III OSK 1447/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku R.M. o wyłączenie sędziego NSA Ewy Kwiecińskiej oraz sędziego del. WSA Mariusza Kotulskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej R.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2107/23 w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 października 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów. UZASADNIENIE Wyrokiem z 31 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 329 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", oddalił skargę R.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 24 października 2017 r., na podstawie której skarżąca została zwolniona ze służby w Policji. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła 10 kwietnia 2024 r. skargę kasacyjną żądając jego uchylenia oraz uchylenia zaskarżonych decyzji albo alternatywnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zarządzeniem z dnia 25 lipca 2024 r. sprawa została wyznaczona do rozpoznania na rozprawie 7 listopada 2024 r. w składzie orzekającym – s. NSA Ewa Kwiecińska (przewodnicząca, sprawozdawca), s. NSA Teresa Zyglewska, s. del WSA Mariusz Kotulski, o czym powiadomiono strony zawiadomieniem z 12 września 2024 r. Pismem z dnia 28 października 2024 r. skarżąca powołując się na art. 19 p.p.s.a. wniosła o wyłączenie od rozpoznania sprawy s. NSA Ewy Kwiecińskiej oraz s. del. WSA Mariusza Kotulskiego. W uzasadnieniu wskazała, że s. NSA Ewa Kwiecińska została powołana do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym przez Krajową Radę Sądownictwa ukonstytuowaną po zmianach ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa z 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Sędzia M. Kotulski orzeka zaś jako sędzia delegowany do NSA od 2023 r., przy czym obie kandydatury były opiniowane przez ww. KRS. Skarżąca wskazała, że "stan ten tworzy podstawy do wątpliwości co do wpływu sił politycznych na powołanie sędziego", a "w konsekwencji skutkuje naruszeniem gwarancji bezstronności i niezależności wyłonionego z udziałem takiego składu sądu". Sędzia NSA Ewa Kwiecińska w oświadczeniu z 6 listopada 2024 r. wskazała, że w sprawie nie zachodzą żadne okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności, które stanowiłyby podstawę do wyłączenia w oparciu o art. 19 p.p.s.a. Brak jest również w jej ocenie podstaw do wyłączenia na podstawie art. 18 p.p.s.a. Analogiczne oświadczenie zostało złożone przez sędziego del. WSA Mariusza Kotulskiego 6 listopada 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak w art. 19 p.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że "przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). W literaturze przyjmuje się, że samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy (J.P. Tarno, Wyłączenie sędziego w postępowaniu sądowo administracyjnym, s. 233). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (post. NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12, Legalis). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyr. TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67)" - tak np. komentarz do art. 19 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019. Powołanie na stanowisko sędziego NSA na wniosek niewłaściwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa nie może być przesłanką uzasadniającą wyłączenie sędziego w trybie ww. przepisu. Podobnie takiej okoliczności nie stanowi fakt brania udziału w procedurze konkursowej i opiniowania kandydatury sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Naczelny Sąd Administracyjny zajął już stanowisko w tej kwestii w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22, z sentencji której wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Zgodnie z uchwałą w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA. Warto również wskazać, że z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie wynika, aby sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw miał być wystarczający dla zakwestionowania niezawisłości sędziego, gdyż oceniając naruszenie prawa strony do sądu należy zwracać uwagę nie tylko na powołanie tych sędziów na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS, ale również na inne naruszenia prawa (wyrok Wielkiej Izby ETPC z 1 grudnia 2020 r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, HUDOC, § 243–273; J. Roszkiewicz, Indywidualny test niezawisłości sędziego powołanego z naruszeniem prawa – uwagi na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, "Przegląd Sądowy" 2022, nr 11-12, s. 87). Brak było również podstaw do podważenia złożonych przez sędzię NSA Ewę Kwiecińską i sędziego del. WSA Mariusza Kotulskiego oświadczeń, w których wskazano, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 p.p.s.a. ani inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (przykładowo postanowienia NSA z 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędzi NSA Ewy Kwiecińskiej oraz sędziego del. WSA Mariusza Kotulskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 1447/24.