III OZ 605/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 708/24 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 5 stycznia 2024 r. nr DKO-WOK.401.582.2023.ke w przedmiocie wstrzymania działalności w zakresie zbierania odpadów postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE M.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 5 stycznia 2024 r. nr DKO-WOK.401.582.2023.ke w przedmiocie wstrzymania działalności w zakresie zbierania odpadów. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 26 kwietnia 2024 r., pismem z dnia 10 maja 2024 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez nadesłanie podpisanej skargi oraz podanie swojego numeru PESEL, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Z kolei w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 10 maja 2024 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania z dnia 10 maja 2024 r. nie zostały odebrane przez skarżącego, pomimo skierowania ich na adres podany w skardze. Przesyłka, po dwukrotnym awizowaniu w dniach 15 oraz 23 maja 2024 r., została zwrócona przez placówkę pocztową do Sądu w dniu 3 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 708/24 odrzucił skargę z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych i fiskalnych skargi. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 2 lipca 2024 r. W dniu 9 lipca 2024 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków skargi nie została mu doręczona, nie otrzymał też awiza o doręczeniu przesyłki. Skarżący stwierdził, że w związku ze złożeniem skargi liczył się z nadejściem korespondencji sądowej. Podkreślił, że w trakcie dnia korespondencję odbierają pracownicy jego firmy, na potwierdzenie czego załączył oświadczenie J.M., z którego wynika, że jest ona odpowiedzialna za odbiór korespondencji adresowanej na adres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i w dniach 15 oraz 23 maja 2024 r. w godzinach od 9:00 do 18:00 nikt nie podejmował próby doręczenia korespondencji pod wskazany przez skarżącego adres. Jednocześnie we wniosku o przywrócenie terminu skarżący podał swój numer PESEL, nadesłał podpisany egzemplarz skargi oraz dokonał uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na wezwanie Sądu do wykazania odpowiednimi dokumentami, że skarżący podjął próbę wyjaśnienia u operatora pocztowego wskazanej sytuacji, tj. braku dwóch awizo dotyczących doręczenia przedmiotowej przesyłki, w piśmie z dnia 21 sierpnia 2024 r. skarżący wskazał, że złożył reklamację u operatora pocztowego w dniu 21 sierpnia 2024 r. Ponadto podał, że operator pocztowy kilkukrotnie odmawiał przyjęcia reklamacji, wskazując, że może ona zostać złożona jedynie przez nadawcę przesyłki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 708/24 odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Przywrócenie terminu może nastąpić jedynie wówczas, gdy spełnione zostały łącznie w/w przesłanki – brak choćby jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce bowiem tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż do skarżącego skierowano wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez podanie jego numeru PESEL oraz nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi, jak również wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Wezwania te zostały skarżącemu doręczone w trybie doręczenia zastępczego, które zostało uregulowane w art. 73 p.p.s.a. W aktach sądowych znajduje się zwrócona do Sądu przesyłka (karta nr 39), z której wynika, że była ona dwukrotnie awizowana w dniach 15 i 23 maja 2024 r., a następnie w dniu 3 czerwca 2024 r. została zwrócona nadawcy. Awizowanie przesyłki zostało potwierdzone przez doręczającego własnoręcznym podpisem, a druk zwrotnego potwierdzenia odbioru jest wypełniony prawidłowo. Ponadto w aktach sprawy znajduje się wydruk śledzenia przesyłki nr [...] ze strony internetowej operatora pocztowego, z którego wynikają daty i godziny awizowania przesyłki, przy czym daty te są tożsame z datami wskazanymi na kopercie. W ocenie WSA w Warszawie, powyższe adnotacje zaprzeczają twierdzeniom skarżącego, iż dwukrotnie nie otrzymał on awiza przedmiotowej przesyłki. Przyjęcie, wyłącznie na podstawie twierdzenia skarżącego i oświadczenia J.M., że w dniach 15 i 23 maja 2024 r. w godzinach od 9.00 do 18.00 urzędnik pocztowy nie pozostawił awizo przesyłki sądowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków skargi, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. Obalenie fikcji tego doręczenia może natomiast nastąpić wtedy, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Domniemanie doręczenia przesyłki jest domniemaniem usuwalnym, ale może zostać obalone przeciwdowodem, którego w tym postępowaniu nie przedstawiono. Pomimo wezwania Sądu, skarżący nie przedstawił bowiem żadnego dowodu, np. pisma z Poczty Polskiej, z którego wynikałoby, że mogły nastąpić jakieś nieprawidłowości w doręczeniu przesyłki. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi nie nastąpiło bez winy, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a., a powołane przez niego okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przywrócenia terminu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia M.M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że nie uprawdopodobnił on braku winy w niedotrzymaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi, podczas gdy: - z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w toku całego postępowania skarżący odbierał korespondencję kierowaną do niego na adres [...]; - skarżący przedstawił oświadczenie, z którego jednoznacznie wynika, że nikt nie podjął próby doręczenia do niego korespondencji w dniach 15 i 23 maja 2024 r; - skarżący wykazał, że pod w/w adresem prowadzi działalność gospodarczą, skutkiem czego pod tym adresem stale przebywają jego pracownicy, którzy dokonują odbioru korespondencji; - skarżący wykazał, że nikt nie pozostawił awiza dotyczącego możliwości odbioru w/w przesyłki; Skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu w postaci pisma Poczty Polskiej z dnia 23 września 2024 r., stanowiącego odpowiedź na jego reklamację – na okoliczność, że Poczta Polska nie była w stanie jednoznacznie odnieść się do zgłoszonej reklamacji, skutkiem czego nie wykluczyła jednoznacznie uchybień w doręczeniu spornej przesyłki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż przesyłka zawierająca wezwanie M.M. do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi została skarżącemu prawidłowo doręczona na podstawie art. 73 p.p.s.a. Przepis art. 73 p.p.s.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi zostało przesłane skarżącemu na wskazany przez niego adres wynika, że przedmiotowa przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizowanie miało miejsce w dniu 15 maja 2024 r., zaś ponowne – w dniu 23 maja 2024 r. Przesyłkę – jako niepodjętą w terminie – zwrócono do nadawcy w dniu 3 czerwca 2024 r. Z koperty wynika również, iż w dniu 15 maja 2024 r. w oddawczej skrzynce pocztowej umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma we wskazanym urzędzie pocztowym. Wobec powyższego zasadnie uznano, że w/w przesyłka została skutecznie doręczona skarżącemu z dniem 29 maja 2024 r. na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 p.p.s.a. może być obalone jedynie wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, co w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż świadectwo faktu i daty awizowanej przesyłki nie zostały skutecznie obalone. Treść pisma Poczty Polskiej z dnia 23 września 2024 r., na które powołuje się skarżący, nie podważa bowiem w istocie prawidłowości dokonanego doręczenia zastępczego. Stwierdza się w nim jedynie, iż: "(...) jednoznaczne odniesienie się do sygnalizowanych zastrzeżeń jest utrudnione". Samo zatem złożenie skargi do Poczty Polskiej lub organu nadzoru, w sytuacji, gdy podjęte wskutek takiej skargi czynności nadzorcze nie potwierdziły twierdzeń skarżącego, nie może stanowić wystarczającego dowodu obalającego wspomniane domniemanie. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, publ. LEX nr 50679; 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja skarżącego podniesiona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak również powtórzona w zażaleniu, nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku jego winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od skarżącego przeszkód w prawidłowym i terminowym wykonaniu wezwania Sądu, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Twierdzenia skarżącego skupiają się na kwestii niedoręczenia mu przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi, tymczasem skuteczność doręczenia zastępczego w okolicznościach niniejszej sprawy nie została podważona i należy to doręczenie uznać za prawidłowe. Jak już wyżej wskazano, oceny tej nie zmienia treść pisma Poczty Polskiej z dnia 23 września 2024 r., na które powołuje się skarżący. Skutku takiego nie mogło również osiągnąć powołanie się na oświadczenie J.M., z którego wynika, że jest ona odpowiedzialna za odbiór korespondencji adresowanej na adres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i w dniach 15 oraz 23 maja 2024 r. w godzinach od 9:00 do 18:00 nikt nie podejmował próby doręczenia korespondencji pod wskazany przez skarżącego adres. Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie M.M., że awiza nie otrzymał, może być rozważane wyłącznie jako przypuszczenie. Żeby przyznać mu charakter faktu, skarżący musiałby uprawdopodobnić, że tak rzeczywiście było, czego jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie uczynił. Skarżący zmierza bowiem do obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego jedynie na podstawie własnego twierdzenia oraz oświadczenia J.M., co godzi w samą istotę instytucji doręczenia zastępczego. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 p.p.s.a. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizowania, poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. Twierdzenie skarżącego o braku awiza w skrzynce pocztowej jest zatem jednostronne, a na jego poparcie nie przedstawił on przekonywujących dowodów. Podkreślić należy, iż w kontekście dowodu z dokumentu, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić wyłącznie oświadczenie strony. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.