyrektora komórki organizacyjnej, wymienionej w § 8 pkt 2–6, w tym również do zadań Dyrektora Departamentu Rejestrów należy m.in. przydzielanie ekspertom spraw do rozpatrzenia. W katalogu tych spraw, do których rozpatrzenia Dyrektor Departamentu Rejestrów wyznacza ekspertów mieszczą także sprawy w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu oraz rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, co wyraźnie wynika z § 27 pkt 1 lit. a i c Regulaminu. Bowiem prowadzenie postępowań w tych sprawach należy do podstawowych zadań Departamentu Rejestrów. W związku z tym Dyrektor był upoważniony na podstawie cyt. Regulaminu do wyznaczenia Pani ekspert E.S. do ponownego rozpatrzenia sprawy. Z uwagi na powyższe wskazane przez kasatora w pkt 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, okazały się nieusprawiedliwione. W konsekwencji wniosek autora skargi kasacyjnej o uchylenie zaskarżonego wyroku nie zasługiwał na uwzględnienie. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.