I FZ 299/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt I SA/Po 574/22 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 maja 2022 r., nr 3001-IOV-12.4103.11.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2020 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z 31 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 574/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił w całości skargę P. P. (dalej: "Skarżący", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: "DIAS") z 27 maja 2022 r., nr 3001-IOV-12.4103.11.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2020 r. Postanowieniem z 15 marca 2023 r., WSA w Poznaniu na podstawie art. 169 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") stwierdził, że powyższe orzeczenie jest prawomocne od dnia 3 marca 2023 r. Pismem z 9 września 2024 r. Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku. Postanowieniem z 10 października 2024 r., sygn. akt I SA/Po 574/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek Strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 31 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 574/22. Odpis powyższego postanowienia został skutecznie doręczony Stronie w dniu 31 października 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 85), a zatem wyznaczony w nim termin upływał z dniem 7 listopada 2024 roku. Pismem z 7 listopada 2024 r. Skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, w którym zaskarżył w całości powyższe postanowienie WSA w Poznaniu i wniósł o uchylenie ww. postanowienia w całości i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wskazanego wyżej wyroku, a zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 49 § 1, art. 86 § 1 i art. 87 § 5 p.p.s.a. Do zażalenia dołączył on wniosek o uzasadnienie wyroku WSA. Skarżący w swoim zażaleniu podniósł, iż wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, z treści jego wniosku o przywrócenie terminu, niewątpliwie wynika, że zaistniałe w owym czasie okoliczności (epidemia COVID-19, jej oddziaływanie nie tylko na sferę materialną, ale i psychiczną społeczeństwa), były wyjątkowe, niestandardowe, niespotykane - innymi słowy nadzwyczajne. Zdaniem Strony, nie ulega również wątpliwości, że sytuacja wpływająca na brak złożenia wniosku nie wymaga konieczności przeprowadzenia wnikliwych zabiegów interpretacyjnych zaistniałego stanu rzeczy. Były to bowiem okoliczności drastyczne (umierali ludzie), dotkliwe w skutkach (materialnych i niematerialnych) i z pewnością ingerujące w plany życiowe u wielu, w tym u Skarżącego. Skarżący podniósł również, że skoro Sąd pierwszej instancji uznał, że może nadać biegu wnioskowi o uzasadnienie z uwagi na brak formalny w postaci braku odrębnego wniosku, powinien był wezwać Skarżącego do jego uzupełnienia, czego w przedmiotowej sprawie WSA nie uczynił. Ponadto Skarżący podkreślił, że Sąd pierwszej instancji wszedł w kompetencje lekarza i podważył złożone przez Stronę zaświadczenie od lekarza psychiatry oraz przedstawione w nim okoliczności. Zdaniem Skarżącego, wszystko to w celu odrzucenia wniosku Skarżącego, bez dokonania przez Sąd oceny zasadności wniosku pod kątem uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy. Skarżący złożył również pismo w dniu 9 grudnia 2024 r. z uzupełnieniem zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowoadministracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (§ 3). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (§ 5). W art. 87 § 5 p.p.s.a. wprowadzono ograniczenie dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu dokonania czynności, stanowiąc, że po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Sąd jest zatem zobligowany nie tylko do oceny, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ale także do zbadania, czy sytuacja ta miała miejsce w wyjątkowych okolicznościach. Przepis ten zaostrza więc przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od zaistnienia wyjątkowego przypadku. Jego niezaistnienie skutkuje odrzuceniem wniosku jako niedopuszczalnego (art. 88 p.p.s.a.). Przez "wyjątkowy przypadek" należy rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym terminie. Zawarte w tym przepisie pojęcie "przypadków wyjątkowych" nie zostało określone w ustawie. Prawodawca pozostawił ocenę w tym zakresie sądowi rozpoznającemu wniosek o przywrócenie terminu, który na podstawie całokształtu okoliczności danej sprawy, jest zobowiązany ustalić czy zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy. Jednocześnie wskazać należy, iż pojęcie "wyjątkowego przypadku" pomimo, iż jest pojęciem niedookreślonym należy wykładać ściśle, by nie rozszerzać obowiązku przywrócenia terminu niemalże w każdym przypadku. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że w w/w przepisie chodzi o nadzwyczajną sytuację uniemożliwiającą działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych np. w wyniku działania siły wyższej. Za wyjątkowy przypadek należy więc uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych (por. postanowienia NSA z 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1906/17 oraz z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I FZ 329/23). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie uznawał, że podstawą do przywrócenia terminu na wniosek oparty o art. 87 § 5 p.p.s.a. nie może być, np. sam fakt choroby, choćby ciężkiej, czy podeszły wiek, nie są one bowiem równoznaczne z całkowitą niemożnością dokonania czynności procesowej (por. postanowienia NSA: z 2 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 444/13, z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14, z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 665/16, z 15 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1304/17 i I OZ 1305/17, z 21 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1301/17 i I OZ 1303/17 oraz z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt I FZ 291/24). W okolicznościach niniejszej sprawy za bezsporną okoliczność uznać należy, że wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony po upływie ponad półtora roku od daty jego uprawomocnienia. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że należy ocenić zasadność tego wniosku w kontekście treści art. 87 § 5 p.p.s.a. i wynikającej z niego przesłanki "wyjątkowego przypadku". Podobnie jak Sąd pierwszej instancji, również Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w niniejszej sprawie żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia. Powoływanie się Skarżącego na ogólne utrudnienia związane z COVID-19 nie są okolicznościami, które indywidualizowałyby jego sprawę. Ograniczenia i utrudnienia obowiązywały bowiem w czasie ich występowania każdego. Ponadto Skarżący został w odpowiedni sposób pouczony w zawiadomieniu o terminie rozprawy, o konsekwencjach niestawiennictwa Strony na rozprawie (k. 53-53v). Skarżący nie dołożył również żadnych starań o to, aby choćby poprzez połączenie telefoniczne lub korespondencję mailową dowiedzieć się, że w jego sprawie, na wyznaczonym terminie rozprawy zapadł wyrok. Obie czynności nie niosą i w czasie pandemii nie nosiły jakiegokolwiek prawdopodobieństwa zarażenia się jakąkolwiek chorobą. Samo zaś zaświadczenie lekarskie przedstawione przez Skarżącego, Sąd pierwszej instancji ocenił w odpowiedni sposób, a tym samym nie wszedł w kompetencje lekarza je wystawiającego. Słusznie zatem WSA wskazał Skarżącemu w uzasadnieniu swojego postanowienia, że ten mógł wystąpić z odpowiednio udokumentowanym wnioskiem o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu, o czym również został pouczony (k. 53-53v), jeżeli sam nie był wstanie, w odpowiedni sposób zadbać o swoje sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro Skarżący sam wskazał, że był "w trasie", w dniu rozprawy i wykonywał obowiązki związane z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, a jego stan zdrowia wynikający z przedstawionego zaświadczenia lekarskiego, pozwalał mu wykonywać pracę zarobkową, nie obawiając się również pandemii COVID-19, to tym bardziej w niniejszej sprawie "wyjątkowy przypadek" nie wystąpił. Na marginesie należy również dodać, że wskazane przez Skarżącego dwa wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1784/14 oraz z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2287/19, nie odnoszą się do aprobaty stanowiska Skarżącego, a wręcz przeciwnie, potwierdzają jedynie słuszność postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 10 października 2024 r., które zostało wydane w sprawie niniejszej. Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ----------------------- 5