I SA/Bd 562/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 21 sierpnia 2023 r. nr KO.411.1451.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku na rzecz J. U. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE W dniu [...] r. skarżący wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowych wydanych przez Prezydenta Miasta [...] dotyczących podatku od nieruchomości położonej we [...], przy ul. [...]. W ocenie skarżącego, wadliwość wydanych decyzji podatkowych dotyczy rażącego naruszenia sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt SK 39/19. Decyzją z dnia [...] r. Inne odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowych wydanych przez Prezydenta Miasta [...] z dnia: [...] r., [...] r., [...] r. oraz [...] r. Kolegium stwierdziło, że podnoszona przez skarżącego niezgodność decyzji podatkowych za lata 2016-2019 z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt SK 39/19 nie jest przesłanką do żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, a stanowi podstawę do wznowienia postępowania. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją, wskazując na błędną interpretację treści sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt SK 39/19, co skutkowało rażącym naruszeniem art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o opłatach i podatkach lokalnych. Decyzją z dnia [...] r. Inne utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że skarżący w swoim wniosku, jak również odwołaniu, powołuje się na okoliczności faktyczne odpowiadające przesłance wznowienia postępowania podatkowego, określonej w art. 240 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: "O.p."). Przesłanka ta nie znajduje zastosowania do trybu o jaki wnioskuje skarżący, tj. stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, uregulowanego w przepisach art. 247-252 O.p. W tych okolicznościach, Kolegium - powołując się na art. 249 § 1 O.p. - uznało, że zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiotowej sprawie. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 O.p. w zw. z art. 249 § 1 O.p. przez błędną wykładnię i zastosowanie. Skarżący podniósł, że wbrew twierdzeniom Kolegium, jego wniosek z dnia [...] r. był konkretny i dotyczył wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowych wydanych przez Prezydenta Miasta [...]. Wniosek wyraźnie wskazywał jakie źródło prawa, tj. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt SK 39/19, zostało naruszone przez organ podatkowy. Skarżący wskazał, że ww. wyrok ma moc powszechnie obowiązującą i obejmuje stany faktycznie powstałe w momencie naruszenia prawa, czyli w tym konkretnym przypadku od dnia wydania decyzji podatkowych, które były objęte wadami prawnymi. W ocenie skarżącego, dywagacje Kolegium, że wniosek w rzeczywistości jest wnioskiem o wznowienie postępowania są nieuprawnione. Skarżący ponadto zarzucił Kolegium naruszenie zasad procedury obowiązującej przy przeprowadzaniu postępowania wyjaśniającego. W tym zakresie podniósł, że organ w swoim postępowaniu wyjaśniającym powinien wziąć pod uwagę treść zaświadczenia nr 416 z 2018 r. wydanego przez Prezydenta Miasta [...], z którego wynika, że prowadzi działalność oświatową, na którą zajmowany jest lokal. Zdaniem skarżącego, jest to istotne uchybienie przy procedowaniu przedmiotowej sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając mu 10-dniowy termin. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] r. J. U. wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowych w przedmiocie podatku od nieruchomości wydanych przez Prezydenta Miasta [...] za lata 2016-2019. We wniosku wskazano, że decyzje te zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, wskutek czego doszło do wadliwego wymiaru podatku od nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...]. Wadliwość tych decyzji polega na tym, że rażąco naruszają sentencję wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021r., sygn. akt SK 39/19. Wnioskodawca wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Samorządowe Kolegium Odwoławczego, powołując się na art. 249 § 1 O.p., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ wada powołana we wniosku nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, a stanowi przesłankę wznowienia postępowania. Wskazać należy, że tryb stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem wzruszania decyzji, stanowiącym odstępstwo od określonej w art. 128 O.p. zasady trwałości decyzji. Stwierdzenie nieważności może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w art. 247 § 1 O.p. i ogranicza się jedynie do zbadania, czy kwestionowane ostateczne rozstrzygnięcie dotknięte jest jedną z kwalifikowanych wad, jakie enumeratywnie wymienione zostały w powyższym przepisie. Aby jednak decyzję poddać takiej ocenie, niezbędne jest zbadanie sprawy pod kątem wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki obligującej organ podatkowy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Przesłanki te zostały wymienione w art. 249 § 1 O.p., zgodnie z treścią którego organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności: 1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub 2) sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4. Jak trafnie zauważyło Kolegium w art. 249 § 1 O.p. tylko przykładowo zostały wymienione sytuacje, w których należy odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przepis ten nakazuje organowi podatkowemu wydanie takiej decyzji w każdym przypadku, w którym wszczęcie postępowania w tym przedmiocie nie jest dopuszczalne (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2009/17). W rozpatrywanej sprawie Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, z uwagi na to, że powołana przez skarżącego okoliczność – wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021r., sygn. akt SK 39/19, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, lecz do wznowienia postępowania podatkowego zakończonego ostateczną decyzją. W tym kontekście należy zauważyć, że zgodnie z art. 240 § 1 pkt 8 O.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli została wydana na podstawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją RP, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny. Należy jednak zauważyć, że z decyzji organu pierwszej instancji wynika, iż w przedmiocie wznowienia postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami Prezydenta Miasta [...] w zakresie podatku od nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...] za lata 2016, 2018 i 2019, Inne odmówiło ich wznowienia, a tut. Sąd wyrokiem z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 125/23 wniesioną skargę oddalił. Także w odniesieniu do 2017 r. wniesiona przez stronę skarga została oddalona wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 687/22. Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy podjęte przez skarżącego działania w celu uchylenia wskazanych decyzji w trybie wznowienia postępowania nie odniosły skutku, nic nie stało na przeszkodzie, aby mógł on skorzystać z możliwości wyeliminowania tych decyzji w trybie stwierdzenia nieważności. Strona ma prawo korzystać z każdego prawnie dopuszczalnego trybu wyeliminowania niekorzystnej dla siebie decyzji z obrotu prawnego, pod warunkiem że zostały spełnione warunki zastosowania tego trybu. W tym kontekście należy zauważyć, że według skarżącego wydane wobec niego decyzje, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021r., sygn. akt SK 39/19, rażąco naruszają prawo. Jako podstawę stwierdzenia nieważności wnioskodawca wskazał art. 247 § 1 pkt 3 O.p. W świetle powyższego nie można uznać, że wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa był niedopuszczalny. Tym samym nie można również uznać, iż organ zasadnie, z tej właśnie przyczyny - na podstawie art. 249 § 1 O.p. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Stanowisko Kolegium jest nieuzasadnione także, z uwagi na to, że tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych nie są w stosunku do siebie konkurencyjne. Uruchomienie każdego z nich oparte jest na innych przesłankach. Mogą być uruchomione jednocześnie, jeżeli w jednej sprawie zachodzą przesłanki do wszczęcia postępowań nadzwyczajnych lub gdy strona twierdzi, że takie przesłanki występują. Uruchomienie omawianych trybów ma zasadniczo odmienne następstwa dla weryfikowanej decyzji i dla sprawy podatkowej będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w weryfikowanej decyzji. Tryb wznowienia postępowania powoduje nie tylko wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego przez jej uchylenie, ale zapewnia również możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy podatkowej, o której rozstrzygała weryfikowana decyzja. Natomiast tryb stwierdzenia nieważności decyzji nie tylko ogranicza się do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, ale powoduje uznanie, iż decyzja od samego początku nie była zdolna do wywołania skutków prawnych, a więc jej następstwem nie jest tylko przerwanie wywoływania dalszych skutków prawnych, jak jest w przypadku uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. Wszczęcie zatem postępowania w sprawie wznowienia postępowania nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w trakcie toczącego się już postępowania w sprawie wznowienia powoduje konieczność zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Następstwem prawnym stwierdzenia nieważności decyzji jest bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wznowienia postępowania (por. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2010, str. 967-968; wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2062/07). Zatem w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie (nie przesądzając jego treści) powinno mieć charakter merytoryczny, a nie formalny. Przed jednak przystąpieniem do ustalenia, czy decyzje podatkowe rzeczywiście rażąco naruszają prawo, niezbędne jest zbadanie sprawy pod kątem wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki obligującej organ podatkowy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W tym względzie Kolegium niesłusznie – jak to już wskazano - koncentruje się na wskazanej przez skarżącego przesłance stwierdzenia nieważności i uzasadnianiu jej niedopuszczalności. W sprawie natomiast ustalenia wymaga, czy nie zachodzi przesłanka odmowy wszczęcia postępowania wskazana w art. 249 § 1 pkt 1 O.p., tj. czy żądanie strony stwierdzenia nieważności nie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji. Termin 5-letni jest terminem prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 3181/21). Organ powinien zatem ustalić kiedy zostały doręczone decyzje wymiarowe w przedmiocie podatku od nieruchomości za wskazane lata i czy upłynął okres 5 lat od doręczenia tych decyzji (wszystkich czy tylko niektórych z nich). W tym zakresie zaskarżona decyzja narusza art. 122 oraz art. 187 § 1 O.p. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł.