III FZ 591/23

SENTENCJA Dnia 20 grudnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 października 2023 r., sygn. akt I SA/OI 265/23 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi D.A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 15 maja 2023 r., nr 2801-IEW.4123.8.2023 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 11.10.2023 r. o sygn. I SA/OI 265/23 – wydanym w sprawie ze skargi D.A. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 15.05.2023 r., nr 2801-IEW.4123.8.2023, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich - odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. 2.1. W skardze skarżący zwrócił się o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, której wykonanie może w jego ocenie spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Wskazał, że miesięcznie koszty utrzymania to kwota 9.806,94 zł, zaś dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje w kwocie 7.370,24 zł netto miesięcznie. Obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym, ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego oraz trzyosobowej rodziny. Ma problem z bieżącym regulowaniem rachunków za media. Jest ojcem trzech niepełnoletnich dzieci, które pozostają na jego utrzymaniu. Tak więc nawet w przypadku pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia sprawy, przeprowadzona w jego trakcie egzekucja podatkowa będzie miała nieodwracalny wpływ na sytuację majątkowa jego i jego rodziny. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że skarżący nie wykazał istnienia konkretnych przesłanek przemawiających za wstrzymaniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że wziął z urzędu pod uwagę również dokumenty i oświadczenia skarżącego dołączone do wniosku o prawo pomocy (prawomocne postanowienie WSA w Olsztynie z 18.09.2023 r., I SPP/OI 55/23) i uznał, że na ich podstawie nie można ustalić rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, a także tego jaki posiada majątek. Skarżący zbyt ogólnikowo podał, że wykonanie decyzji skutkować będzie niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, ponieważ wysokość zobowiązania sama w sobie nie stanowi o istnieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyjaśnił, że prawomocnym postanowieniem z 18.09.2023 r., utrzymującym w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiającego częściowego zwolnienia od kosztów sądowych uznano, że w sprawie istnieją wątpliwości co do wiarygodności wskazanych przez skarżącego wysokości dochodów oraz ponoszonych wydatków. Skarżący pracuje i uzyskuje – zgodnie z oświadczeniem - dochody w wysokości 7.370,24 zł, z których to według oświadczenia ponosi łączne wydatki w kwocie 9.806,49 zł miesięcznie. Tym samym już sama zadeklarowana przez skarżącego suma wydatków przekracza jego dochód o kwotę 2.436,25 zł, której to źródeł pokrycia skarżący nie wykazał. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżący zaskarżył ww. postanowienie w całości i wniósł o jego zmianę oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że niewstrzymanie wykonania decyzji będzie prowadzić do zagrożenia jego sytuacji ekonomicznej i jego rodziny. W jego ocenie uprawdopodobnił trudną sytuację majątkową, zaś przedłożone dokumenty potwierdzają, że jego sytuacja jest na tyle trudna, iż spełnienie wymagalnych zobowiązań nie jest możliwe, a wykonanie decyzji spowodowuje nieodwracalną szkodę. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Stosowanie do art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu skargi, sąd ten może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w część aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Artykuł 61 § 3 p.p.s.a. wskazuje również na to, że to na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w ww. przepisie. Dlatego też zawarta we wniosku argumentacja powinna być poparta faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Ogólnikowe twierdzenia strony, pozbawione szerszego uzasadnienia, nie mogą stanowić podstawy do orzeczenia przez sąd administracyjny o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Rozstrzygając w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd związany jest zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych, którymi są niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody - nie każdej, a jedynie znacznej - oraz niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przez wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Z kolei trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują ważną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym. Samo wniesienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie spełnia funkcji uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego. Ocena czy w danej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. należy do sądu, z tym że w znacznym stopniu zależy od argumentacji przedstawionej przez stronę we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Brak szczegółowego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji uniemożliwia bowiem jego merytoryczną ocenę. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) pozwalających wywieść, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne. Obowiązkiem strony jest więc poparcie wniosku twierdzeniami, tezami oraz stosownymi dokumentami. Nie jest wystarczające, aby okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania wspomnianego aktu lub czynności występowały w sprawie – sąd musi o nich wiedzieć i mieć możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. Przy czym w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku Sąd nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie, do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. Aby sąd mógł stwierdzić, czy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, skarżący musi przytoczyć istnienie konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania aktu lub czynności jest zasadne. W rozpoznawanej sprawie skarżący, domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, nie podniósł takich okoliczności. 4.2. Wobec podnoszonych przez skarżącego okoliczności wskazać należy, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Samo wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła bowiem nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że zgodnie z art. 67a § 1 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej: o.p.) organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. W świetle natomiast art. 8-10 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne służą ochronie strony i jej rodziny. Przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż skarżący nie przedstawił dokumentacji, która pozwalałaby na dokonanie prawidłowej oceny jego sytuacji finansowej, a tym samym nie wykazał istnienia okoliczności istotnych z punktu widzenia art. 61 § 3 p.p.s.a. W rezultacie słusznie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Przedstawione przez skarżącego okoliczności nie dokumentują pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Przy czym wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji z urzędu wziął pod uwagę także dokumenty i oświadczenia skarżącego dołączone do wniosku o prawo pomocy złożonego w niniejszym postępowaniu (I SPP/OI 55/23). Dla pełni obrazu sytuacji majątkowej i materialnej skarżącego pożądanym byłoby podanie całości posiadanego przez niego mienia, co pozwoliłoby na ocenę istnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący nie podał żadnych konkretnych informacji o swojej sytuacji majątkowej. Słusznie zatem WSA w Olsztynie uznał, że w sprawie nie wiadomo, jakie skarżący ma rzeczywiście dochody i wydatki oraz jaki posiada majątek. Podkreślić należy, że również w zażaleniu powyższego twierdzenia skarżący nie podważył, ponieważ niewystarczające jest jego ogólnikowe stwierdzenie, że kwota podlegająca egzekucji zbliża się do niemal 500.000 zł i wykonanie decyzji skutkować będzie niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji, opierając się na dokumentach przedłożonych przez skarżącego, właściwie przedstawił w sposób precyzyjny argumentację i okoliczności stanowiące podstawę do odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie, ale dzieje się to dopiero w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć informacje o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość ich zweryfikowania, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. 4.3. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Sędzia NSA Stanisław Bogucki