III FSK 50/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku "M." sp. z o.o. z siedzibą w Z. o wyłączenie sędziego NSA Pawła Borszowskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej "M." sp. z o.o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 260/21 w sprawie ze skargi "M." sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 listopada 2020 r., nr 2401-IEE_.711.89.2020.12/AD/222100 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić wniosek. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 10.08.2021 r. o sygn. I SA/Gl 260/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. sp. z o. o. w Z. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 26.11.2020 r., nr 2401-IEE_.711.89.2020.12/AD/222100, wydane w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego. 3. Zarządzeniem z 12.12.2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył skład orzekający do rozpoznania sprawy na rozprawie, która miała się odbyć 29.01.2025 r. o godzinie 13:00 w osobach przewodniczącego sędziego NSA Krzysztofa Winiarskiego oraz sędziów NSA: Sławomira Presnarowicza (sprawozdawca) i Pawła Borszowskiego. 4. W piśmie z 15.01.2025 r. (błędnie wskazano: 15.01.2024 r.), które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego 22.01.2025 r., skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika adwokata) wniosła o wyłączenie sędziego NSA Pawła Borszowskiego od orzekania w sprawie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Jednocześnie skarżąca wskazała, że odstępuje od złożenia wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm., dalej: p.u.s.a.). W uzasadnieniu podano, że rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie z udziałem sędziego tego Sądu - Pawła Borszowskiego oznaczać będzie naruszenie gwarantowanego skarżącej - na poziomie konstytucyjnym i konwencyjnym - prawa do sądu ustanowionego ustawą, oraz prawa do sądu niezawisłego i bezstronnego w rozumieniu art. 6 Konwencji Rzymskiej. Skarżąca wskazała, że sędzia, o którego wyłączenie wnosi, został powołany do pełnienia urzędu sędziego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa działającej w pozakonstytucyjnym składzie określonym przepisami ustawy z 8.12.2017 r. Skarżąca domaga się wyłączenia sędziego z tej przyczyny, że uważa Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w składzie z jego udziałem za niezapewniający standardu sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji Rzymskiej, co z kolei samoistnie rzutuje na społeczne postrzeganie niezależności i bezstronności sędziego powołanego na urząd w wadliwym trybie. Składając wniosek skarżąca pominęła regulację art. 5a p.u.s.a. ponieważ w jej ocenie nie kreuje ona adekwatnego instrumentu prawnego sanowania powołanych uchybień. Regulacja ta nie realizuje postulatu zapewnienia przez prawodawstwo krajowe zgodności z normami wyższego rzędu, w tym regulacjami rangi konstytucyjnej i konwencyjnej. W konsekwencji, wobec iluzorycznego charakteru "testu niezależności sędziego" z art. 5a p.u.s.a. zakres wniosku o wyłączenie złożonego na podstawie art. 19 p.p.s.a. musi obejmować kwestie związane z wpływem wadliwości powołania sędziego na zachowanie obu standardów wynikających z art. 6 ust. 1 Konwencji Rzymskiej: prawa do sądu ustanowionego ustawą oraz zależnego odeń prawa do sądu niezawisłego i bezstronnego. Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła o wyłączenie sędziego NSA Pawła Borszowskiego, upatrując we wniosku złożonym w oparciu o art. 19 i art. 20 p.p.s.a. (w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji Rzymskiej) instrumentu prawnego, który w optymalny sposób chroni przysługujące jej prawa gwarantowane przez art. 6 Konwencji Rzymskiej. 5. W rozpatrywanej sprawie sędzia, którego dotyczył wniosek, złożył oświadczenie z 28.01.2025 r., w którym stwierdził, że w jego ocenie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w rozpoznaniu sprawy o sygn. III FSK 50/22, a co za tym idzie nie zachodzą przestanki wyłączenia go ze składu wymienione w art. 19 p.p.s.a. 6. W wyniku losowania 30.01.2025 r. został ustalony skład orzekający do rozpoznania wniosku skarżącej o wyłączenie sędziego w osobach przewodniczącego i sprawozdawcy sędziego NSA Stanisława Boguckiego oraz sędziów NSA: Jolanty Sokołowskiej oraz Bogusława Dautera. 7. W związku z rozpoznawanym wnioskiem sędzia NSA Paweł Borszowski złożył 31.01.2025 r. dodatkowe wyjaśnienie, że w stosunku do jego osoby nie zachodzą również okoliczności określone w art. 18 p.p.s.a. 8. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8.1. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ustawa ta określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w artykule poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć przyczyny pozostające w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu zainteresowanego. Wymaga zaakcentowania, że wspomniana wątpliwość musi w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Winna zapewniać obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich z punktu widzenia swoich interesów. W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku skarżącej z 15.01.2025 r. o wyłączenie sędziego okoliczności nie mogły być wystarczające dla jego uwzględnienia, ponieważ żądanie sformułowane w oparciu o art. 19 p.p.s.a. nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez sędziego oświadczenia, pozostając jedynie wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy, nieznajdującym jakiegokolwiek uzasadnienia. Skarżąca przywołała poglądy orzecznictwa dotyczące braku gwarantowania przez obecną Krajową Radę Sądownictwa niezależności od organów władzy wykonawczej i władzy ustawodawczej w procedurze powoływania sędziów, przy czym – nie wypowiadając się co do trafności stanowiska wyrażonego w przywołanych we wniosku orzeczeniach – należy zwrócić uwagę, że w poddanym ocenie przypadku osoby sędziego uzasadnienie wniosku nie może być ogólnikowe, lecz winno odnosić się w sposób konkretny i zindywidualizowany do osoby sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie. Poglądy wyrażane w orzecznictwie na temat braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa jako takie nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do oceny na niespełnienie przez konkretnego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnego sędziego, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 3.04.2023 r., I FPS 3/22, sformułowana została zresztą teza, że zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Wniosek skarżącej z 15.01.2025 r. o wyłączenie sędziego, ze względu na jego treść i wskazane w nim przesłanki wyłączenia, mógłby być traktowany jako wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a p.u.s.a, jednakże skarżąca jednoznacznie we wniosku oświadczyła, że pomija regulację art. 5a p.u.s.a., gdyż w jej ocenie nie kreuje ona adekwatnego instrumentu prawnego sanowania powołanych we wniosku uchybień. 8.2. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziego NSA Pawła Borszowskiego od orzekania w niniejszej sprawie ani z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), ani na wniosek sędziego (art. 19 p.p.s.a.), więc orzekł jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Bogusław Dauter