I OW 161/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy P. a Burmistrzem Miasta i Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku F. A. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy P. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wójt Gminy P., reprezentowany przez Zastępcę Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z siedzibą w [...], pismem z dnia 19 lipca 2024 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między "Gminą P. a Gminą S." [winno być: "Wójtem Gminy P. a Burmistrzem Miasta i Gminy S." – uwaga NSA] w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku F. A. o umieszczenie w domu pomocy społecznej poprzez wskazanie "Gminy S." [winno być: "Burmistrza Miasta i Gminy S." – uwaga NSA] jako organu właściwego w sprawie. Organ wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu wskazał, iż co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, którym w przedmiotowej sprawie są N. w gminie S., gdzie koncentrują się wszystkie istotne czynności życiowe F. A.. Złożoną odpowiedź na wniosek przez organ uczestniczący w sporze, z uwagi na nie uzupełnienie braków formalnych, zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 8 października 2024 r. pozostawiono bez rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej jednostek, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 1 lit. d i § 1 pkt 11 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.; dalej u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie – zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20, LEX nr 3227067). Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej u.o.p.l.) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w chwili złożenia wniosku zainteresowany pozostawał osobą bezdomną zamieszkującą w baraku położonym na terenie nieruchomości należącej do obcych mu ludzi. Barak nie posiada łazienki, ani toalety. Tego typu miejsce nie stanowi lokalu służącego do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych określonego w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że wyżej wymieniony określany był jako osoba bezdomna. Kwestia ta pozostaje bezsporna. Równocześnie zainteresowany nie pozostaje zameldowany na stałe w żadnym lokalu mieszkalnym. Mając na uwadze wskazane okoliczności należy stwierdzić, że F. A. spełnia ustawowe przesłanki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 pkt 8 u.p.s. Z akt administracyjnych wynika, że do 7 stycznia 1988 r. zainteresowany pozostawał zameldowany na pobyt stały pod adresem [...] w gminie P.. W konsekwencji należało uznać, że skoro ostatnie miejsce zameldowania wyżej wymienionego na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy P., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy P.. Równocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał, by w sprawie zachodził przypadek szczególnie uzasadniony, pozwalający na zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Ustalając istnienie przesłanek z art. 101 ust. 3 u.p.s. należy zbadać: po pierwsze, czy sytuacja osobista i majątkowa osoby bezdomnej ubiegającej się o świadczenie na tyle odbiega od niedostatku środków utrzymania występującego w innych tego rodzaju sprawach, że pozwala na przyjęcie, iż zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony i po drugie, czy z uwagi na charakter sprawy wnioskodawcy, można ją zakwalifikować jako niecierpiącą zwłoki (m.in. postanowienie NSA z 19.09.2024 r., I OW 127/24, LEX nr 3760684). Zainteresowany jest objęty stałą pomocą ze strony właścicieli nieruchomości, na której znajduje się barak, w którym pomieszkuje. Otrzymuje emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział [...] w kwocie 500,55 zł miesięcznie oraz świadczenie pieniężne w postaci zasiłku stałego w kwocie 557,91 zł miesięcznie. Pozostaje pod opieką lekarską, a w razie konieczności – z uwagi na rozpoznaną miażdżycę kończyn dolnych – został poddany hospitalizacji w szpitalu w [...]. F. A. ma zatem zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, a okoliczności jego funkcjonowania nie niosą bezpośredniego ryzyka dla jego egzystencji. Sprawy ubiegającego się o przyznanie świadczenia nie można zakwalifikować jako niecierpiącej zwłoki. Nie można zatem przyjąć, że zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 101 ust. 3 u.p.s. Dlatego właściwość miejscową gminy w sprawie należy ustalić, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., według miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.