II GSK 1201/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Op 306/20 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 września 2020 r. nr 1601-IOA.48.5.2020 w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok; 2. odrzucić skargę; 3. zwrócić A. Sp. z o.o. w R. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu uiszczony wpis sądowy od skargi w kwocie 400 (czterysta) złotych. UZASADNIENIE I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 306/20, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w R. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 września 2020 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu niewykonania obowiązków przewoźnika, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z dnia 25 lutego 2020 r. i zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, zaskarżając go w całości. Skargę kasacyjną organ oparł na przesłankach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. zarówno na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) w zakresie naruszenia przepisów postępowania: – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 58 § pkt 6 p.p.s.a. oraz w związku z art. 53 § 1 p.p.s.a. i z art. 152a § 1, § 3 i § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.) – poprzez niezasadne merytoryczne rozpoznanie sprawy i uchylenie decyzji organów obu instancji, podczas gdy skarga nadana za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 16 października 2020 r. będącą przedmiotem rozpoznania w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Opolu z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt: II SA/Op 306/20, powinna zostać odrzucona, gdyż została ona wniesiona w dacie, w której ww. decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 września 2020 r., numer 1601-IOA.48.5.2020 nie weszła do obrotu prawnego, gdyż nie została jeszcze doręczona w formie elektronicznej pełnomocnikowi strony skarżącej (ani samej spółce), co nastąpiło dopiero w dniu 20 października 2020 r. – art. 141 § 4 p.p.s.a. – poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu skarżonego wyroku do istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii doręczenia ww. decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 września .2020 r., w szczególności do faktu, że pierwotnie została ona wysłana na wadliwy adres elektroniczny pełnomocnika skarżącej i została mu skutecznie doręczona dopiero w dniu 20 października 2020 r., a także pominięcie w uzasadnieniu skarżonego wyroku, że w odpowiedzi na skargę z dnia 10 listopada 2020 r., numer 1601- IOA.492.36.2020 tut. organ wnosił o odrzucenie skargi i wskazanie w nim, że tut. organ wnosił o jej oddalenie, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2332 ze zm.; dalej jako: "ustawa SENT") – poprzez niezasadne uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z powodu przyjęcia, że organy podatkowe nie wyjaśniły należycie okoliczności wadliwego działania systemu SENT GEO w dniu 12 marca 2019 r. w zakresie przyjmowania danych od [...] oraz mobilnych [...]; 2) w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego: – art. 22 ust. 3 ustawy SENT w związku z art. 5 ust. 4 pkt 1 lit. f) ustawy SENT (w brzmieniu obowiązującym w dacie zdarzenia skutkującego nałożeniem kary pieniężnej, tj. w dniu 19 marca 2019 r.) oraz w związku z art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 ze zm.) – poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że nieodstąpienie przez organy podatkowe od nałożenia kary pieniężnej z tytułu nieuzupełnienia zgłoszenia przewozu towaru (opału napędowego) o numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie drogowym przed rozpoczęciem przewozu towaru po drodze publicznej (uczyniono to dopiero w trakcie kontroli) stanowiło naruszenie zasady proporcjonalności i zaufania przedsiębiorców do władzy publicznej, gdyż nałożona kara była niewspółmierna do wagi popełnionego uchybienia. W oparciu o powyższe organ wniósł: 1) w pierwszej kolejności o: a) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w trybie art. 179a p.p.s.a. i o odrzucenie skargi wniesionej za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 16 października 2020 r., względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez Naczelny Sąd Administracyjny i o odrzucenie skargi wniesionej za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 16 października 2020 r., b) zasądzenie od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 2) w razie nieuwzględnienia wniosku o uchylenie wyroku WSA w Opolu i o odrzucenie skargi, organ wniósł o: a) uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Opolu i – na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 188 p.p.s.a. – oddalenie skargi strony skarżącej, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Opolu i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, b) zasądzenie od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. III Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła skarżąca, wnosząc o oddalenia skargi kasacyjnej ze względu na brak usprawiedliwionych postaw, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Znajduje to swoje potwierdzenie w treści wymienionego wyżej przepisu prawa wskazując, że Sąd: "(...) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (...)". Podkreślić należy, że niezależnie od powyższego, zakres badania sprawy obejmuje również obowiązek Sądu brania z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu prawa. Istotne znaczenie dla wyniku postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną wniesioną w rozpatrywanej sprawie, ma również kolejny trzeci zakres badania sprawy wyznaczony treścią przepisu art. 189 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Odwołując się do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, stwierdzić należy, że przepis art. 189 p.p.s.a. ma w pełni samodzielny charakter, a w jego świetle Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu ma obowiązek badania dopuszczalności skargi na każdym etapie rozpoznawanej sprawy, niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej, jej wniosków oraz branych z urzędu pod uwagę podstaw nieważności postępowania. Tak więc również w rozpoznawanej sprawie obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego była ocena, czy skarga nie ulegała odrzuceniu przez Sąd pierwszej instancji. Rezultat tej oceny prowadzi do wniosku, że w sprawie zaktualizowały się przesłanki stosowania regulacji prawnej, o której mowa w art. 189 p.p.s.a. Zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie istota sporu koncentruje się wokół kwestii prawidłowości i skuteczności doręczenia pełnomocnikowi skarżącej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 września 2020 r. numer 1601-IOA.48.5.2020, a tym samym kwestii wejścia zaskarżonej decyzji do obrotu prawnego i dopuszczalności wniesienia od niej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że Sąd pierwszej instancji orzekał w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 września 2020 r. numer 1601-IOA.48.5.2020 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT. Mając na uwadze istotę sporu prawnego oraz stanowisko skarżącej kasacyjnie przedstawione w skardze kasacyjnej przypomnieć należy zasadnicze regulacje prawne odnoszące się do dokonywanie doręczenia pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W związku z powyższym przypomnieć należy, że stosownie do treści art.109 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako: "k.p.a.") w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, decyzję doręcza się stronom na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a w niektórych przypadkach może być doręczona ustnie. O wejściu decyzji do obrotu prawnego i jej obowiązywaniu wobec strony można mówić dopiero z chwilą jej doręczenia. Zgodnie bowiem z art. 110 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili doręczenia lub ogłoszenia. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Tym samym decyzja administracyjna, chociaż podpisana przez organ, który ją wydał, nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej doręczeniem lub ogłoszeniem stronie (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019 r., s. 662). Z kolei w art. 391 k.p.a, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, uregulowane zostały zasady i tryb doręczania za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W myśl tego przepisu doręczenie pism za pomocą środka komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1513; dalej jako: "ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną") może nastąpić skutecznie, gdy strona lub inny uczestnik postępowania: 1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej; 2) wystąpi do organu administracji publicznej o takie doręczenie i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny; 3) wyrazi zgodę na doręczanie pism w postępowaniu za pomocą tych środków i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny. W sprawie wykorzystywana była platforma ePUAP, o której mowa w art. 1 pkt 8 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1557). Platforma ta, zgodnie z art. 3 pkt 13 tej ustawy, jest systemem teleinformatycznym, w którym instytucje publiczne udostępniają usługi przez pojedynczy punkt dostępowy w sieci Internet. Jej działanie reguluje także rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 5 października 2016 r. w sprawie zakresu i warunków korzystania z elektronicznej platformy usług administracji publicznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1969). Istotnymi funkcjami platformy ePUAP są, zgodnie z § 2 pkt 5-7 ww. rozporządzenia, m.in. identyfikacja użytkownika, niezaprzeczalność czynności (rozumiana jako brak możliwości zanegowania swego uczestnictwa w całości lub w części wymiany danych przez jeden z podmiotów uczestniczących w tej wymianie), rozliczalność działań (tj. przypisanie w sposób jednoznaczny działania użytkownika lub podmiotu tylko temu użytkownikowi lub podmiotowi) i oznaczanie czasem poszczególnych czynności (czyli dołączanie oznaczenia czasu do danych w postaci elektronicznej logicznie powiązanych z danymi opatrzonymi podpisem lub poświadczeniem elektronicznym w chwili wykonania takiego dołączenia oraz poświadczenia elektronicznego tak powstałych danych przez ePUAP). Zapewnia ww. platforma także możliwość wystawiania urzędowego poświadczenia odbioru i elektronicznego znacznika czasu (§ 10 pkt 10 lit. a) i c) ww. rozporządzenia). Komunikacja organu z użytkownikiem odbywa się z wykorzystaniem przypisanego mu adresu elektronicznego, według art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Z akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja z dnia 4 września 2020 r. została przesłana przez organ drogą elektroniczną z wykorzystaniem platformy ePUAP na wadliwie przez organ oznaczony adres elektroniczny (poczty mailowej) pełnomocnika skarżącej. W mailu z dnia 5 października 2020 r., skierowanym do organu, pełnomocnik skarżącej stwierdził, że w systemie ePUAP nie znajduje się żadne pismo, którego nadawcą byłby Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, jak również na jego adres mailowy nie doręczono żadnego powiadomienia o wpłynięciu korespondencji dotyczącej zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi organ w mailu z dnia 6 października 2020 r. wyjaśniał, że dwukrotnie za pośrednictwem platformy ePUAP przesyłał zaskarżoną decyzję. Pierwszy raz decyzja została przesłana w dniu 4 września 2020 r. i drugi raz w dniu 12 września 2020 r. W tych datach zostały też utworzone Urzędowe Poświadczenia Doręczenia (UPD). Jednocześnie organ poinformował, że w dniu 19 września 2020 r. nastąpiło uznanie dokumentu (decyzji) za doręczony w trybie art. 46 § 4 k.p.a. W tej samej dacie, tj. w dniu 6 października 2020 r., organ zwrócił się drogą mailową do Ministerstwa Cyfryzacji o potwierdzenie prawidłowości doręczenia zaskarżonej decyzji pełnomocnikowi skarżącej. Również w dniu 6 października 2020 r. pełnomocnik skarżącej mailu skierowanym do organu jednoznacznie stwierdza i wyjaśnia, że decyzja z dnia 4 września 2020 r. nie została doręczona na wskazany przez niego adres elektroniczny, a została przesłana na błędnie – wadliwie oznaczony przez organ adres elektroniczny. Z kolei z maila pełnomocnika skarżącej z dnia 14 października 2020 r. wynika, że w okresie od dnia 4 września 2020 r. do dnia 19 września 2020 r. nie doręczono pełnomocnikowi skarżącej za pośrednictwem platformy ePUAP zaskarżonej decyzji z dnia 4 września 2020 r. Ostatecznie w dniu 19 października 2020 r. organ poinformował pełnomocnika skarżącej, że po uzyskaniu wyjaśnień od Zespołu Sen/ice Desk ePUAP uznał, że decyzja z dnia 4 września 2020 r. nie została do chwili obecnej prawidłowo doręczona pełnomocnikowi skarżącej w trybie zastępczym i tym samym została ponownie przesłana pełnomocnikowi skarżącej i skutecznie doręczona w dniu 20 października 2020 r. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w dniu 19 października 2020 r. skarga od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 września 2020 r. i zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Op 306/20 została skierowana do decyzji, która na datę złożenia skargi nie weszła do obrotu prawnego, bowiem nie została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącej. W tym stanie rzeczy należało uznać, że zaktualizowały się przesłanki zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 189 p.p.s.a. – zwrot normatywny, którym na jego gruncie operuje ustawodawca, a mianowicie: "jeżeli skarga ulegała odrzuceniu", oznacza bowiem, że przepis ten odnosi się do przypadków, w których już na etapie wnoszenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego istniała podstawa do odrzucenia skargi, natomiast sąd ten, pomimo obowiązku wynikającego z art. 58 § 1 p.p.s.a., skargi nie odrzucił – należało uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę, jako niedopuszczalną. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 189 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.