I ONP 2/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi S. O. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 185/22 w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 10 grudnia 2021 r., znak: SKO.NP/4115/476/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 27 czerwca 2022 r., sygn. akt: III SA/Kr 185/22 oddalił skargę S. O. (dalej także jako: "Skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 10 grudnia 2021 r., nr SKO.NP/4115/476/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną - działając osobiście. Postanowieniem z 5 września 2022 r., sygn. akt: III SA/Kr 185/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną skarżącego. W dniu 28 listopada 2022 r. skarżący, zastępowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wniósł sporządzoną przez niego (pełnomocnika) skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, wskazując przy tym, że skarżący został źle pouczony co do przymusu adwokacko-radcowskiego w sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej oraz, że konieczność sprawowania ciągłej opieki nad niepełnosprawną matką miała dodatkowo negatywny wpływ na możliwość interpretacji pouczeń o sposobie zaskarżenia. Postanowieniem z 10 lutego 2023 r., sygn. akt: III SA/Kr 185/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia terminu i wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu (rozumianego jako brak skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej). Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wywiódł zażalenie. Postanowieniem z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt: I OZ 175/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie i wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawidłowo odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem nie zostało wykazane, że skarżący nie ponosi winy za niedochowanie terminu do jej wniesienia. Skargą z 8 września 2024 r. skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 czerwca 2022 r, sygn. akt: III SA/Kr 185/22 i zarzucił temu wyrokowi naruszenie: art. 2, art. 7, art. 10 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U.1997.78.483, dalej również jako "Konstytucja") w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 t.j., dalej jako "uśr") w zw. z art. 71 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U.1993.61.284, dalej jako "EKPC") w zw. z art. 14 EKPC w zw. z art. 8 w zw. z art. 14 EKPC oraz w zw. z art. 19 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnościami sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U.2012.1169, dalej jako "KPON"). Ponadto skarżący wskazał, że w związku z wydaniem zaskarżonego orzeczenia poniósł on szkodę w wysokości 89.700 zł. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi w rozumieniu art. 285a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa") polega na tym, że skarżący podjął próbę zaskarżenia wyroku Sądu Wojewódzkiego, jednak na skutek mylnych i nieprecyzyjnych pouczeń tego sądu nie udało mu się to. Jak podał pełnomocnik w toku postępowania przed Sądem Wojewódzkim skarżący otrzymał w sumie trzy pouczenia co do zaskarżenia wyroku, a każde z tych pouczeń różniło się od siebie, w efekcie czego skarżący uznał, że przymus adwokacko-radcowski dotyczy jedynie spraw z zakresu podatkowych, celnych, egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami oraz spraw z zakresu własności przemysłowej. Dodatkowo, jak podnosi pełnomocnik, za wyjątkowym przypadkiem, powinien przemawiać fakt nieustannej opieki skarżącego nad niepełnosprawna matką, co jest wyczerpujące fizycznie oraz psychicznie, a ponadto za wyjątkowym przypadkiem powinien przemawiać również przedmiot sprawy – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna osoby niepełnosprawnej. Finalnie, jak podnosi pełnomocnik, za wyjątkowym przypadkiem, powinien przemawiać również rodzaj i charakter naruszeń sądu, który w sposób rażący naruszył podstawowe zasady porządku prawnego, przewidziane w Konstytucji RP – demokratycznego państwa prawnego, działania organów władzy na podstawie i w granicach prawa, trójpodziału władzy, konstytucyjne wolności i prawa człowieka, równego traktowania, prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 285a § 1 ppsa, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Oznacza to, że skarga taka nie przysługuje, jeżeli stronie przysługiwał środek odwoławczy, jednakże strona nie skorzystała z tego środka lub środek taki został odrzucony. W art. 285a § 2 ppsa został określony wyjątek od powyższej zasady, który polega na tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, ale tylko wówczas gdy niewykorzystanie przysługującego stronie środka zaskarżenia stanowiło wyjątkowy przypadek i gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 ppsa obowiązana jest w skardze, poza innymi warunkami wymienionymi w art. 285e § 1 ppsa wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, co obejmuje także wykazanie dlaczego nie wykorzystała środka zaskarżenia (art. 285e § 1 pkt 5 ppsa). Skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 285h § 1 ppsa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w skardze nie wykazano, że w sprawie występuje wyjątkowy przypadek w rozumieniu art. 285a § 2 ppsa. Jak wynika z akt sprawy, 4 lipca 2022 r. skarżącemu doręczony został odpis sentencji wyroku z 27 czerwca 2022 r. wraz z pouczeniem, które w pkt 4 brzmiało "skarga kasacyjna, pod rygorem odrzucenia, powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym albo doradcą podatkowym w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami albo rzecznikiem patentowym w sprawach własności przemysłowej." Zaś w dniu 9 sierpnia 2022 r. skarżącemu doręczony został odpis wyroku z 27 czerwca 2022 r. wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem, które brzmiało "skarga kasacyjna, pod rygorem odrzucenia, powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym albo doradcą podatkowym – w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami albo rzecznikiem patentowym - w sprawach własności przemysłowej." W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oba pouczenia są jednoznaczne i nie powodują wątpliwości interpretacyjnych co do przymusu adwokacko-radcowskiego w sporządzeniu każdej skargi kasacyjnej oraz uprawnienia doradcy podatkowego oraz rzecznika patentowego – jednak tylko co do poszczególnych rodzajów spraw. Trzecie pouczenie, na które powołuje się skarżący, dotyczy doręczenia postanowienia z 5 września 2022 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, zatem nie może mieć znaczenia w niniejszej sprawie. Nie bez znaczenia jednak pozostaje fakt, że argumentacja dotycząca niejasności pouczeń była już podniesiona przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozpoznając ten wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 10 lutego 2023 r. sygn. III SA/Kr 185/22 odmówił przywrócenia terminu. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny – rozpoznając zażalenie na ww. postanowienie z 10 lutego 2023 r. – postanowieniem z 7 czerwca 2023 r., sygn. I OZ 175/23 oddalił zażalenie, wskazując m.in., że treść udzielonych skarżącemu pouczeń co do wniesienia środka zaskarżenia była jednoznaczna. Kolejną okolicznością, mającą przemawiać za wystąpieniem wyjątkowego przypadku, jest przedmiot sprawy tj. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna osoby niepełnosprawnej. Podniesiona okoliczność nie może jednak przemawiać za wystąpieniem takiego wyjątkowego przypadku, bowiem – poza gołosłownymi twierdzeniami – nie została poparta jakąkolwiek argumentacją. Nadto zważyć należy, że tego rodzaju okoliczności, choć niewątpliwie istotne, nie stanowią jednak wyjątkowego przypadku na tle innych rozpoznawanych w Naczelnym Sądzie Administracyjnym spraw dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych. Finalnie skarżący podnosi również, że za wyjątkowym przypadkiem miałby przemawiać rodzaj i charakter naruszeń, których dopuścił się Sąd Wojewódzki, wskazując przy tym na naruszenie norm konstytucyjnych określonych w art. 2, art. 7, art. 10 ust. 1, art. 32 oraz art. 71 Konstytucji, bowiem – w ocenie skarżącego – sąd dokonał takiej wykładni przepisów uśr, że doprowadziła ona do wykreowania negatywnych i pozaustawowych przesłanek odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W istocie podniesiona w tym zakresie argumentacja skarżącego sprowadza się nie do naruszenia norm konstytucyjnych, norm EKPC czy KPON, lecz do zarzutu błędnej wykładni normy zawartej w art. 17 ust. 1 uśr. Powyższa okoliczność mogłaby być kwestionowana na etapie postępowania kasacyjnego, lecz nie w ramach skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. Podkreślić należy, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest środkiem o charakterze nadzwyczajnym, o odrębnie określonych przesłankach dopuszczalności, wobec czego nie może być traktowana jako kolejny, obok skargi kasacyjnej, zwyczajny środek zaskarżenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I ONP 6/18, 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FNP 1/18 i 31 stycznia 2018 r., sygn. akt I GNP 17/17). Powołana w powyższym zakresie argumentacja także nie przemawia zatem za przyjęciem, że w sprawie zachodzi wyjątkowy przypadek o którym mowa w art. 285a § 2 ppsa. Znamienne pozostaje również to, że w złożonej – zarówno osobiście przez skarżącego, jak i przez profesjonalnego pełnomocnika przy wniosku o przywrócenie terminu – skardze kasacyjnej, skarżący nie powołał żadnego zarzutu dotyczącego naruszenia norm Konstytucji, EKPC czy też KPON. W tym stanie rzeczy ani kwestia udzielonych skarżącemu pouczeń, ani przedmiot sprawy, ani podniesione przepisy Konstytucji, przepisy EKPC czy też KPON nie wykazują zaistnienia wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 285a § 2 ppsa, lecz w istocie stanowią próbę naprawienia nieusuwalnego uchybienia, jakim było wniesienie skargi kasacyjnej sporządzonej osobiście przez skarżącego – z pominięciem przymusu adwokacko – radcowskiego. Raz jeszcze należy wskazać, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie może służyć do wszczęcia kolejnej kontroli instancyjnej prawomocnego wyroku, gdyż instytucja ta byłaby wówczas de facto tożsama z kolejną skargą kasacyjną w tej samej sprawie, czego wobec fundamentalnej dla porządku prawnego zasady trwałości prawomocnych orzeczeń nie można zaakceptować. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 285h § 1 ppsa w związku z art. 285e § 1 pkt 5 ppsa orzekł jak w postanowieniu.