I FZ 275/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki , po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 46/24 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 10 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia 2017 r. do stycznia 2019 r. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 46/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę W. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: spółka, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 10 listopada 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia 2017 r. do stycznia 2019 r. Z akt sprawy wynika, że Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału III z 2 lutego 2024 r. wezwano skarżącą spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 57 145 zł. Pismem z 9 lutego 2024 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z 19 marca 2024 r., sygn. akt III SPP/Wa 53/24, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił wniosek skarżącej bez rozpoznania. Kolejno, zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału III z 19 kwietnia 2024 r. wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia z 2 lutego 2024 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przesyłka sądowa zawierająca ww. wezwanie została doręczona skarżącej w dniu 25 kwietnia 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 38 akt sądowych). Pismem z 26 kwietnia 2024 r. skarżąca ponownie zwróciła się z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt III SPP/Wa 121/24, starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie pozostawił wniosek skarżącej bez rozpoznania. Termin do uzupełnienia braku fiskalnego skargi upłynął bezskutecznie 2 maja 2024 r. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania do uzupełnienia braku fiskalnego skargi wpis ten nie został uiszczony. Powyższe skutkowało odrzuceniem przez Sąd pierwszej instancji w świetle art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka domagając się uchylenia powyższego postanowienia Sądu pierwszej instancji. Skarżąca ponownie zwróciła się z wnioskiem przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z 23 września 2024 r., sygn. akt III SPP/Wa 248/24 Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a po rozpoznaniu sprzeciwu od tego postanowienia, Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 15 października 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza z 23 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącej spółka, skarżąca spółka wzywana jest do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej spółce prawa pomocy zakończyło się w dniu 19 marca 2024 r. tj. w dacie wydanie przez Starszego Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzenia o pozostawieniu wniosku skarżącej bez rozpoznania. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżąca spółka został ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania zarządzenie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania skarżącej spółki do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżąca spółka pomimo skutecznego doręczenia w dniu 25 kwietnia 2024 r. wezwania nie uiściła prawem wymaganego wpisu od skargi. Skarżąca spółka, jak wynika z treści uzasadnienia zażalenia nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jej trudną sytuacją finansową. Kwestie te wykraczają jednak poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się do treści zarzutów i argumentów podniesionych w zażaleniu odnotować trzeba, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...]". Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 57 145 zł (taki bowiem wpis był wymagany w rozpoznawanej sprawie) nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której skarżąca spółka nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.