I OZ 727/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1129/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 marca 2024 r. nr KOC/1670/Fa/24 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE A. A. (dalej: Skarżąca) wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: Kolegium) z 25 marca 2024 r. nr KOC/1670/Fa/24, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z 15 lutego 2024 r. nr 32/UNP/FA/2024 o uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przekazanych od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 500 złotych, w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości 500 złotych i w okresie od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 500 złotych jako świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązaniu Skarżącej do zwrotu kwoty 1500 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W skardze Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazując, że konieczność zwrotu środków pozbawi jej małoletniego syna środków na utrzymanie. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1129/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji), na podstawie art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do Skarżącej wstrzymanie wykonania jest uzasadnione. Zdaniem Sądu I instancji, wniosek Skarżącej nie zawiera żadnego uzasadnienia, a ponadto do wniosku nie dołączono żadnych dokumentów, które uzasadniałyby wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Końcowo Sąd I instancji dodał, że obowiązek o charakterze pieniężnym, a takiego dotyczy sprawa, ma z natury odwracalny charakter. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podała, że jej dochód obecnie wynosi 4200 złotych netto. W przypadku dokonania jednorazowego potrącenia będzie wiązało się to z pozbawieniem środków do życia i popadnięciem w stan niedostatku jej i syna, który nadal nie otrzymuje alimentów. Dodała, że pomimo braków podstaw do egzekucji i posiadania środków przez organ, nadal jest pozbawiana środków na bieżące utrzymanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 powołanego przepisu, jednak wyłącznie wtedy, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić przy tym należy, że postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji dotyczy wyjątku od zasady wykonalności ostatecznych decyzji administracyjnych. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi więc wskazać konkretne zagrożenia płynące z wykonania decyzji. Sąd musi dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji, która – co należy jeszcze raz podkreślić – jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a. Zatem, pamiętać należy, że możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. nie oznacza, że sąd jest zobligowany w każdym przypadku - niezależnie od okoliczności sprawy - uwzględnić wniosek strony skarżącej. Użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Oznacza to występującą po jego stronie konieczność przywołania konkretnych okoliczności wskazujących na to, że wykonanie decyzji spowoduje w stosunku do strony niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i przytoczenia okoliczności uzasadniających to żądanie wraz z informacjami, które mogą to żądanie uprawdopodobnić. Przy czym pojęcie wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć w taki sposób, że chodzi o taką szkodę (majątkową, a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki to z kolei takie prawne lub faktyczne skutki, które – raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Zaznaczyć przy tym należy, że rozstrzygając wniosek o wstrzymanie, Sąd nie bada legalności zaskarżonego aktu, bowiem prowadziłoby to do tzw. przedsądu. Bada jedynie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może prowadzić w okolicznościach danej sprawy, wskazanych przede wszystkim przez skarżącego we wniosku, do zagrożenia w postaci znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić także należy, że o znacznej szkodzie można mówić, jeśli rozmiary szkody wywołanej wykonaniem zaskarżonego aktu administracyjnego są większe niż zwykłe skutki wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju. Każdy bowiem akt prawny wywołuje określone skutki prawne, nie wszystkie jednak podlegają ochronie tymczasowej. Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że przedmiotowy wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Kolegium z 25 marca 2024 r. nie zasługiwał na uwzględnienie, nie zawiera on bowiem argumentów, które przemawiałyby za koniecznością wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sam wniosek nie został w ogóle uzasadniony, zaś argumentację na podstawie której można jedynie pośrednio ocenić sytuację materialną Skarżącej przedłożono dopiero przy zażaleniu na zaskarżone postanowienie. Nie nadesłano żadnych dokumentów, które dałyby Sądowi pełen obraz sytuacji finansowej Skarżącej. Na potwierdzenie tej okoliczności nie przedstawiono żadnych dokumentów w postaci np. faktur lub rachunków. W konsekwencji Skarżąca nie uprawdopodobniła, że zwrot nienależnie pobranych świadczeń spowodowałby utratę środków utrzymania, które można byłoby utożsamiać ze znaczną szkodą lub trudnymi do odwrócenia skutkami w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że Sąd nie ma obowiązku uwzględnienia innych okoliczności uzasadniających spełnienie przesłanek wstrzymania wykonania decyzji niż te, które zostały wskazane (uprawdopodobnione) przez Skarżącą w znajdującym się w aktach sprawy wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Podkreślić w tym miejscu należy że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wskazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym. To w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by był on precyzyjny i dotyczył konkretnych zagrożeń. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności, a twierdzenia wnioskodawcy powinny zostać poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej strony. Aby wniosek mógł być uwzględniony, strona obowiązana jest wskazać konkretne zagrożenia płynące z wykonania decyzji. Przypomnieć przy tym należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie ma za zadanie chronić przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed takimi, które bezpośrednio związane są z jej wykonaniem oraz tymi których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Tym samym sama potencjalna możliwość wystąpienia trudności finansowych u Skarżącej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie konieczne i zasadne jest zastosowanie instytucji tymczasowej ochrony, zwłaszcza w sytuacji, gdy Skarżąca w żaden sposób nie uwiarygodniła swoich twierdzeń. Zaznaczyć raz jeszcze należy, że rozstrzygając w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd jest związany zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych zawartym w wymienionym przepisie. Instytucja wstrzymania wykonania ma bowiem charakter wyjątkowy, co już wyżej podkreślono, warunkiem jej zastosowania jest uprawdopodobnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, przy czym obowiązek ten spoczywa na wnioskodawcy. Dlatego też Sąd I instancji nie ma obowiązku wzywania do "uzupełnienia braków" dokumentacji. Nie ma bowiem listy dokumentów, które należy przedstawić w takiej sytuacji. W istocie można przedstawić różne dokumenty - w zależności od okoliczności życiowych. To strona zna swoją sytuację materialną, to strona twierdzi, że niezbędne jest wstrzymanie wykonania decyzji i to strona wie, jakie dokumenty powinna przesłać, by poprzeć swoje twierdzenia. Wobec tego należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie - Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż Skarżąca nie uzasadniła złożonego wniosku i tym samym uchybiła obowiązkowi wykazania możliwości wystąpienia niebezpieczeństw, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., ponosząc skutki niewykazania konieczności udzielenia jej w niniejszej sprawie ochrony tymczasowej. Podkreślić także należy, że zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest ponowna ocena wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, uzupełnionego ewentualnie o okoliczności podniesione w zażaleniu, lecz kontrola postanowienia wydanego przez Sąd I instancji. Należy jednocześnie zauważyć, że konieczność zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, w każdym przypadku, niezależnie od zamożności strony, łączy się z obniżeniem dochodu, a nawet ewentualnymi trudnościami w sferze majątkowej. Nie oznacza to jednak automatycznie powstania szkody i to znacznych rozmiarów. Ponadto dochodzona od Skarżącej należność jest należnością pieniężną, zatem w razie wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, podlegać będzie zwrotowi. Nie ma tu zatem cechy nieodwracalności, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji. W związku z tym należy stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.