I GSK 1122/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 377/23 w sprawie ze skargi K. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie z dnia 14 października 2022 r. nr FGŚP.III.4220.12827.2020.IM w przedmiocie przyznania świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. Sp. z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 listopada 2023r., sygn. akt V SA/Wa 377/23 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 259 tj., obecnie Dz.U. z 2024r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę K. S. S. Sp. z o.o. w W. (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") na rozstrzygnięcie Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie (dalej też: "Dyrektor WUP", "Dyrektor") z 14 października 2022r., nr FGŚP.III.4220.12827. 2020.IM w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy. W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika wg. norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: a) art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że zarówno organ jak i Sąd I Instancji są związani w niniejszej sprawie oceną prawną, wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniu w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 553/22, podczas gdy ocena taka w ogóle nie została wyrażona jak również, że ta rzekoma ocena prawna, sprowadzała się do tego, że skarżącej nie przysługują wnioskowane środki na podstawie art. 15g Tarczy Antykryzysowej w zakresie prowadzonej działalności oświatowej, w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów powołanych w pkt. b)-d) poniżej: b) art. 15g ust 1 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020.374 z późn.zm., dalej też: "Tarcza Antykryzysowa") w zw. z przepisami art. 3 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców (tj. Dz.U. 2019.1292 z późn.zm.) i przepisem art. 170 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe (t.j. Dz.U.2019.1148 z późn.zm) poprzez błędną ich wykładnię, skutkującą: - nieprawidłowym przyjęciem, że skarżąca częściowo nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ww. przepisów, a w konsekwencji nie może skutecznie ubiegać się o dofinansowanie wynagrodzeń pracowniczych pomimo, że szczegółowa analiza sytuacji prawnej przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącą prowadzi do wniosku, że bez wątpienia posiada ona status przedsiębiorcy w rozumieniu ww. przepisów, przede wszystkim z uwagi na okoliczność, że jest podmiotem wpisanym od lat do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzi działalność w celach zarobkowych, w sposób zorganizowany i ciągły jak również odprowadza stosowne podatki z tytułu prowadzonej działalności jak również składki na ubezpieczenie społeczne oraz na FGŚP zarówno za pracowników związanych stricte z prowadzoną działalnością oświatową jak i pozostałe zatrudnione osoby, a oprócz niepublicznej placówki szkolnej, prowadzi inną regularną działalność gospodarczą, a tym samym nie zachodzą żadne negatywne przesłanki do tego by odmówić przyznania jej wnioskowanej pomocy, - błędnym przyjęciem, że skarżąca jednocześnie jest podmiotem będącym jednocześnie przedsiębiorcą i niebędącym przedsiębiorcą, co w konsekwencji doprowadziło do wykreowania nieznanego polskiemu prawu hybrydowego podmiotu oraz do odmowy wypłaty dofinansowań w zakresie, w którym zdaniem organu skarżąca nie jest przedsiębiorcą; c) art. 15g ust. 1 Tarczy Antykryzysowej poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że znaczenie dla rozpoznania sprawy tj. dla przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń ma ustalenie czy wniosek skarżącej dotyczy pracowników, którzy są zatrudnieni w obrębie działalności oświatowej, podczas gdy wymogu takiego nie sposób wywodzić z art. 15g ust. 1 Tarczy Antykryzysowej tj. kryterium takie nie wynika z Tarczy Antykryzysowej, a w konsekwencji w praktyce wykreowanie dodatkowego, nieznanego ustawie kryterium przyznania świadczeń. II. Naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP (zasada legalizmu), art. 32 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa) jak również art. 7 i 7a k.p.a. i 81a, poprzez przyjęcie dodatkowego kryterium nieznanego ustawie przy rozstrzyganiu skargi skarżącej i w konsekwencji oddalenia skargi na odmowę wypłaty wnioskowanych środków pomimo przyjęcia, że skarżąca posiada status przedsiębiorcy oraz poprzez nierozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości na korzyść skarżącej. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005r., sygn. akt FSK 618.04; ONSAiWSA z 2005r., Nr 6, poz. 120.). Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy w pierwszej kolejności wskazać, że sposób ich sformułowania na gruncie rozpatrywanej sprawy powoduje, że mogą one podlegać łącznej ocenie zarówno w zakresie naruszeń prawa procesowego, jak i materialnego. W gruncie rzeczy sprowadzają się one do kwestionowania stwierdzonego przez organ, a zaakceptowanego w zaskarżonym wyroku stanowiska wynikającego z realizacji wytycznych wynikających z wcześniejszego prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 maja 2022r., sygn. akt V SA/Wa 532/23, zgodnie z którym w sprawie konieczne jest ustalenie pracowników, którzy są zatrudnieni przez stronę w innego rodzaju działalności Spółki niż działalność przedszkolna i szkolna, tj. w działalności którą w świetle prawa można uznać za prowadzenie działalności gospodarczej uwzględniając przy tym wyłączenie, o którym mowa w art. 170 ustawy z 14 grudnia 2016r. Prawo oświatowe (obecnie Dz.U.2024. 737 t.j., dalej: "P.o."). Odnosząc się do tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także Sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna, o której stanowi zacytowany przepis, to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w o odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia Sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, System Informacji Prawnej LEX/el. 2024, komentarz do art. 153). Zarówno organ administracji, jak i Sąd rozpoznając sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Działania naruszające zasadę wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną przez Sąd administracyjny (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 1 września 2010r., sygn. akt I OSK 920/10, 28 lutego 2018r., sygn. akt II OSK 1690/17). Zasadniczo ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia, zawierającego ocenę prawną. Skarżąca kasacyjnie nie zgadzając się z oceną prawną i wytycznymi zawartymi w wyroku z 1 grudnia 2012r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 532/22 - mogła złożyć od niego skargę kasacyjną. Skoro jednak tego nie uczyniła i wyrok się uprawomocnił, to zarówno organ, jak i Sąd I instancji, a obecnie także NSA są związani prawomocnym wyrokiem na mocy art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 170 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie Spółki wyrok z 17 maja 2022r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 532/22 - zawierał ocenę prawną i szczegółowe wytyczne dla organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W uzasadnieniu tego wyroku wyraźnie wskazano, że organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie zakwestionował faktu prowadzenia przez stronę innej niż wychowanie przedszkolne działalności gospodarczej (nic na ten temat organ nie twierdzi). W zaskarżonym rozstrzygnięciu organ jedynie podał jaka jest przeważająca działalność gospodarcza Spółki. Nie wiadomo zatem, czy np. usługi logopedy organ rozumie jako działalność wchodzącą w skład wychowania przedszkolnego, czy też jest to odrębna działalność gospodarcza. Wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe wywody, w tym w szczególności, że dotyczy także nauczyciela języka angielskiego oraz osób nie będących nauczycielami, które mogą nie być zatrudnione w obrębie działalności przedszkolnej, lecz w innej działalności skarżącej, którą w świetle prawa można uznać za prowadzenie działalności gospodarczej. Wyjaśnienia wymagać będzie ponadto, czy osoby objęte porozumieniem (nauczyciele) mają wykształcenie logopedyczne i w związku z tym czy prowadzą terapie logopedyczne, bowiem prowadzenie zajęć logopedycznych w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej potwierdzone zostało załączonym do skargi przelewami bankowymi. W wyniku ponownej analizy materiału dowodowego organ realizując wytyczne ustalił, że z dokumentacji nadesłanej przez stronę (umowy o pracę, porozumienia zmieniającego umowę o pracę, regulaminu wewnętrznego i statutu prowadzonego przez skarżącą niepublicznego przedszkola "M.") wynika, że w Spółce byli zatrudnieni pracownicy na stanowiskach związanych z obsługą placówki opiekuńczo-oświatowej, których praca nie polegała na świadczeniu usług oświatowych, którzy mają prawo do dofinansowania do wynagrodzeń, o którym mowa w art. 15g ustawy CO\/ID-19. Następnie organ ocenił, że osoby zatrudnione w Spółce na stanowiskach związanych z wykonywaniem usług oświatowych, podlegają wyłączeniu wynikającemu z art. 170 P.o., tym samym nie nabyli prawa do dofinansowania na podstawie art. 15g ustawy CO\/ID-19. Dyrektor WUP stwierdził, że [...] były zatrudnione na stanowiskach - nauczyciel, nauczyciel wychowania przedszkolnego, nauczyciel wspomagający, nauczyciel wspomagający - nauczyciel zajęć sztuki, nauczyciel wspomagający - animator teatralny. Podkreślono, że z przekazanej organowi dokumentacji nie wynika, aby pracownicy ci wykonywali jeszcze inne czynności. Pomimo wezwań do wskazania, którzy nauczyciele mają wyksztalcenie logopedyczne i prowadzą terapie logopedyczne, Spółka nie przedłożyła stosownych wyjasnień, co uniemożliwiło ustalenie osób świadczących usługi w tym zakresie. W tej sytuacji należy wskazać, że odmowa wypłaty świadczeń była konieczna wobec poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych stanowiących wykonanie wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w prawomocnym wyroku z 17 maja 2022r. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, ponieważ organ właściwe ustalił stan faktyczny sprawy i prawidłowo przeprowadził postępowanie uwzględniając ocenę prawną i wytyczne do ponownego rozpoznania sprawy, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wnikliwie przeprowadził kontrolę poprawności działania i rozstrzygnięcia organu. Tym samym za chybione uznano zarzuty naruszenia prawa procesowego w postaci art. 6 art. 7, art. 7a, art. 81a k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP oraz prawa materialnego w postaci art. 153 p.p.s.a. i art. 15g ust. 1 ustawy COVID-19. Z tych wszystkich względów należało uznać, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1935).