II SA/Wa 1810/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku M. W. z dnia [...] stycznia 2023 r., decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] odmówił przyznania M. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS podał, że z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, że z uwagi na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności, wnioskodawczyni miała przyznaną rentę rodzinną w drodze wyjątku po zmarłej matce E. W.. Organ wskazał, że wypłata świadczenia była realizowana do dnia [...] grudnia 2022 r. Organ wyjaśnił, że świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie. Świadczenia, o których mowa wyżej nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku pozostawione zostało uznaniu Prezesa ZUS. Prezes ZUS wskazał, że aktualny stan faktyczny wskazuje, że okoliczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie. Z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r. wnioskodawczyni została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy. Jednocześnie w/w/ orzeczeniem Komisja lekarska ustaliła, że wnioskodawczyni nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. W związku z powyższym w obecnym stanie faktycznym i prawnym Prezes ZUS nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawczyni renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83 ustawy. Wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała, że skarga dotyczy przyznania na stałe renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazała, że miała dotychczas przyznaną rentę miała dotychczas przyznaną rentę przez Sąd. Skarżąca powołała się na wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2021 r. sygn. akt [...], który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt [...] w punkcie I o tyle, że 1. przywrócił M. W. prawo do wypłaty renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku do dnia [...] grudnia 2022 r., 2 uzależnił zachowanie prawa do renty po dniu [...] grudnia 2022 r. od istnienia u ww. całkowitej niezdolności do pracy, oraz oddalił odwołanie i apelację w pozostałym zakresie. Skarżąca podniosła, że jej stan zdrowia się pogorszył. Wskazała na stan zdrowia i dolegliwości. Zakwestionowała wydaną przez Prezesa ZUS decyzję z dnia [...] lipca 2023 r. wskazując, że w ciągu całego życia zaliczana była do różnych grup inwalidzkich. Wskazała, że nie zgadza się z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS i zwraca się o uwzględnienie wyroku [...] z dnia [...] marca 2021 r. sygn.. akt [...]. Skarżąca przedstawiła swoją sytuację życiową i zdrowotną wskazując m.in., że z powodu choroby cały czas była na rencie. Wskazała, że Prezes ZUS powinien przyznać świadczenie w drodze wyjątku, wskazała, że pozostaje bez środków do życia. Zwróciła się o przywrócenie renty w drodze wyjątku na stałe, z uwagi na brak możliwości powrotu do zdrowia. Do skargi załączyła kopie m.in.: wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt [...], wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. sygn. akt [...], dokumentację medyczną. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w decyzji. Pełnomocnik wskazał, że wypłata świadczenia w drodze wyjątku była realizowana do dnia [...] grudnia 2022 r. (karta-136 akt ZUS). Okoliczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie. Skarżąca orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r. została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy (karta 105 akt ZUS). Jednocześnie ww. orzeczeniem komisja lekarska ustaliła, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Nie spełnia zatem warunku do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2023 r. skarżąca wskazała na badanie komisyjne wyznaczone przez ZUS w [...] na dzień [...] września 2023 r., przedstawiła dokumentację medyczną z [...] września 2023 r., z [...] sierpnia 2023 r. i [...] czerwca 2023 r. W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] września 2023 r. skarżąca odnosząc się do odpowiedzi na skargę wyjaśniła dlaczego skierowała skargę do sądu a nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedstawiła informacje dotyczące stanu zdrowia oraz trudnej sytuacji materialnej. Zarzuciła, że lekarze orzecznicy ZUS nierzetelnie przeprowadzili badanie, o czym, jak podała, świadczy aktualna dokumentacja medyczna. Raz jeszcze wskazała na pogarszający się stan zdrowia. Przy kolejnym piśmie z dnia [...] października 2023 r. "o wydanie opinii od psychologa" załączono kolejne dokumenty dotyczące skarżącej. W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] października 2023 r. skarżąca wskazała m.in. na wysokość zasiłku stałego i zasiłku opiekuńczego, podkreśliła fakt pogarszającego się stanu zdrowia, podniosła, że uznano ją za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz że wymaga stałej opieki drugiej osoby w codziennej egzystencji. Powołała się na opinię biegłych lekarzy SR w [...] Wydział [...], wskazując, że uznano, że jest całkowicie niezdolna do pracy. Podniosła m.in., że lekarze orzecznicy ZUS badając skarżącą, w przeciwieństwie do opinii biegłych, nie bazowali na aktualnym stanie zdrowia skarżącej. Do pisma załączono m.in. postanowienie SR w [...] z dnia [...] lutego 2023 r. sygn. akt [...]. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2023 r. skarżąca odniosła się do opinii psychologa z dnia [...] września 2023 r. Przy kolejnym piśmie z dnia [...] listopada 2023 r. załączyła nową opinię laryngologa, zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia. W piśmie z dnia [...] listopada 2023 r. skarżąca odniosła się do pisma ZUS z [...] z [...] listopada 2023 r. Wskazała na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2023 r. o ustaleniu trwałej całkowitej niezdolności do pracy istniejącej na dzień [...] września 2023 r. Załączyła m.in. wskazane orzeczenie z dnia [...] listopada 2023 r. Pełnomocnik, adwokat reprezentujący skarżącą w ramach przyznanego prawa pomocy, w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2023 r. poparł skargę w całości. Podniósł, że w ocenie skarżącej zostały spełnione wszelkie przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ocena dowodów została uczyniona z przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz naruszeniem zasad określonych w art. 7, 77 oraz 107 k.p.a. Mając na uwadze powyższe wniósł o rozstrzygnięcie zgodnie ze stanowiskiem skarżącej. Strona skarżąca nie wnosiła o przeprowadzenie rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Podkreślenia wymaga – wobec okoliczności podnoszonych w skardze i kolejnych pismach procesowych skarżącej, a dotyczących stanu jej zdrowia i ustaleń dokonanych w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2023 r., że kontrola sądu administracyjnego, o której mowa wyżej dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego aktu. To mając na uwadze Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia skargi. Postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie niespełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek na dzień wydania zaskarżonej decyzji było prawidłowe. Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2023 r. nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Zasadnie Prezes ZUS wskazał w decyzji, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Okoliczność, że skarżąca miała wcześniej przyznaną rentę rodzinną w drodze wyjątku, w związku z orzeczoną wówczas całkowitą niezdolnością do pracy, nie stanowiło samo w sobie podstawy do przyznania przez Prezesa ZUS – bez spełnienia ustawowych warunków – świadczenia w drodze wyjątku po dniu [...] grudnia 2022 r. (v. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2021 r. sygn. akt [...], który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt [...] w punkcie I o tyle, że 1. przywrócił M. W. prawo do wypłaty renty rodzinnej przyznanej w drodze wyjątku do dnia [...] grudnia 2022 r., 2 uzależnił zachowanie prawa do renty po dniu [...] grudnia 2022 r. od istnienia u ww. całkowitej niezdolności do pracy). Organ obowiązany jest bowiem dokonać ustaleń w zakresie łącznego spełnienia wszystkich przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy na dzień rozstrzygania w przedmiocie świadczenia. Skarżąca wystąpiła wnioskiem z dnia [...] stycznia 2023 r. do organu o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku i w ramach tego postępowania dokonano oceny stanu zdrowia przed lekarzem orzecznikiem ZUS a następnie przed komisją lekarską ZUS. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] maja 2023 r. stwierdził, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2023 r. stwierdziła, że skarżąca jest niezdolna do pracy, jest trwale częściowo niezdolna do pracy (od dzieciństwa) i jednocześnie nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Z uzasadnienia orzekającej wówczas komisji lekarskiej ZUS (z dnia [...] czerwca 2023 r.) wynika, że stwierdzane schorzenia aktualnie powodują naruszenie sprawności organizmu w stopniu znacznym, który uzasadnia orzeczenie częściowej niezdolności do pracy i nie uzasadnia orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Odnosząc się do argumentacji skargi i pism procesowych skarżącej, wskazującej na pogarszający się stan zdrowia, podkreślenia wymaga, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. Z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że skarżąca nie spełniała na dzień wydania przez organ zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2023 r, przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżąca legitymowała się bowiem na ten dzień orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r. stwierdzającym, że nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Skarżąca nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Z uwagi na brak spełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, Prezes ZUS – wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – nie miał podstaw do przyznania decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. świadczenia w drodze wyjątku. Nie zmienia powyższego ocena skarżącej co do rzetelności badań dokonanych w ramach komisji lekarskiej ZUS w tamtym czasie. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślenia wymaga też, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub Komisję Lekarską ZUS. Samo przekonanie skarżącej, że była całkowicie niezdolna do pracy w czasie, gdy podejmowane było orzeczenie komisji lekarskiej ZUS, tj. na dzień [...] czerwca 2023 r., nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Twierdzenie strony, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia nie wywołuje skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231). Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9. października 2009 r., sygnatura II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2001 r., sygnatura II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924). W tej sprawie zatem, orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r. było dla organu wiążące przy wydawaniu decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. Odmienna ocena samej skarżącej w zakresie stanu zdrowia na dzień [...] czerwca 2023 r. pozostaje bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Zauważyć należy przy tym, odnosząc się do argumentacji skargi, że Komisja Lekarska ZUS wydając orzeczenie w dniu [...] czerwca 2023 r. o tym, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy uwzględniła szereg okoliczności dotyczących stanu zdrowia, które doprowadziły Komisję Lekarską ZUS do stwierdzenia, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy. W świetle powyższego nie było w tej sprawie podstaw do stwierdzenia, że organ dopuścił się w niniejszej sprawie naruszenia art. 7, 77, czy art. 107 k.p.a. Prezes ZUS oparł decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na prawidłowo dokonanych ustaleniach faktycznych na dzień [...] lipca 2023 r., które poczynione zostały w zgodzie z przepisami prawa. W sprawie nie można mówić ani o pobieżnym przeanalizowaniu przez organ materiału dowodowego ani braku rozważenia istotnych okoliczności. Organ uwzględnił dowód w postaci orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r., który miał zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie pominął innych dowodów, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Odmienna ocena stanu zdrowia dokonana przez samą skarżącą od oceny dokonanej przez lekarza orzecznika ZUS i przez Komisję Lekarską ZUS na dzień podejmowania przez organ kwestionowanej decyzji, nie stanowi podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Prezes ZUS zasadnie stwierdził przy tym w decyzji, że sama sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Zaskarżona decyzja na dzień jej wydania nie narusza prawa. Ocena organu co do braku spełnienia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia nie była w tym przypadku, na dzień wydania decyzji, dowolna. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i nie pozostawia wątpliwości, z jakich powodów organ świadczenia w drodze wyjątku nie przyznał. Nowa okoliczność podnoszona obecnie przez skarżącą, a dotycząca ustaleń dokonanych w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2023 r., w którym to orzeczeniu ustalono istnienie trwałej całkowitej niezdolności skarżącej do pracy i wskazano, że całkowita niezdolność do pracy istniała na dzień [...] września 2023 r., nie daje podstaw do uchylenia decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2023 r. W dacie wydania tej decyzji nie istniała bowiem całkowita niezdolność do pracy. Ustalenie lekarza orzecznika ZUS dokonane w orzeczeniu z dnia [...] listopada 2023 r. powinno natomiast stanowić dowód w nowym postępowaniu prowadzonym przez Prezesa ZUS w sprawie renty rodzinnej w drodze wyjątku, jeśli tylko skarżąca wystąpi z odpowiednim wnioskiem do Prezesa ZUS w tej sprawie. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wobec wniosku pełnomocnika organu w tym zakresie oraz braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą, sprawa rozpoznana została przez Sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.