I GSK 439/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1657/19 w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1657/19, oddalił skargę M.W., zwanego dalej "skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, zwanego dalej "DIAS", z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego, względnie rozpoznania skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "P.p.s.a.", poprzez uchylenie w całości orzeczeń organów obu instancji przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Ponadto pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu według norm przepisanych prawem – oświadczając, że jest płatnikiem podatku VAT, a koszty zastępstwa procesowego nie zostały uiszczone w najmniejszej części. Zaskarżanemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", i art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie dostatecznie przez organy administracji okoliczności czy osoby podpisane pod tytułem wykonawczym były upoważnione do reprezentacji wierzyciela do skutecznego wystawienia tego dokumentu. Zaznaczono, że zarzut ten należy podnieść z ostrożności procesowej bowiem pełnomocnik skarżącego z uwagi na pandemię wirusa Covid-19, może przeglądać akta sprawy jedynie za pośrednictwem systemu PASSA, który zawiera jedynie skan akt sądowoadministracyjnych z wyłączeniem akt postępowania administracyjnego. Tym samym pełnomocnik skarżącego z ostrożności podniósł zarzut braku legitymacji osób podpisanych pod tytułem wykonawczym, bowiem nie jest w stanie zweryfikować ustaleń Sądu I instancji z materiałem dowodowym w tym zakresie; 2. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzutów skarżącego dotyczących braku pełnomocnictwa urzędnika E. K. do reprezentacji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie oraz nie odniesienie się do zarzutu skarżącego pominięcia przez organy administracji potrącania dokonywanego z jego emerytury; 3. Z ostrożności procesowej, wobec zgłoszenia zdania odrębnego przez Sędzię Krystynę Madalińską-Urbaniak, w celu zabezpieczenia interesu skarżącego podniesiono zarzut ewentualnego naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wyrażonego w w/w zdaniu odrębnym. Argumenty ma poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a., który powiązany został z okolicznością orzekania w sprawie asesora, który zdaniem skarżących, został powołany niezgodnie z wymogami prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela argumentację przytoczoną w orzecznictwie badania konkretnych okoliczności celem oceny czy sędzia/asesor daje gwarancję niezawisłego i bezstronnego rozpoznania sprawy. Konieczne jest indywidualne podejście do orzeczeń wydawanych przez sędziów/asesorów powołanych do sądów powszechnych lub administracyjnych, a także do kwestii związanych z ich wyłączeniem. Nie do zaakceptowania jest zatem interpretacja, w myśl której sędzia/asesor powołany na wniosek nowej KRS nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej sprawie. W dotychczasowym orzecznictwie (patrz np. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2372/21; z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1125/22; z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt III FSK 1389/22), które skład orzekający w pełni podziela, wskazuje się, że nie stanowi wystarczających podstaw do uznania, że sędzia/asesor został powołany w sposób sprzeczny z przepisami prawa, jedynie przez okoliczność powołania sędziego na wniosek nowej KRS. Nie opiera się ona na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego co do jego bezstronności i niezawisłości. Wątpliwość, co do bezstronności i niezawisłości sędziego/asesora musi mieć bowiem charakter realny, a nie potencjalny (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 620/20). W tych warunkach brak jest podstaw do stwierdzenia wskazywanego w skardze kasacyjnej, by zaskarżony wyrok obarczony był wadą nieważności, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Z uwagi na sposób sformułowania zarzutów oraz ich uzasadnienia w skardze kasacyjnej, koniecznym jest przypomnienie pewnych zasadniczych kwestii dotyczących zarówno wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna oraz istoty i zakresu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone i dlaczego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać precyzyjne uzasadnienie, w czym wnoszący autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia powołanych w niej przepisów. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2702/16). Odnosząc się do zarzutu zawartego w pkt 1 skargi kasacyjnej, zarzucającego naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 29 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a. i art, 77 § 1 K.p.a. oraz w związku z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie dostatecznie przez organy administracji okoliczności czy osoby podpisane pod tytułem wykonawczym były upoważnione do reprezentacji wierzyciela do skutecznego wystawienia tego dokumentu, uznać należy, że jest on chybiony. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza w ślad za Sądem I instancji, że pracownicy III Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, tj. A. S. oraz A. P. są osobami uprawnionymi do działania w imieniu wierzyciela oraz do wykonywania funkcji organu egzekucyjnego. W treści tytułu wykonawczego w części F poz. 7 znajduje się podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe A. S., upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Jak wynika z pełnomocnictwa nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. wystawionego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, A. S. jest pracownikiem upoważnionym m.in. do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w III Oddziale w Warszawie jako wierzyciela w toku postępowania egzekucyjnego, upadłościowego oraz postępowań restrukturyzacyjnych, zgodnie z zakresem zadań i czynności powierzonych na zajmowanym stanowisku. Natomiast w części I poz. 2 złożyła podpis A. P. jako osoba upoważniona do działania w imieniu organu egzekucyjnego, zgodnie z pełnomocnictwem nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. wystawionym przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaznaczenia wymaga, że w aktach administracyjnych znajduje się bowiem dokument będący wystawionym dla E. K. zakresem obowiązków, odpowiedzialności i uprawnień pracownika, z którego wynika, że jest ona kierownikiem Pierwszego Działu Egzekucji Administracyjnej upoważnionym do podejmowania rozstrzygnięć. Wynika z tego dokumentu również, że zastępuje kierowników Drugiego i Trzeciego Działu Egzekucji Administracyjnej. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jedynie niezajęcie przez sąd pierwszej instancji stanowiska co do zarzutów mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, może prowadzić do stwierdzenia, że doszło do istotnego naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., co z kolei mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku z tego powodu (por. np. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., II OSK 1683/17). Nadto wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wzorcowi formalnemu określonemu w art. 141 § 4 P.p.s.a., pozwalając na odtworzenie toku myślowego sądu i kontrolę instancyjną orzeczenia. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, WSA wyjaśnił podstawy prawne dokonanej oceny prawnej, a to, że jest ona inna od oczekiwań strony nie świadczy o wadliwości uzasadnienia. Sąd I instancji w sposób jasny odniósł się do spornej kwestii oraz przedstawił motywy rozstrzygnięcia, dając temu wraz w uzasadnieniu wyroku. To, że wnoszący skargę kasacyjną nie zgadza się z zajętym przez Sąd I instancji stanowiskiem nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. i to naruszenia mającego wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.