I SAB/Rz 7/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi K.B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy umorzenia kosztów 1) stwierdza, że: a) Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie kosztów, b) bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2) zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji w przedmiocie wniosku K.B. w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się wyroku. UZASADNIENIE Wnioskodawca K. B. skargą z dnia 15 lutego 2023r. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. zarzucił brak wydania decyzji odmownej w zakresie umorzenia zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego i wniósł o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania stosownej decyzji. Skarżący zarzucił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. pismem z dnia 31 stycznia 2023r. odmówił mu umorzenia zasądzonych na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego odmawiając jednocześnie wydania decyzji w tym zakresie. Skarżący powołał się na art. 77 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi iż zakład może umarzać w całości albo w części, odraczać spłatę lub rozkładać na raty przypadające zakładowi należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny. Dalej podniósł, że zgodnie z brzmieniem tego przepisu organ powinien w przypadku odmowy zastosowania ulgi wydać decyzję odmowną i powołał się na art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15 marca 2023r. sygn. akt I SAB/Rz 1/23 odrzucił skargę K. B. Sąd podniósł, że w sprawie nie zachodzi właściwość sądu administracyjnego określona w art. 3 § 2 i 3 ppsa. Sąd wskazał jakie akty administracji podlegają kognicji sądu administracyjnego i doszedł do przekonania, że w sprawie niniejszej nie będzie miał zastosowania przepis art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ppsa, gdyż w świetle przepisów ustawy systemowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma kompetencji do wydawania któregokolwiek z aktów wymienionych w treści art. 3 § 2 pkt 1 -4 ppsa w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. Sąd powołał się na przepis art. 77a ust. 5 ustawy systemowej, który stanowi, że umorzenia należności cywilnoprawnych, odroczenie terminów spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej na podstawie przepisów prawa cywilnego. Takie też pismo zostało do skarżącego skierowane. Sąd skonstatował, że zaskarżona bezczynność nie należy do żadnej kategorii spraw mieszczących się w zakresie objętych kognicją sądu administracyjnego i w konsekwencji na podstawie art.58 § 1 pkt 1 ppsa sąd skargę odrzucił . Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną złożył za pośrednictwem swojego pełnomocnika skarżący K. B.. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a to art. 58 § 1 pkt 1 i art. 3 ppsa, a także naruszenie przepisów prawa materialnego a to art. 3 § 2 pkt 1 ppsa w związku z art. 77 a ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię tj. uznanie że ZUS nie ma kompetencji do wydania decyzji administracyjnej poddającej się kontroli sądowej w przypadku odmowy umorzenia przysługujących mu należności cywilnoprawnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa radcowskiego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 31 maja 2023r. sygn. akt I GSK 504/23 uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd wskazał, iż skarga kasacyjna jest zasadna, gdyż sprawa niniejsza mieści się w kategorii spraw rozpatrywanych przez sąd administracyjny i w związku z tym doszło do naruszenia przepisu art. 77 a ust. 5 ustawy systemowej przez jego błędną wykładnię. Sąd wskazał, że przepis ten nie obejmuje rozstrzygnięć, których przedmiotem jest odmowa uwzględnienia wniosku strony złożonego w trybie art. 77a ust. 4 ustawy. Sąd kasacyjny wskazał, że w istocie sprawa K. B. spełnia przesłanki sprawy administracyjnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej. Ma ona bowiem znamiona sprawy indywidualnej, w której dochodzi do orzekania o przyznaniu obywatelowi uprawnień. W postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczenia społecznego stosuje się przepisy kpa i przepisy o ubezpieczeniu społecznym maja pierwszeństwo przed przepisami kodeksu postępowania administracyjnego jedynie o tyle, o ile zawierają odmienności od uregulowań ustawowych. Dalej sąd kasacyjny wskazał, iż właściwość sądu administracyjnego jest wyłączona w tych sprawach, w których od decyzji organu rentowego służy odwołanie do sądu powszechnego. Natomiast w sprawach, w których od decyzji organu rentowego służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji tych służy skarga do sądu administracyjnego. Taka dwutorowość nie narusza prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) skoro od wszystkich decyzji organu rentowego służy środek odwoławczy do sądu powszechnego lub administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że brak obowiązku wydania decyzji w przedmiocie wniosku złożonego przez skarżącego w istocie pozbawiałby go prawa do sądu, gdyż ewentualna odmowa umorzenia należności w formie pisma pozbawiałaby go możliwości poddania jej jakiejkolwiek kontroli, zarówno co do jej prawidłowości, jak i zastosowanych kryteriów. Po przedstawieniu tej argumentacji sąd drugiej instancji uznał, iż stanowisko WSA o konieczności odrzucenia skargi na podstawie art 58 § 1 pkt 1 ppsa jest błędne, gdyż skarga w swej istocie należy do kompetencji sądu administracyjnego Sąd ustalił i rozważył co następuje: Sąd Okręgowy w R. wyrokiem z dnia 3 września 2021r. sygn. [...] zasądził od K. B. na rzecz organu rentowego ZUS Oddział w J. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok uprawomocnił się. Pismem z dnia 21 października 2022r. ZUS poinformował K. B. o konieczności zwrotu kosztów procesu. K. B.pismem z dnia 5 listopada 2022r. złożył wniosek o umorzenie przypadającej ZUS należności cywilnoprawnej, powołując się na swoją sytuację osobistą i zdrowotną podnosząc iż "ważny interes podatnika przemawia za takim umorzeniem". ZUS pismem z dnia 9 grudnia 2022r. poinformował pana K. B. w odpowiedzi na wniosek o umorzenie kosztów zastępstwa procesowego, iż nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanej ulgi. Jednocześnie wezwał go o niezwłoczne uiszczenie zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego. Po otrzymaniu tego pisma K. B. wniósł w dniu 15 grudnia 2022r. o wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na to wezwanie ZUS pismem z dnia 22 grudnia 2022r. poinformował go, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego zasądzonych w sprawie [...] nie ma charakteru decyzji w rozumieniu przepisów kodeksu postepowania administracyjnego. ZUS umotywował swoje stanowisko. Końcowo poinformował skarżącego, że może on złożyć wniosek o rozłożenie spłaty zadłużenia na raty. Przepis art. 3 §2 pkt 8 p.p.s.a. przewiduje możliwość złożenia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania do sądu administracyjnego w sytuacji, gdy sprawa administracyjna może zostać zakończona wydaniem decyzji administracyjnej, na którą przysługiwać będzie skarga. Przez stan bezczynności rozumieć należy sytuację, gdy organ pomimo upływu czasu przeznaczonego na zakończenie sprawy nie wydaje orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i nie podejmuje także innych skutecznych prawnie działań. Do przewlekłości prowadzenia postępowania dochodzi natomiast wtedy, gdy organ proceduje w sposób opieszały, poszczególne jego działania dzieli czas niewspółmierny do potrzeby ich dokonania albo organ przeprowadza czynności niepotrzebne dla wydania zasadnego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie doszło do bezczynności organu przy procedowaniu wniosku K. B. o umorzenie kosztów powstałych w sprawie przed sądem powszechnym. Do bezczynności tej doszło na skutek błędnej, jak się okazało wykładni prawa, co do możliwości wydania w sprawie decyzji administracyjnej. W tym zakresie sąd jest związany poglądem NSA wyrażonym w postanowieniu z dnia 31 maja 2023 r. sygn.. I GSK 504/23 z którego wynika, że wniosek o umorzenie kosztów postępowania toczącego się przed sądem powszechnym – zasądzonych przez taki sąd ma charakter wniosku inaugurującego postępowanie administracyjne i cala sprawa również ma taki charakter, co z kolei skutkuje koniecznością wydania w sprawie decyzji administracyjnej, nie zaś pisma , tak jak uczynił to organ. Błąd organu polegał zaś na tym, że uważał on, iż poinformowanie skarżącego o nie uwzględnieniu jego wniosku pismem jest wystarczające dla jej załatwienia. Wniosek ten powinien bowiem załatwić decyzją, nie zaś pismem. Brak wydania takiej decyzji powoduje, iż pozostawał on w stanie bezczynności. Po rozstrzygnięciu zasadniczej kwestii przez NSA, co do konieczności wydania takiej decyzji, stan bezczynności nie może budzić wątpliwości, skoro taka decyzja nie została wydana. Wydanie pisma nie jest tutaj wystarczające. Jednocześnie sąd uznał, że organ nie pozostawał w bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, bowiem bezczynność ta wynikała z odmiennej interpretacji prawa, przy czym pogląd organu nie był odizolowany od innych tego typu stanowisk, o czym świadczy chociażby postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 15 marca 2023 r. Nie można przyjąć, że organ naruszył prawo w sposób rażący skoro pogląd na którym oparł swój tryb postępowania był uznawany także przez sąd administracyjny. Stąd też wypełniając dyspozycję art.149 § 1a p.p.s.a. sąd uznał, że organ dopuścił się bezczynności bez rażącego naruszenia prawa. W ocenie sądu zakreślony organowi termin 1 miesiąca na wydanie decyzji jest wystarczający do dokonania tej czynności. Sąd uznał, że skarżący wypełnił wymóg z art. 50 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 37 § 1 k.p.a., czyli złożenia ponaglenia do organu poprzez złożenie pisma z dnia 15 grudnia 2022r. Podstawą orzeczenia sądu są przepisy art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a.