II OZ 858/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 17/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Renaty Owczarzak, sędziego WSA Jerzego Bortkiewicza i asesora WSA Mariusza Pawełczaka od orzekania w sprawie ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 26 października 2023 r., znak: KO.411.1905.2023 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 17/24, oddalił wniosek skarżącej E. N. o wyłączenie sędziego WSA Renaty Owczarzak, sędziego WSA Jerzego Bortkiewicza i asesora WSA Mariusza Pawełczaka od orzekania w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 26 października 2023 r., znak: KO.411.1905.2023. Sąd podał, że w dniu 23 maja 2024 r. wpłynął wniosek skarżącej o wyłączenie od orzekania w sprawie ww. sędziów i asesora, z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Dodał, że ww. "Sędziowie", których dotyczy wniosek o wyłączenie złożyli oświadczenia, z których wynika, że między nimi a stroną postępowania nie zachodzi żaden stosunek osobisty, ani okoliczność, o której mowa w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."). Podkreślili także, że nie zachodzą także przesłanki wyłączenia "sędziego" od rozpoznania przedmiotowej sprawy określone w art. 18 wskazanej ustawy. Sąd zauważył, że jednolicie w orzecznictwie wskazuje się, że wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Także uchybienia proceduralne sędziego mające miejsce w sprawach wnioskodawcy lub w innych sprawach nie są wystarczającą podstawą do wyłączenia w oparciu o art. 19 p.p.s.a., jeśli nie są powiązane z konkretnymi i uzasadnionymi okolicznościami wskazującymi na brak bezstronności. Podobnie okoliczność wielokrotnego orzekania przez sędziego w sprawach tej samej osoby, w których zapadały także orzeczenia niekorzystne dla niej, jak również uchylanie tych orzeczeń przez NSA, nie mogą być uznane za podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznawania pozostałych spraw, toczących się ze skarg i wniosków tej samej strony, lub których uczestnikiem jest ta sama osoba. Brak podstaw do zastosowania art. 19 p.p.s.a. w powyżej opisanych sytuacjach występuje zwłaszcza, gdy sędzia złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia go i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości. Zdaniem Sądu argumentacja wniosku skarżącej nie wskazuje na istnienie po stronie sędziego WSA Jerzego Bortkiewicza, sędziego WSA Renaty Owczarzak i asesora WSA Mariusza Pawełczaka okoliczności mogącej budzić uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności w tej konkretnej sprawie i w rozumieniu wyżej przedstawionym. Podniesienie zarzutów niczym niepopartych, a będących wyłącznie subiektywnym odczuciem strony skarżącej o stronniczości sędziego - nie może być podstawą do przyjęcia, że mamy do czynienia z iudex suspectus. Sąd zauważył, że zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Podejmują rozstrzygnięcia w sposób niezawisły, działając w oparciu o prawo i zgodnie ze swoim sumieniem i wewnętrznym przekonaniem oraz w sposób wolny od jakiegokolwiek nacisku z zewnątrz. Sposobem kwestionowania niekorzystnych, w odbiorze strony, rozstrzygnięć, jest kontrola instancyjna, a nie wniosek o wyłączenie sędziego. Sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek o wyłączenie "sędziów" nie stwierdził również z urzędu w kontrolowanym postępowaniu okoliczności ustawowych uzasadniających wyłączenie na podstawie "art. 18 ust. 1 pkt 1 - 7" p.p.s.a. (iudex inhabilis). Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła E. N. zarzucając naruszenie art. 19 p.p.s.a., "poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały obiektywne przesłanki wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują, że zaistniały uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tychże sędziów, a tym samym podstawy do dokonania ich wyłączenia". Skarżąca stwierdziła, że "wątpliwość odnośnie bezstronności tychże sędziów jest uzasadniona w oderwaniu od wszelkich subiektywnych przekonań Skarżącej. Powyższe uzasadnione jest faktem, iż skład sędziowski działający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy wielokrotnie przejawił niezmierną niechęć skierowaną w stronę Skarżącej, tym samym jednoznacznie wskazując, iż wszelkie kwestie sądowe rozstrzygane będą na niekorzyść Skarżącej. W takiej sytuacji nie można twierdzić, że Ci sami sędziowie będą rozstrzygać w sposób bezstronny, a jednocześnie obiektywny". Skarżąca podkreśliła, że "sędziowie objęci żądaniem wniosku z dnia 8 kwietnia 2024 r. w sposób dosadny oraz rażący przedstawiają zachowanie znacząco odbiegające od zasady bezstronności oraz niezawisłości sędziowskiej, tym samym opierając swoje rozstrzygnięcia na podstawie przekonań czysto subiektywnych". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. We wniosku tym, stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a. należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (zob. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 19). O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.), jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. postanowienia NSA: z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OZ 474/24; z dnia 21 maja 2024 r., sygn. akt II OZ 236/24). Stanowisko niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych we wniosku sędziów nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Powyższe rozważania należy także odnieść do asesora sądowego. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz m.in. sędziów i asesorów sądowych, co do zasady odpowiednie zastosowanie mają przepisy o ustroju sądów powszechnych, podczas gdy w świetle art. 106zg § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 334), ilekroć inne ustawy przewidują podejmowanie czynności urzędowych przez sędziego, należy przez sędziego rozumieć także asesora sądowego. Podkreślenia także wymaga, że postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego (asesora) poprzedza złożenie wyjaśnień przez sędziego (asesora) którego wniosek dotyczy (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że wskazani we wniosku sędziowie i asesor złożyli takie oświadczenia, z których treści wynika, że nie zachodzą okoliczności określone w art. 19 p.p.s.a. "przez wzgląd na stronę postępowania", jak również przesłanki określone w art. 18 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżąca, tak we wniosku o wyłączenie, jak i w zażaleniu, nie przywołała żadnych konkretnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę wyłączenia ww. Sędziów i Asesora od orzekania w sprawie dotyczącej strony skarżącej. Argumentacja skarżącej ma charakter ogólny, bliżej nieskonkretyzowany. Sam fakt natomiast wydania niekorzystnego dla strony postanowienia z dnia 21 marca 2024 r. odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie może stanowić podstawy wyłączenia od orzekania autora tego aktu. W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że niezadowolenie strony, odnoszące się do sposobu prowadzenia spraw sądowych, nie stanowi automatycznie podstawy do wyłączenia osób orzekających w tych sprawach. Do wyłączenia sędziego/asesora sądowego nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie strony postępowania. Przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego/asesora sądowego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie jego od orzekania w danej sprawie. Tego rodzaju argumenty powinny być oceniane w przypadku wniesienia właściwych środków zaskarżenia (np. skargi kasacyjnej, zażalenia), a nie w ramach postępowania o wyłączenie sędziego (zob. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OZ 234/22). Na marginesie, z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca zaskarżyła wydane postanowienie z dnia 21 marca 2024 r. Słuszna była konstatacja Sądu I instancji, że podniesienie zarzutów niczym niepopartych, a będących wyłącznie subiektywnym odczuciem strony skarżącej o stronniczości sędziego - nie może być podstawą do przyjęcia, że mamy do czynienia z iudex suspectus. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.