II SA/Bd 929/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] Burmistrz G. odmówił skarżącej M. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. M., uzasadniając to niespełnieniem w sprawie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), ponieważ z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się matka skarżącej, wynika że niepełnosprawność istnieje u niej od 71. roku życia. W związku z tym organ I instancji stwierdził, że w sprawie brak jest możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego oraz objęcia jej składką zdrowotną i społeczną. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wskazując, że w grudniu 2022 r. jej matka przeszła rozległy udar i została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Podniosła również, że pierwszy udar jej matka miała już w 2019 r., a po nim jej stan zdrowia był na tyle dobry, że skarżąca mogła jednocześnie zajmować się matką i pracować dorywczo. Jednak po kolejnym udarze w grudniu 2022 r. matka wymaga całkowitej opieki (polegającej m.in. na myciu, ubieraniu, podawaniu leków, szykowaniu posiłków), a skarżąca – jak wskazała – nie jest już w stanie podjąć żadnej pracy, nawet dorywczej. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W treści uzasadnienia organ II instancji wskazał m.in., że z akt sprawy wynika w szczególności, że skarżąca jest córką H. M., która zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] lutego 2023 r. oraz że w aktach znajdują się oświadczenia dzieci niepełnosprawnej H. M. - Ł. M. , K. M. oraz I. M., którzy wskazali, że nie mogą się opiekować matką. Ponadto Kolegium wskazało szczegółowo na historię zatrudnienia skarżącej (w latach [...] działalność gospodarcza, trwająca ok. 1 rok 3 miesiące; [...] r. – działalność gospodarcza, trwająca ok. 3 lata 9 miesięcy; [...] praca na pół etatu, [...] praca na pełen etat; w okresie [...] skarżąca zarejestrowana w PUP; w okresie 11[...] praca na umowę zlecenie) wskazując, że skarżąca w wieku 48 lat łącznie przepracowała ok. 5 lat i 9 miesięcy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (wersja obowiązująca w dniu orzekania przez SKO: t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej powoływanej jako "uśr"), z uwagi na moment powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, jest nieprawidłowa i niweczy skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt K 38/13. [...] jednak Kolegium uznało, że skarżąca nie spełnia zasadniczej przesłanki warunkującej przyznanie przedmiotowego świadczenia, tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą wymagającą opieki. Jak wskazało SKO, z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca pracowała 9 lat temu przez jeden miesiąc, a 10 lat temu przez 1,5 miesiąca. Łącznie skarżąca mająca 48 lat przepracowała w swoim życiu ok. 5 lat i 9 miesięcy. Po 2014 r. opiekowała się córką, która obecnie ma 20 lat i wnuczką, a od 2019 r. matką, przy czym jak twierdzi, w trakcie sprawowania opieki nad bliskimi pracowała dorywczo. Tymczasem, jak wskazał organ odwoławczy, z orzeczenia matki skarżącej wynika, że jej niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od dnia [...] lutego 2023 r. W ocenie SKO brak jest zatem w sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a sprawowaniem opieki nad matką. Ponadto Kolegium podkreśliło, że również pracownik socjalny we wnioskach zawartych w wywiadzie stwierdził, że strona nie zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad matką. Wskazało przy tym, że świadczenie to nie przysługuje za samą tylko opiekę, lecz za zaistnienie bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką. W związku z tym w sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw do przyznania świadczenia. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie: - art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) poprzez jego niezastosowanie, przejawiające się tym, że organy administracji publicznej prowadziły postępowanie w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli; - art. 7 kpa poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mającej na względzie interes słuszny obywateli, - art. 77 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, - art. 80 kpa poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, sprzeczną z logicznym rozumowaniem oceną dowodów zebranych w postępowaniu. W treści uzasadnienia skarżąca wyjaśniła w szczególności, że po zakończeniu zatrudnienia w kwietniu 2014 r. wyjechała do [...] i tam podejmowała opiekę nad starszą osobą w zamian za zapewnienie wyżywienia i miejsca zamieszkania. Jak wskazała, świadczyła tam opiekę do chwili, gdy w 2017 r. jej córka uległa wypadkowi komunikacyjnemu, a skarżąca sprawowała wtedy opiekę nad wnuczką oraz córką do momentu, kiedy córka byłą już w stanie zająć się sobą i dzieckiem. Następnie, jak podniosła, po pierwszym udarze jej matki w 2019 r. opiekowała się nią, a z uwagi na polepszenie stanu jej zdrowia, podejmowała prace dorywcze polegające głównie na sprzątaniu pomieszczeń wśród znajomych i rodziny. Podkreśliła, że nie jest jednak już w stanie podjąć żadnej pracy, nawet dorywczej i w związku z tym wystąpiła z wnioskiem o przedmiotowe świadczenie. Zaznaczyła, że w jej przypadku zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę nad matką, która jest całkowicie zależna od niej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazało przy tym, że nie można odnieść się merytorycznie do podniesionych zarzutów naruszenia przepisów kpa wobec ich nieskonkretyzowania. Co do argumentu skarżącej, dotyczącego braku ram czasowych na wykazanie rezygnacji z zatrudnienia lub jej niepodejmowania – Kolegium podniosło, że istotnym w sprawie jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją. niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką, czego w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2942 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności, za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności u matki skarżącej, tj. od 71. roku życia. Należy bowiem wyjaśnić, że w związku z wydanym dnia 21 października 2014 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b uśr za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b uśr nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało decyzję I-instancyjną w zakresie oparcia jej o ww. niekonstytucyjny przepis – na co też zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Przechodząc zaś do istoty sporu, którą w następstwie wydania decyzji przez SKO, stanowi wyłącznie kwestia spełnienia w sprawie podstawowej przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest zaistnienie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/ niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką, wskazać należy w pierwszej kolejności na treść przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 uśr mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki" – "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot użyty przez ustawodawcę oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny jw.). Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze i zakresie, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej, a ponadto zaprzestanie/niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.). Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane, gdy w sprawie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką, a więc gdy zostanie wykazane, że rezygnacja lub niepodejmowanie pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Związek ten determinowany jest natomiast po pierwsze zakresem i wymiarem faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż stanowi on podstawę oceny czy zakres czynności składających się na sprawowaną opiekę wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, a po drugie zaś oceną tego czy okoliczność niepodejmowania/rezygnacji z zatrudnienia wynika bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki czy też z innych przyczyn osobistych zaistniałych po stronie opiekuna. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji SKO prawidłowo oceniło, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, a stanowisko to znajduje uzasadnienie w aktach sprawy. Obszarem wspomnianego związku przyczynowo-skutkowego, wymagającym w rozpoznawanym stanie faktycznym szczególnego zbadania przez Sąd w związku z argumentacją SKO, była relacja pomiędzy faktem rezygnacji z pracy/jej niepodejmowania, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym zakresie ustalenia powinny więc dotyczyć momentu i przyczyn zaprzestania aktywności zawodowej jak również zdolności i możliwości podjęcia zatrudnienia. Zdaniem Sądu zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły jednak w tym zakresie przesłanki uzasadniające przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W realiach sprawy matka skarżącej - H. M., na moment złożenia przedmiotowego wniosku legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z [...] marca 2023 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia [...] lutego 2023 r. Przy czym, jak wskazano, niepełnosprawność u matki skarżącej istnieje od 71 roku życia, tj. od 2018 r. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy dokumentacji – w tym m.in. z "Kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych" podpisanego przez skarżącą (k. 26 akt adm. organu I instancji) – wynika natomiast, że skarżąca M. W., ostatnie zatrudnienie podejmowała w roku 2014, tj. 9 lat temu, a trwało ono przez jeden miesiąc (od [...] kwietnia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r.). Wcześniej – w okresach od [...] stycznia do [...] stycznia 2013 r.; od [...] lutego do [...] lutego 2013 r. i od [...] września 2012 r. do [...] października 2012 r. – tj. przez około 4 miesiące łącznie wykonywała pracę na postawie umowy zlecenie. Ze znajdującej odzwierciedlenie w aktach historii zatrudnienia/podejmowania pracy zarobkowej przez skarżącą wynika ponadto, że w okresie od marca 2007 r. do listopada 2010 r., od grudnia 2001 r. do kwietnia 2002 r. oraz od października 1993 r. do stycznia 1995 r. prowadziła ona działalność gospodarczą (kiosk spożywczo-przemysłowy, sklep spożywczo-przemysłowy oraz punkt małej gastronomii). Z powyższego wynika, więc – zgodnie z tym na co wskazało SKO - że łączny udokumentowany okres zatrudnienia/podejmowania pracy przez skarżącą, mającą 48 lat, wynosi ok. 5 lat i 9 miesięcy, a ostatnie zatrudnienie podejmowała w 2014 r. – a więc dużo wcześniej niż stwierdzono niepełnosprawność u jej matki. Co prawda, skarżąca w toku postępowania wskazała, że po 2014 r. pracowała dorywczo, wyjaśniając przy tym, że po pierwszym udarze matki skarżącej w 2019 r. jej stan zdrowia był na tyle dobry, że pozwalał stronie na podejmowanie pracy dorywczej, głównie polegającej na sprzątaniu u rodziny i znajomych. Jednak twierdzenia te nie mają potwierdzenia w zgromadzonym materiale aktowym, ponieważ skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów dotyczących okresu po roku 2014, dostarczając jedynie świadectwa pracy, umowy zlecenie oraz zaświadczenia dotyczące poprzednich lat pracy (do 2014 r.). Nie można uznać tym samym, aby w sprawie istniały dowody potwierdzające tezę co do aktualnej gotowości i możliwości podjęcia pracy przez skarżącą, która od 2014 r. – jak wynika z przedłożonej dokumentacji – jest bierna zawodowo. Skarżąca argumentowała ponadto, że w 2017 r. zmuszona była wrócić z [...] (gdzie – jak wyjaśniła w skardze - opiekowała się osobą starszą w zamian za zapewnienie wyżywienia i mieszkania), aby podjąć opiekę nad córką i wnuczką z uwagi na wypadek komunikacyjny, któremu uległa jej córka. Okoliczność tę – tj. konieczność opieki nad córką i wnuczką – uznać należy jednak za przyczynę osobistą zaistniałą po stronie opiekuna, która nie stanowi o zaistnieniu w sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – co jest przedmiotem niniejszego postępowania. Oceniając natomiast tę okoliczność jako sytuację mającą uniemożliwiać skarżącej podjęcie pracy zarobkowej należy pokreślić, że bierność skarżącej w wykonywaniu pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 uśr trwała znacznie dłużej niż wskazywany przez skarżącą okres opieki na córką w związku z wypadkiem, któremu ona uległa w 2017 r., co tym samym nie pozwala na uznania tej sytuacji za przyczynę uzasadniającą brak aktywności zawodowej skarżącej trwającej już co najmniej od 2014 r. Podsumowując, stwierdzić należy, że skoro prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 uśr obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, to w świetle wynikających z akt sprawy okoliczności faktycznych brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką zrezygnowała ona czy też nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr.. Zarówno zaprzestanie wykonywania pracy w 2014 r., jak i późniejszy brak aktywności zawodowej skarżącej, nie były bowiem spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, której niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje dopiero od [...] lutego 2023 r. (zob. wyrok NSA z dnia [...] maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 – dostępny jw.) Brak udokumentowanej aktywności zawodowej po stronie skarżącej od 2014 r. oraz brak wykazania przez nią jakiejkolwiek woli poszukiwania pracy od 2014 r. w zestawieniu z okolicznością, że skarżąca mająca 48 lat, przepracowała w swoim życiu łącznie ok. 5 lat i 9 miesięcy, a od 2012 r. do 2014 r. wykonywana przez nią praca czy to na podstawie umów zlecenie czy to umowy o pracę trwała bardzo krótkie (w 2012 r. – niepełne 2 miesiące, w 2013 r. – ogółem ok. 1,5 miesiąca, w 2014 r. – 1 miesiąc) oraz z tym, że jej matka ustalony stopień niepełnosprawności ma stosunkowo od niedawna, bo od dnia [...] lutego 2023 r. – budzi bowiem poważne wątpliwości co do faktycznych powodów niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia i tym samym uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr. Znamiennym jest również, że skarżąca w toku postępowania nie wskazywała, aby pierwotną przyczyną niepodejmowania przez nią stałego zatrudnienia od 2014 r. – tj. od momentu zakończenia podejmowanego przez nią chronologicznie ostatniego zatrudnienia - była konieczność opieki nad matką. Przeciwnie – wskazywała wyłącznie na wyjazd z kraju i opiekę nad osobą starszą za granicą, na konieczność sprawowania opieki nad córką i wnuczką, a dopiero od 2019 r. wskazała na opiekę nad matką. W tych okolicznościach Sąd podzielił stanowisko SKO, że nie można stwierdzić, aby w niniejszej sprawie zachodził bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad matką. Na marginesie Sąd dostrzega również, że H. M. ma oprócz skarżącej jeszcze trójkę pracujących zawodowo dzieci – Ł. M., K. M. oraz I. M. - na których również ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Przy czym podkreślić należy, że ze swojego obowiązku alimentacyjnego mogą się oni wywiązywać osobiście lub też finansowo. Jeżeli więc wymagająca opieki posiada oprócz skarżącej jeszcze inne dzieci wykonujące pracę zarobkową, a w przypadku skarżącej nie można stwierdzić zaistnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną, stanowiącego konieczną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to tym samym w tych okolicznościach należy tym bardziej podkreślić, że na wszystkich dzieciach niepełnosprawnej matki skarżonej spoczywa w ramach obowiązku alimentacyjnego powinność zapewnienia jej opieki, która to może być zrealizowana bezpośredniej lub poprzez zapewnienie środków na sprawowanie tej opieki przez osoby trzecie. Oceniając zaś zarzuty podniesione w zakresie naruszenia przepisów postępowania, Sąd stwierdził, że również one nie zasługują na uwzględnienie, gdyż organy procedując w niniejszej sprawie podjęły czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do jej załatwienia, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, dokonały prawidłowej oceny czy poszczególne okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały udowodnione (art. 80 kpa). W sprawie ustalono więc prawidłowo na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego mającą doniosłość prawną okoliczność, iż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną. W tym stanie rzeczy, uznając skargę za bezpodstawną, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o jej oddaleniu.