II GZ 507/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 1444/23 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 grudnia 2023 r. nr DZP-I.602.20.2022 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 lipca 2024 r. odrzucił skargę kasacyjną J.L. (skarżący, strona skarżąca) od wyroku tego Sądu z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 1444/23, oddalającego skargę na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 grudnia 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Sąd I instancji wskazał, że ww. wyrokiem z 4 stycznia 2024 r., sygn. VI SA/Wa 1444/23, oddalono skargę skarżącego. W wykonaniu zarządzenia z 21 czerwca 2024 r. pełnomocnikowi skarżącego, ustanowionemu w ramach prawa pomocy po wydaniu powyższego wyroku, doręczono dnia 12 lipca 2024 r. (k. 94 akt sądowych) odpis przedmiotowego orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Pełnomocnik skarżącego w dniu 11 lipca 2024 r. wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku, wskazując, że czyni to pomimo faktu, iż odpis wyroku z dnia 4 stycznia 2024 r. nie został mu jeszcze doręczony. Sąd I instancji odrzucając skargę kasacyjną wskazał, że odpis nieprawomocnego wyroku z 4 stycznia 2024 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego dnia 12 lipca 2024 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg dopiero dnia 12 lipca 2024 r. W związku z tym, że skarga kasacyjna wniesiona została w dniu 11 lipca 2024 r., Sąd uznał, że jest ona niedopuszczalna jako przedwczesna. Pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na wskazane na wstępie postanowienie, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jako złożonej przez upoważniony podmiot w ustawowym terminie ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zarządzenie doręczenia odpisu wyroku WSA z 3 stycznia 2024 r. z uzasadnieniem stronie "celem rozpoczęcia biegu terminu 30 dni na wniesienie skargi kasacyjnej oraz zwrot całości wpisu od zażalenia". Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 177 § 3 w zw. z art. 141 § 2 zd. 1 i art. 142 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż termin na wniesienie skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg od doręczenia pełnomocnikowi Strony ustanowionemu z urzędu odpisu wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem, a sam odpis wyroku należy doręczyć ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi zamiast Strony, która wnosiła o doręczenie Wyroku oddalającego skargę z uzasadnieniem, gdy tymczasem dla pełnomocnika z urzędu termin na sporządzenie skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg od chwili zawiadomienia go o jego ustanowieniu do sprawy, zaś odpis wyroku oddalającego skargę z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek strony doręcza się tej stronie, która o uzasadnienie wystąpiła, nie zaś jej pełnomocnikowi z urzędu ustanowionemu w ramach prawa pomocy, zaś na kanwie sprawy Sąd z przyczyn niejasnych w ogóle zaniechał doręczenia Stronie odpisu wyroku z uzasadnieniem i w sposób bezpodstawny przyjął, że odpis wyroku należy doręczyć pełnomocnikowi z urzędu zamiast reprezentowanej przez niego Stronie; 2) w konsekwencji powyższego - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (błąd w ustaleniach faktycznych) poprzez dowolne przyjęcie, iż skarga kasacyjna złożona 11 lipca 2024 r. jest niedopuszczalna jako przedwczesna, gdy tymczasem skarga została złożona w terminie 30 dni od zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o jego wyznaczeniu (zawiadomienie dobrano bowiem 11 czerwca 2024 r. - k.64-65 akt sprawy), zaś - wobec bezpodstawnego zaniechania doręczenia Stronie odpisu wyroku uzasadnieniem, wbrew treści art. 177 § 3 p.p.s.a. in fine oraz art. 142 § 2 p.p.s.a. - Pełnomocnik Strony 17 czerwca 2024 r. zapoznał się z aktami sprawy i złożył skargę kasacyjną w terminie wynikającym z art. 177 § 3 p.p.s.a. (ostatniego dnia terminu), przyjmując, że wyrok z uzasadnieniem zostanie prawidłowo doręczony Stronie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie podlegało uwzględnieniu na podstawie przesłanek uwzględnionych z urzędu. W przedmiotowej sprawie odpis zaskarżonego wyroku oddalającego skargę został doręczony stronie skarżącej 11 stycznia 2024 r. W piśmie z dnia 18 stycznia 2024 r. strona skarżąca wniosła o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W dniu 28 maja 2024 r. właściwa okręgowa rada adwokacka w związku z ustanowieniem pełnomocnika z urzędu wyznaczyła adwokata celem pełnienia powyższej funkcji (art. 253 § 2 zd. 1 p.p.s.a.), informując kontrolowany Sąd Wojewódzki o dacie doręczenia (11 czerwca 2024 r.) ww. pełnomocnikowi zawiadomienia o jego wyznaczeniu (art. 253 § 2 zd. 3 p.p.s.a.). Z niewiadomych przyczyn, wymagających wyjaśnienia w toku wewnętrznych ustaleń WSA w Warszawie, uzasadnienie do wydanego w przedmiotowej wyroku z dnia 4 stycznia 2024 r. wraz z odpisem orzeczenia zostało wysłane (pełnomocnikowi strony skarżącej) dopiero w dniu 4 lipca 2024 r., pomimo iż, jak wynika z akt sprawy, uzasadnienie zostało sporządzone w dniu 22 stycznia 2024 r. Tak znaczny okres pomiędzy sporządzeniem uzasadnienia wyroku a jego doręczeniem pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy skutkował powstaniem wątpliwości po stronie Sądu Wojewódzkiego (zob. zarządzenie z dnia 6 maja 2024 r., k. 57 akt sądowych) co do adresata przesyłki zawierającej odpis wyroku wraz z jego uzasadnieniem. Ostatecznie przesyłka ta została doręczona ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi w dniu 12 lipca 2024 r., natomiast pełnomocnik obawiając się naruszenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (w związku z datą doręczenia zawiadomienia o ustanowieniu w dniu 11 czerwca 2024 r.) nadał przesyłką poleconą pismo ze skargą kasacyjną już w dniu 11 lipca 2024 r., a więc przed dniem doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Fakt ten został zakwalifikowany przez Sąd Wojewódzki jako przyczyna niedopuszczalności skargi kasacyjnej jako wniesionej przedwcześnie. Dokonując negatywnej oceny stanowiska zajętego przez Sąd a quo, należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że przepis art. 177 § 3 p.p.s.a. stanowi w sposób językowo jasny, że w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z treści art. 177 § 3 p.p.s.a. wynika zatem zasada, że bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy już po wydaniu podlegającego zaskarżeniu orzeczenia rozpoczyna się od dnia jego zawiadomienia o wyznaczeniu, jednakże w sytuacji, gdy do zawiadomienia o wyznaczeniu (art. 253 § 2 zd. 1 p.p.s.a.) dojdzie przed dniem doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna się od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W związku z powyższym należy przyjąć, że wykładnia językowa art. 177 § 3 p.p.s.a. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w razie ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy już po wydaniu podlegającego zaskarżeniu skargą kasacyjną orzeczenia, odpis tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu albo na wniosek strony doręcza się zawsze tej stronie (a więc także po ustanowieniu pełnomocnika w ramach prawa pomocy), natomiast bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna się w takiej sytuacji albo z dniem zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu (jeżeli przed tym dniem doręczono już stronie odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem; z mocy ustawy następuje wtedy przesunięcie rozpoczęcia biegu terminu do zaskarżenia, co eliminuje konieczność składania wniosków o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej), albo z dniem doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (jeżeli przed tym dniem ustanowiono pełnomocnika w ramach prawa pomocy i został on zawiadomiony o wyznaczeniu zgodnie z art. 253 § 2 zd. 1 p.p.s.a.; taka regulacja niewątpliwie zapobiega przedwczesnemu rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, skoro odpis orzeczenia z uzasadnieniem nie został jeszcze doręczony stronie). Mając na względzie wyniki przeprowadzonej analizy interpretacyjnej, należy stwierdzić, że kontrolowany Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni art. 177 § 3 w zw. z art. 253 § 2 p.p.s.a., co skutkowało wadliwym określeniem podmiotu, któremu należało doręczyć odpis wyroku z uzasadnieniem, a w dalszej kolejności – błędnym przyjęciem, że sporna "skarga kasacyjna" – pomimo braku skutecznego doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem stronie, o której mowa w art. 177 § 3 p.p.s.a. – może podlegać kwalifikacji jako "przedwcześnie wniesiona". W konsekwencji wadliwe było również odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a. w związku z tak dokonaną kwalifikacją prawną. Prawidłowa ocena prawna przedmiotowego stanu faktycznego wymaga przyjęcia, że konieczne jest prawidłowe i skuteczne doręczenie odpisu przedmiotowego wyroku wraz z uzasadnieniem stronie skarżącej w celu konwalidacji bezskuteczności poprzedniego doręczenia jej pełnomocnikowi, a następnie uznanie, że nadana w dniu 11 lipca 2024 r. przez tego pełnomocnika przesyłka zawierająca skargę kasacyjną została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu 30 dni od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu (11 czerwca 2024 r.), zgodnie z treścią art. 177 § 3 p.p.s.a. W ten sposób dojdzie do sanującego usunięcia błędów popełnionych przez kontrolowany Sąd Wojewódzki oraz powstania możliwości niezwłocznego nadania wniesionej skardze kasacyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.