II SA/Gd 415/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 lutego 2024 r., nr SKO Gd/5464/23 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 18 sierpnia 2023 r., nr 005062/ZZ/08/2023 oraz umarza postępowanie administracyjne. UZASADNIENIE Zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 18 sierpnia 2023 r. ustalił, że pobrane przez Panią D. L. (Skarżąca) świadczenie rodzinne, to jest świadczenie pielęgnacyjne przyznane w okresie od 14 kwietnia 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. zostało nienależnie pobrane. Organ pierwszej instancji uznał także Skarżącą za zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobrane go świadczenia w kwocie 1.392,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Wyjaśniając motywy wydania decyzji, Prezydent Miasta wskazał w jej uzasadnieniu, że decyzją z 30 marca 2021 r. przyznano Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem na okres od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2025 r. Następnie organ pierwszej instancji stwierdził, że powziął informację o zgonie podopiecznego w dniu 13 kwietnia 2023 r., co w ocenie organu prowadzi do wniosku, że pobrane świadczenie jest nienależne za okres od 14 do 30 kwietnia 2023 r. Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (SKO, Kolegium) decyzją z 9 lutego 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni. W uzasadnieniu decyzji Kolegium również powołało się na art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując że decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa. Z akt sprawy wynika, że podopieczny zmarł w dniu 13 kwietnia 2023 r. o czym organ pierwszej instancji dowiedział się w dniu 20 kwietnia 2023 r. Skarżąca została prawidłowo pouczona obowiązku informowania organu każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało również, że Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 21 kwietnia 2023 r. uchylił od 13 kwietnia 2023 r. decyzję przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z 30 marca 2021 r. We wniesionej do Sądu skardze na decyzję SKO, Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta. Skarżąca zarzuciła, że organy nie uwzględnił w należyty sposób jej bardzo trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła po śmierci męża. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, potwierdzając stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją decyzja Prezydenta Miasta wydane zostały niezgodnie z prawem. Wskazaną przez organy administracji podstawą prawną wydania decyzji w obu instancjach jest art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z tymi przepisami - osoba, która pobrała nienależne jej świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się między innymi świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca doświadczenia byłam pouczona o braku prawa do ich pobierania. W ocenie organów obu instancji, okolicznością powodującą konieczność zastosowania wskazanych powyżej przepisów była śmierć podopiecznego, która nastąpiła 14 kwietnia 2023 r., to jest w miesiącu objętym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć jednak należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy administracji nie wykazały, aby do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego doszło po śmierci podopiecznego. W przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wyraźnie wskazano, że świadczenie rodzinne musi być wypłacone pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. Zatem gdy do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego doszło przed dniem śmierci podopiecznego, przepis ten nie może mieć zastosowania. Podobnie w hipotezie omawianej normy prawnej nie zawiera się okoliczność, że organ pierwszej instancji decyzją z 21 kwietnia 2023 r. uchylił od 13 kwietnia 2023 r. decyzję przyznającą Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby decyzja ta jako ostateczna funkcjonowała w obrocie prawnym, w dacie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego za kwiecień 2023 r. Świadczenie za kwiecień 2023 r. niewątpliwie wypłacone zostało Skarżącej jako osobie wskazanej w decyzji o jego przyznaniu, a decyzja ta w dacie wypłaty świadczenia pozostawała w obrocie prawnym. Późniejsze wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji mogłoby skutkować uznaniem wypłaconego na jej podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jedynie wówczas, gdyby stwierdzona została nieważność decyzji z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie przyznane zostało na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.) – por. wyrok WSA w Białymstoku z 14 maja 2024 r., II SA/Bk 170/24. Zdaniem Sądu, w przypadku wszczęcia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, to na organach administracji spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Ustalenie te ze względu na skutki decyzji zwrotowej powinny być szczególnie staranne, a istnienie przesłanek do wydania decyzji, nie może budzić wątpliwości. Skoro w niniejszej sprawie organy administracji nie wykazały, aby w kwietniu 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne zostało Skarżącej wypłacone po śmierci podopiecznego lub po uostatecznieniu się decyzji z 20 kwietnia 2023 r., uznać należy, że brak było podstaw do wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a postępowanie administracyjne wobec braku wykazania okoliczności z art. 30 ust. 2 u.ś.r. uznać należało za bezprzedmiotowe. Wobec powyższego Sąd na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdyni, a także umorzył postępowanie administracyjne.