II SA/Ol 665/17

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w sprawie nieodpłatnego przyznania prawa własności lokalu i nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE E.S. po oddaleniu skargi złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdziła: "Moja mama i jej siostra są osobami starszymi 86 i 89 lat, schorowanymi, wymagającymi stałej opieki i leczenia. Mnie nie stać na opłaty ponieważ jestem samotną matką 3 dzieci w tym jedno w wieku gimnazjalnym. Były mąż w niczym nie pomaga. Jest mi szczególnie ciężko. Mam długi i kredyty do spłaty. Nie mogę liczyć na żadną pomoc". Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje jej córka (14 l.), matka (86 l.) i syn (28 l.). Jedynym majątkiem jest współwłasność mieszkania o pow. 61 m2 (z byłym małżonkiem i dziećmi), które jest "zniszczone, do totalnego remontu". Na miesięczny dochód czteroosobowej rodziny składa się wynagrodzenie za pracę skarżącej - ok. 2500 zł i emerytura jej matki - ok. 1300 zł. Syn jest po wypadku i od czterech miesięcy nie ma żadnego dochodu. Dług w PKO BP wynosi 5000 zł, a w WBK - 130000 zł (umieszczona przy tej informacji w nawiasie adnotacja jest nieczytelna). Wobec nieprawidłowego wypełnienia rubryki nr 11 formularza wniosku, skarżąca została wezwana do uzupełnienia tegoż braku formalnego poprzez złożenie w terminie 7 dni oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszelkich miesięcznych wydatków ponoszonych w ramach gospodarstwa domowego [wyżywienie, opłaty (ze wskazaniem jakie), raty pożyczek/kredytów (ze wskazaniem kiedy zostały zaciągnięte, na jaki cel oraz ustalonego okresu i warunków ich spłaty), leczenie itd.]. Skarżącą zobowiązano jednocześnie do dostarczenia wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (za okres od 1 września 2017 r. do dnia odbioru wezwania) oraz oświadczenia wyjaśniającego: - ile miesięcznie wynoszą w całości poszczególne opłaty związane z mieszkaniem i w jakiej części każda z nich jest pokrywana przez współwłaścicieli - byłego męża i to z trojga dzieci, które nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, - skąd pochodziły środki na "całkowitą spłatę kredytu" dokonaną 3 października 2017 r. a także, czy jest możliwe pokrycie z owego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak, to w jakiej kwocie, a jeśli nie, to dlaczego, - czy dzieci otrzymują alimenty od jej byłego męża; jeśli tak, to w jakiej wysokości, a jeśli nie, to dlaczego. W piśmie z 22 listopada 2017 r. skarżąca oświadczyła, iż w skali miesiąca wydatki na czynsz wynoszą 750 zł, energię elektryczną, gaz i wodę - 150 zł, telefony - 320 zł, środki czystości - ok. 150 zł, leki i witaminy - ok. 250 zł, leczenie zębów - 863,63 zł, lekcje języka angielskiego dla córki - 200 zł, "obowiązkowe (i nie tylko) wyjścia ze szkołą do kina i teatru, spotkania koleżeńskie dla mał. dziecka" - ok. 70 zł, bieliznę - ok. 80 zł, "przejazdy samochodem w ramach obowiązków służbowych" - ok. 1000 zł, "całkowity koszt wyjazdu na nagranie "[...]" w TV "[...]" /.../" - ok. 500 zł, żywność - ok. 1420 zł, dodatkowe lekcje gry na instrumencie dla córki - średnio 700 zł (przed egzaminem więcej), wyprawki szkolne - 83,33 zł, odzież i obuwie - ok. 800 zł. Inne wydatki zostały podane w sposób uniemożliwiający określenie ich miesięcznej wysokości. I tak: bilety komunikacji miejskiej (dla córki - 6,40 dziennie i dla skarżącej -12 zł, jeżeli nie jeżdżą samochodem); naprawy samochodu ("W samym /.../ styczniu 2017 r. był wielokrotnie w naprawie. Koszt jednej naprawy to przeciętnie ponad 1000 zł"); leczenie skarżącej ("jest drogie". Jeden wyjazd do sanatorium z córką to koszt 6000 zł. We wrześniu 2017 r. skarżąca była w szpitalu ponad 3 tygodnie. "Koszty związane były tylko z dojazdem, czyli ok. 40 zł dziennie."); wypożyczanie altówki ("Koszt, dla przykładu jednej struny to ok. 60 zł, zrywa się przeciętnie /.../ po ok. dwóch tygodni, koszt smyczka to 2.500 zł"); paliwo na dojazd do szpitala, w którym przebywa matka ("dodatkowo /.../ 900 zł"). "Koszty kredytów to PKO BP rachunek nr /.../ na byłego męża /.../ który utrzymuje złośliwie sztuczny dług. Przekracza celowo dług ponad 5000 zł aby non stop była zaległość." "Kredyt o którym mowa była w poprzednim piśmie został na dniach całkowicie spłacony /.../. Pozostał debet w kwocie 7000 zł." "Środki na całkowitą spłatę kredytu pochodziły z Nagrody /.../ za 30 lat pracy. Część pokryła mama ze swojego odszkodowania." Skarżąca wskazała, iż oprocentowanie kredytu było bardzo duże. "Nie jest możliwe w żadne kwocie pokrycie kosztów postępowania, ponieważ jest zaciągnięty w tym samym banku tzw. debet, który na dzień dzisiejszy wynosi 7.000 zł. Nie ma żadnych możliwości spłaty jego." "Nikt z członków rodziny nie dokłada /.../ ani do mieszkania, ani do żadnego kosztu. Były małżonek żadnych kosztów mieszkaniowych ani innych nie ponosi, nie interesuje się małoletnim dzieckiem". "Alimenty na jedno małoletni dziecko wynoszą 1200 zł miesięcznie i całkowicie pokrywają potrzeby małoletniej". Dorosła "(c)órka /.../ jest mężatką, uczy się i pracuje. Wspólnie spłacają kredyt mieszkaniowy. Nie pomaga (skarżącej) finansowo." Syn "(d)alej przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu wypadku drogowego. /.../. Jest rehabilitowany. Dalsza jego praca pozostaje pod znakiem zapytania. /.../ Nie pomaga /.../ finansowo, nie uczestniczy w żadnych kosztach. Wręcz przeciwnie. Jego ojciec nie pomaga jemu." "Mama opłaca swoje mieszkanie w "[...]" i wszelkie opłaty własne. Nie wystarcza jej na leczenie. W dniu 01.11.2017r /.../ zamieszkując ze (skarżącą) po śmierci ojca został w trybie natychmiastowym umieszczona w Szpitalu Wojewódzkim w "[...]"/.../. Stan jest jej do tej pory ciężki." Skarżąca stwierdziła, iż jest u niej trzy razy dziennie. Musi się nią zajmować, gdyż opieka w szpitalu jest niewłaściwa. "W związku z choroba mamy, do tej pory nie zostały zapłacone żadne koszty opłat stały tj., mieszkań, prądu, czynszu, telefonów itd. Nawet obiadów w szkole (skarżąca) nie miała(-) z czego wykupić dziecku. Zostały tylko w tym miesiącu dodatkowe lekcje, ponieważ 14.12.2017 r. mał W. ma egzamin". Skarżąca stwierdziła: "Nie jestem w stanie dostarczyć wyciągów bankowych z wyżej wymienionych powodów. Proszę sąd o sprawdzenie podanych kont (ich numery zostały podane we wcześniejszym fragmencie cytowanego pisma - przypisek referendarza) . Mam (najpewniej powinno być: "Mama" - przypisek referendarza) nie ma konta w banku. Dorosłe dzieci nie udostępniły /.../ swoich kont. Małoletnia także nie ma konta w żadnym banku." Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że wnioskodawca powinien przedstawić w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest on obowiązany złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Opierając się na zawartym w rozpatrywanym wniosku oświadczeniu z 26 października 2017 r. należałoby przyjąć, iż czteroosobowe gospodarstwo domowe utrzymuje się z kwoty 3800 zł miesięcznie, jest zadłużone w PKO BP na 5000 zł i w WBK na 130000 zł, a spośród jego członków jedynie skarżąca i jej córka dysponują majątkiem - - współwłasnością mieszkania. Skarżąca złożyła wniosek w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 26 września 2017 r. Występując o sporządzenie jego uzasadnienia stwierdziła, iż obecnie choruje, nie stać jej na prowadzenie postępowania i jest zadłużona /k. 57/. Równocześnie przedstawiła jednak kopie potwierdzenia dokonania 3 października 2017 r. przelewu pomiędzy jej rachunkami w Banku Zachodnim WBK S.A. kwoty 11884,29 zł, tytułem całkowitej spłaty kredytu /k.58/ i pierwszej strony umowy o limit kredytowy w tym banku /k.59/ wraz z zaświadczeniem, z którego wynika, iż wynosi on 10000 zł, z czego do wykorzystania pozostało 2018,80 zł /k. 60/. Nasuwające się w takiej sytuacji pytania znalazły swój wyraz w wezwaniu, którego wystosowanie było konieczne już choćby z tego powodu, że rozstrzygnięcie nie mogło zapaść z pominięciem ustalenia zobowiązań i stałych wydatków gospodarstwa domowego (wymóg podania informacji jest określony w rubryce 11 urzędowego formularza wniosku). Udzielona odpowiedź jedynie wzmogła wątpliwości co do rzetelności przedstawianych przez skarżącą informacji. Dochód matki skarżącej nie zasila budżetu gospodarstwa domowego, skoro "opłaca swoje mieszkanie w "[...]" i wszelkie opłaty własne", a na leczenie jej nie wystarcza. Stąd pojawia się też wątpliwość co do rzetelności informacji z rubryki 8 formularza w kwestii majątku posiadanego przez osoby wymienione w rubryce 6 formularza. We wniosku nie została uwzględniona informacja o alimentach na dziecko w wysokości 1200 zł/mc. Zsumowanie ich z wynagrodzeniem skarżącej daje kwotę 3700 zł. Tymczasem wydatki - nawet z pominięciem tych znaczących, których jednak miesięcznej wysokości nie da się oszacować w oparciu o przedstawione informacje (bilety komunikacji miejskiej, naprawy samochodu, leczenie, paliwo, spłata zadłużenia i in.) - wynoszą 6436,96 zł. Powstaje zatem uzasadnione domniemanie faktyczne posiadania środków nieujawnionych we wniosku. Skarżąca stwierdziła wprawdzie, iż "w związku z choroba mamy, do tej pory nie zostały zapłacone żadne koszty opłat stały tj, mieszkań, prądu, czynszu, telefonów itd." i "nawet obiadów w szkole nie miała(-) z czego wykupić", jednak nie sposób zrozumieć, jak w takiej sytuacji można było zdecydować się przeznaczyć 11884,29 zł na całkowitą spłatę kredytu. Z pola widzenia nie można tracić tego, iż przesłanką przyznania prawa pomocy nie jest brak wolnych środków finansowych na opłacenie tychże kosztów, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki związane wprawdzie z utrzymaniem, ale nieposiadające cechy nieodzowności. Uwaga ta tyczy się części wyszczególnionych wydatków (np.: "całkowity koszt wyjazdu na nagranie /.../ w TV /.../, dwudniowe z noclegiem, wyżywieniem, benzyną, opłatą autostradę, co miesiąc - ok. 500 zł", "co najmniej ok. 800 zł średnio miesięcznie" na odzież, nie licząc 80 zł na bieliznę osobistą, 200 zł na prywatne lekcje z języka angielskiego, średnio 700 zł na dodatkowe lekcje gry). Nie musiały być one jednak nawet ograniczone w celu samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, skoro akurat pomiędzy wydaniem wyroku a złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca była gotowa spłacić jednorazowo resztę zadłużenia kredytowego, bo "oprocentowanie /.../ było bardzo duże". Preferowanie przez stronę pokrywania w pierwszej kolejności z wolnych środków innych (nienależących do niezbędnych) zobowiązań nie stanowi uzasadnienia dla uzyskania prawa pomocy. W przedstawionej sytuacji jedynie na marginesie należy odnotować zaniechanie spełnienia wymogu dostarczenia wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej syna rachunków bankowych, czyli okoliczność, która co do zasady kwalifikowana jest jako wystarczający powód nieuwzględnienia wniosku. Postanowienie zostało wydane w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.