IV SA/Po 241/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia, uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. W.. z dnia [...] r. nr [...] /-/E. Kręcichwost – Durchowska /-/P. Miładowski /-/E. Makosz - Frymus UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] r. J. W. zwrócił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. W. o skorygowanie zaświadczenia [...] z dnia [...] r. dotyczącego pełnienia przez niego służby wojskowej jako junak w [...] Brygadzie Powszechnej Organizacji Służba Polsce. Skarżący podniósł, iż KRUS odmówił mu przyznania świadczenia pieniężnego, ponieważ w jego ocenie użyte w treści zaświadczenia słowo "junak" oznacza "ochotnika Hufca Pracy w PRL-u". Skarżący wyjaśnił, iż z dokumentów znajdujących się w WKU jasno wynika do pracy w kopalni "Prezydent" był wcielony bez jego zgody i wykonywał tą pracę przymusowo. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. W. na podstawie art. 219 w związku z art. 218 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa) odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia stwierdzającego, że był przymusowo zatrudniony w ponadkontyngentowej [...] Brygadzie "Służba Polsce". W uzasadnieniu organ administracji wskazał, iż przedłożone przez stronę dokumenty t.j. pismo z Archiwum Państwowego w K. oraz zeznania świadków potwierdzają pracę w [...] Brygadzie Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w okresie od [...] r. do [...] r. jako junaka w kopalni "Prezydent". Organ wskazał, iż zaświadczenie potwierdzające pracę w [...] Brygadzie skarżący otrzymał już [...] r. Zażalenie na powyższe postanowienia wniósł skarżący podnosząc, iż z przedłożonych przez niego dokumentów wynika, że był przymusowo wcielony do pracy w kopalni węgla oraz że członkowie tego samego poboru utrzymują takie świadczenie. Podsumowując skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego wniosku, ponieważ poprzednie postanowienie było dla niego krzywdzące, a świadczenie mogłoby poprawić jego sytuację materialną, gdyż utrzymuje siebie i żonę z renty inwalidzkiej. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. zaskarżone postanowienie utrzymał w moc wyjaśniając, iż wydane przez organ I instancji orzeczenie było prawidłowe i zgodne z prawem. Zdaniem organu odwoławczego Wojskowy Komendant Uzupełnień opierając się na wiarygodnych informacjach zapisanych w ewidencji skarżącego. Organ wskazał, iż z ewidencji oraz przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący służył jako junak w [...] Brygadzie Powszechnej Organizacji "Służba Polsce", która nie była batalionem budowlanym . Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J. W. wskazując, iż jego świadkowie, którzy otrzymali stosowne zaświadczenia i otrzymują świadczenie pieniężne wraz z nim pracowali w kopalni węgla. Zdaniem skarżącego należy mu się dodatek za prace przymusową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż z posiadanej ewidencji wojskowej oraz przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący służył, nie jako żołnierz, ale jako junak w [...] Brygadzie Powszechnej Organizacji "Służba Polsce", która nie była batalionem budowlanym. Organ podniósł również, iż skarżący we wskazanym okresie nie był żołnierzem, ale służył jako junak (odbywający służbę w oddziale obrony cywilnej, która nie była służbą wojskową żołnierza). Zdaniem organu z powyższego wynika, iż skarżący w [...] Brygadzie nie odbywał zastępczej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przy tym kontrola o jakiej mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem ( § 2 tego artykułu ). Omawiając zakres kognicji sądu administracyjnego trzeba wskazać na przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) w myśl którego, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji zatem bada prawidłowość zastosowanych przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Podstawowym aktem prawnym, który reguluje problematykę będącą przedmiotem niniejszej sprawy jest ustawa z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jednolity Dz.U z 2001r. Nr 60, poz.622 ze zm. – dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym). Z treści ustawy jak i samej jej nazwy wynika, iż świadczenia w niej wskazane przysługują żołnierzom. W preambule ustawy o świadczeniu pieniężnym, postanowiono, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, żołnierzom zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, z poboru w 1949 r., którzy byli wcielani do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz przymusowo zatrudniani w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 - przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne. Z przytoczonych przepisów wynika, iż nie każdemu żołnierzowi zatrudnianemu w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz w batalionach budowlanych, przysługuje świadczenie pieniężne. Świadczenia przysługują żołnierzom zastępczej służby wojskowej natomiast takie świadczenia nie przysługują, co do zasady żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, jak i osobom niepełniącym w ogóle służby wojskowej. Wyjątek od powyższej zasady dotyczy żołnierzy z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce". Wobec powyższego podstawowym zagadnieniem, które wymaga rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżący jest objęty zakresem podmiotowym ustawy o świadczeniu pieniężnym. W wydanym na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.), postanowiono w § 1 ust. 2, iż zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w czasie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. Oznacza to, że mają w tym zakresie zastosowanie przepisy Działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) regulujące tzw. postępowanie zaświadczeniowe. Problematykę wydawania zaświadczeń w ogólności regulują przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w Dziale VII w artykułach 217 - 220. Wynika z nich m.in., że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiegająca się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Zdaniem Sądu organu administracji rozpoznające wniosek skarżącego przed wydaniem rozstrzygnięcia nie wyjaśniły sprawy. Organy obu instancji ograniczyły się wyłącznie do stwierdzenia, iż z posiadanej dokumentacji oraz przedstawionych dokumentów wynika, że skarżący służył jako junak. Tym samym organ nie ustalił czy skarżący pełnił w ogóle służbę wojskową, zastępczą służbę wojskową, która uprawniałaby go do uzyskania świadczenia czym naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Należy wskazać, iż postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń, choć jest postępowaniem uproszczonym, to ma charakter prawny zbliżony do postępowania administracyjnego i znajdują w nim zastosowania zasady ogólne postępowania administracyjnego, takie jak zasada praworządności, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, dochodzenia prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli, udzielania pomocy prawnej. (por. wyrok NSA z dnia z dnia 9 stycznia 2001 r. I SA 1808/99, Lex nr 75510). Zauważyć należy, iż zgodne z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta podlega rozwinięciu w szczególności w art. 77 kpa stanowiącym, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepis art. 7 kpa (i następnie jego rozwinięcie) z uwagi na swoje umiejscowienie już pośród zasad ogólnych postępowania administracyjnego winien być szczególnie przestrzegany. Mając to na uwadze w przedmiotowej sprawie, z wyżej wskazanych powodów, trudno dopatrzyć się realizacji tej podstawowej zasady. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę organ podejmuje próby wykazania, iż skarżący nie był żołnierzem, nie odbywał zastępczej służby wojskowej, a jedynie odbywał służbę w oddziale obrony cywilnej, która była służbą wojskową, to jednakże powyższe nie poparte jest żadnym dokładnym wyjaśnieniem. Ponadto wskazać należy, iż Sąd nie może oceniać trafności argumentów organu zawartych w odpowiedzi na skargę. Jakakolwiek próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 kpa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2006 r., V SA/Wa 2905/05, LEX nr 209713). Pismo procesowe nie może "uzupełniać" zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym tej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający winien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń. W tym miejscu zauważyć należy, iż obowiązująca w 1951 r. ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46 ze zm.) w art. 9 ust. 1 wprowadziła obowiązek wojskowy dla mężczyzn wieku od 18 do 50 lat. Z akt sprawy wynika, iż skarżący urodził się w 1932 r., a więc w roku 1951 r., tj. w roku rozpoczęcia służby w [...] Brygadzie, miał 19 lat, a więc podlegał już powszechnemu obowiązkowi wojskowemu. Z drugiej strony wskazać należy, iż w spornym okresie obowiązywała również ustawa z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. Nr 12, poz. 90 ze zm.). Ustawa ta jak wskazano w art. 1 ust. 1 "celem włączenia twórczego zapału młodego pokolenia do pracy nad rozwojem sił i bogactwa Narodu oraz celem rozszerzenia systemu wychowania narodowego, przedłużenia kształcenia i wychowania młodzieży poza okres obowiązku szkolnego" wprowadziła obowiązek powszechnego przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży. Przepisy tej ustawy zostały uchylone z dniem 1 grudnia 1956 r. przez art. 4 ustawy z 15 listopada 1956 r. o zniesieniu i zmianach podporządkowania niektórych urzędów centralnych (Dz. U. Nr 54, poz. 246 ze zm.). Powyższe oznacza m.in., iż w 1951 r. tj. w okresie służby skarżącego w [...]Brygadzie, omawiana ustawa obowiązywała. Ustanawiała ona w bardzo szerokim zakresie wyznaczone w jej tytule obowiązki, stanowiąc w art. 32 ust. 1, że podlegają im obywatele polscy obojga płci w wieku od 16 do 21 lat włącznie. Zatem skoro skarżący w 1951 r. miał 19 lat to również podlegał obowiązkowi powszechnego przysposobienia zawodowego. Z powyższych względów obowiązkiem organu było dokładne ustalenie jaki charakter miała służba pełniona przez skarżącego w szczególności, czy skarżący w 1951 r. podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu jak i obowiązkowi powszechnego przysposobienia zawodowego. Po dokonaniu ustaleń organ winien dać wyraz temu w należycie uzasadnionym rozstrzygnięciu. W niniejszej sprawie jak wskazano wyżej organ nie ustalił kiedy skarżący pełnił służbę wojskową względnie zastępczą służbę wojskową. Organ powinien wskazać czy służba pełniona w [...]Brygadzie była odbywana jako obowiązek powszechnego przysposobienia zawodowego, czy też obowiązek wojskowy czy też miała inny charakter. Przy czym zgodzić się należy z organem, iż odbywanie służby jako junak w Brygadach PO "Służba Polsce" co do zasady nie można traktować jako służby wojskowej czy też zastępczej służby wojskowej. Jednakże należy mieć na uwadze, iż zgodnie z art. 104 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym osoby, wykonujące w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy tj. w dni 29 maja 1950 r. powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego w zakresie, określonym w art. 47 ust. 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1948 r., stają się z mocy prawa żołnierzami, odbywającymi zastępczą służbę wojskową w ramach powszechnego obowiązku wojskowego, a odbyty przez te osoby czas pracy w ramach obowiązku przysposobienia zawodowego zalicza się im na poczet czasu trwania zastępczej służby wojskowej. Z powyższego wynika, iż w ściśle określonych przypadkach osobom odbywającym powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego przysługują uprawnienia z ustawy o świadczeniu pieniężnym. W tych okolicznościach Sąd uznał, że organ odwoławczy wydał decyzję bez uprzedniego wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających zasadnicze znaczenie w sprawie, czym naruszył przepisy postępowania, w tym art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania w rozumieniu art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, co skutkowało orzeczeniem jak sentencji wyroku. Art. 152 ppsa nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter uchylonego przez Sąd rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy powinny przeprowadzić odpowiednie czynności we wskazanym wyżej zakresie, poczynić stosowne ustalenia dając temu wyraz w należycie sporządzonym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Sąd nie orzekł o kosztach postępowania z uwagi na złożenie stosownego wniosku przez podmiot nie mogący się w dniu jego składania wylegitymować stosownym pełnomocnictwem. Powyższe nie uzasadniało jednakże oddalenia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ brak w należytym umocowaniu do działania może być uzupełniony w późniejszym terminie. /-/ E. Makosz-Frymus /-/ P. Miładowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska KP