III OZ 91/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 702/23 w sprawie ze skargi K.S. na pismo Dyrektora Pałacu Młodzieży [...] z dnia 17 lutego 2020 r. w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, postanowieniem z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 702/23, odrzucił skargę K.S. na pismo Dyrektora Pałacu Młodzieży [...] z dnia 17 lutego 2020 r. w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że pismem z dnia 16 grudnia 2019 r. K.S. złożył do Dyrektora Pałacu Młodzieży [...] wniosek o udostępnienie informacji publicznej. W piśmie (powiadomieniu) z dnia 30 grudnia 2019 r. Dyrektor, powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, zwrócił się do wnioskodawcy o dokonanie wpłaty w wysokości 1 364,08 zł tytułem pokrycia kosztów związanych z udostępnieniem i przekształceniem informacji wskazanych we wniosku, tj. koszt sporządzenia kserokopii oraz koszty anonimizacji. Z informacji ze strony internetowej http://www.poczta-polska.pl wynika, że przesyłka o nr (00)759007734708449082 została doręczona 2 stycznia 2020 r. O braku dokonania wpłaty w wysokości 1 364,08 zł Dyrektor przypomniał pismem z dnia 7 stycznia 2020 r., po czym w dniu 17 lutego 2020 r. wystawił notę księgową nr 15/2020. Została ona doręczona wraz z udostępnianymi dokumentami paczką pocztową o nr (00) 3 59007733039921542. Pismem z dnia 17 lipca 2023 r. Skarżący objął "skargę na akt organu w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej" także pismo z dnia 17 lutego 2020 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po upływie terminu do jej wniesienia. Następnie WSA w Gliwicach wyjaśnił, że przystępując do rozpoznania skargi w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Dokonując oceny skargi, Sąd doszedł do wniosku, że skarga podlega odrzuceniu, jako wniesiona z uchybieniem terminu, bowiem zaskarżone pismo Dyrektora stanowi akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W rozpoznawanej sprawie zaskarżone pismo zostało doręczone paczką pocztową o nr (00) 3 59007733039921542. Ze względu na fakt, że po upływie 3 lat dane dotyczące doręczenia podlegają archiwizacji i są niedostępne na stronie internetowej http://www.poczta-polska.pl w chwili obecnej nie jest możliwe ustalenie dokładnego czasu jego doręczenia. Nie zmienia to jednak faktu, że skarga skarżącego z dnia 17 lipca 2023 r. została wniesiona po upływie ustawowego terminu do jej złożenia, określonego w art. 53 § 2 P.p.s.a. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący wniósł skargę na sporny akt Dyrektora z dnia 17 lutego 2020 r. z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 2 P.p.s.a. Z tych względów skarga podlegała odrzuceniu stosownie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, wnosząc zażalenie i domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez uznanie, że przepis ten i ujęta w nim zasada nie mają zastosowania do sprawy będącej przedmiotem skargi złożonej przez skarżącego. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że w każdym postępowaniu administracyjnym - a postępowanie podjęte i prowadzone przez organ w wyniku złożenia przez skarżącego wniosków o udostępnienie informacji publicznej miało taki charakter, fundamentalne znaczenie ma zasada, o jakiej mowa w art. 9 k.p.a. Niezastosowanie bądź nieprawidłowe zastosowanie tej zasady, a z taką sytuacją mamy do czynienia w odniesieniu do braku pouczenia skarżącego przez organ o przysługującym skarżącemu prawie do zaskarżenia do sądu administracyjnego w określonym terminie aktów wydanych w trakcie realizacji wniosków o udostępnienie informacji publicznej - stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Odwoływanie się przez Sąd pierwszej instancji do utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie, tj. do mających odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 3 i art. 53 P.p.s.a. opiera się na błędnym założeniu, że wszyscy obywatele znają te uregulowania prawne i posiadają fachową, prawniczą wiedzę, jak, kiedy i w jakich okolicznościach te przepisy stosować. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie rozważył i nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do zasadności skierowanego przez skarżącego do organu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi i przytoczonych w nim racji i argumentów na poparcie tego wniosku. Mając na uwadze wyżej opisane okoliczności, uznać należy, że zaskarżone postanowienie powinno zostać uchylone w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Termin do wniesienia skargi jest terminem ustawowym, a więc niedopuszczalne jest jego skrócenie lub przedłużenie przez sąd. Jest to również termin prekluzyjny w tym znaczeniu, że jego upływ sąd uwzględnia z urzędu i z tej przyczyny odrzuca wniesioną skargę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 95/12). Sąd, odrzucając skargę, nie bada zatem, czy niedochowanie terminu do jej wniesienia było zawinione przez skarżącego czy nie. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd odrzuca skargę złożoną po upływie terminu do jej wniesienia. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że skoro skarga na zaskarżone pismo z dnia 17 lutego 2020 r., została złożona dopiero w dniu 17 lipca 2023 r., tj. po upływie 3 lat od doręczenia mu kwestionowanego aktu i to pomimo braku możliwości ustalenia dokładnej daty doręczenia skarżącemu zaskarżonego pisma z dnia 17 lutego 2020 r., to uznać należało, że skarga ta została złożona po terminie. Tym samym Sąd pierwszej instancji miał obowiązek skargę odrzucić. Okoliczność wniesienia skargi po terminie sprawiła, że Sąd pierwszej instancji nie mógł przeprowadzić kontroli legalności zaskarżonego aktu. Jako niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 9 k.p.a., przede wszystkim dlatego, że sądy administracyjne nie prowadzą postępowania administracyjnego i nie stosują przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a jedynie oceniają prawidłowość ich zastosowania przez organy. Tym samym zaskarżony przepis, jako nieznajdujący zastosowania w sprawie, nie mógł zostać naruszony przez Sąd pierwszej instancji. Dodatkowo wyjaśnić należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie w sprawach dostępu do informacji publicznej tylko w przypadku wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej lub umorzenia postępowania, o czym wyraźnie stanowi treść art. 16 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W rozpoznawanej sprawie nie wydano decyzji, a zatem brak było postaw do stosowania przez organ przepisów k.p.a. Odnosząc się do twierdzenia, że Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia co do zasadności skierowanego przez skarżącego do organu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, to NSA zauważa, że w aktach sądowych brak jest takiego wniosku o przywrócenie terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.