III FSK 921/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Anna Iwaszkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w P. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w P.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Po 19/23 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w P. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w P.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 17 października 2022 r., nr SKO-4231/402/22 w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2017-2021 oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 10.03.2023 r. o sygn. I SA/Po 19/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w P.(obecnie O. S.A. z siedzibą w P.; dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z 17.10.2022 r., nr SKO-4231/402/22, wydane w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2017-2021, stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Poznaniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego), która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2, a także art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U.UE.C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 ze zm., dalej: Karta) przez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że skarżąca ponosi bezwzględną odpowiedzialność za działania osób, którymi posłużyła się do dokonania czynności w ramach w swojej działalności, co narusza zasadę proporcjonalności i doprowadziło do ograniczenia prawa skarżącej do sądu, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przez oddalenie skargi, podczas gdy postanowienie powinno zostać uchylone jako wydane z naruszeniem art. 228 § 1 pkt 2 i art. 162 § 1 i 2 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: o.p.) oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty, polegającym na uznaniu, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a także uznaniu, że w niniejszej sprawie skarżąca ponosi winę za uchybienie terminowi, co doprowadziło do ograniczenia prawa skarżącej do sądu, a także naruszenia zasady proporcjonalności. 2.2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej wyrok WSA w Poznaniu odpowiada prawu i dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.). 3.2. W punkcie wyjścia należy przedstawić sekwencję wydarzeń. Otóż decyzja organu pierwszej instancji, tj. Prezydenta Miasta O. z 12.07.2022 r., nr [...], wydana w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości oraz odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2017-2021, doręczona została skarżącej w dniu 18.07.2022 r. w kancelarii głównej skarżącej spółki, tj. pod wskazany przez skarżącą adres korespondencyjny. W dniu 11.08.2022 r. wpłynęło do organu podatkowego drogą elektroniczną odwołanie skarżącej (reprezentowanej przez pełnomocnika K. B.) od ww. decyzji. Wraz z ww. odwołaniem w dniu 11.08.2022 r. pełnomocnik skarżącej złożył również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Postanowieniem z 17.10.2022 r., nr SKO-4231/401/22, SKO w Kaliszu odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania skarżącej od ww. decyzji organu pierwszej instancji. Na skutek skargi skarżącej, WSA w Poznaniu wyrokiem z 10.03.2023 r. o sygn. I SA/Po 18/23, oddalił skargę na ww. postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu, natomiast skarga kasacyjna skarżącej od ww. wyroku została oddalona wyrokiem NSA z 13.12.2024 r. o sygn. III FSK 920/23. Kwintesencją argumentacji SKO w Kaliszu, WSA w Poznaniu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego było, że w świetle art. 162 § 1 o.p. sporna kwestia zawinienia w uchybieniu terminu winna była zostać oceniona w kategoriach zachowania przez skarżącą reguł starannego działania, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O ile poza sporem jest, że przesyłkę poleconą zawierającą ww. decyzję doręczono pod wskazywany przez skarżącą adres korespondencyjny, to błąd wewnętrzny skarżącej, tj. uchybienie osoby, którą skarżąca się posłużyła w przekazaniu przesyłki, spowodował spóźnione złożenie odwołania. Powyższa sytuacja nie jest jednak okolicznością, mogącą stać się podstawą zastosowania instytucji przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, więc niedochowanie terminu do złożenia odwołania nie nastąpiło bez winy skarżącej. 3.3. Skarga kasacyjna w rozpatrywanej sprawie o sygn. III FSK 921/23 toczy się w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji pierwszej instancji. Postanowieniem z 17.10.2022 r., nr SKO-4231/402/22, SKO w Kaliszu stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącą od ww. decyzji organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji, powołując się na art. 223 § 2 w związku z art. 12 § 1 o.p., podał, że ostatnim dniem na skuteczne zaskarżenie opisanej powyżej decyzji organu pierwszej instancji był dzień 1.08.2022 r., a odwołanie złożono w dniu 11.08.2022 r., a więc po upływie 14-dniowego terminu ustawowego. Powołanym już powyżej wyrokiem z 10.03.2023 r. o sygn. I SA/Po 19/23 WSA w Poznaniu oddalił skargę, podzielając argumentację SKO w Kaliszu, zawartą w ww. postanowieniu, wydanym przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji pierwszej instancji. Zwrócić należy uwagę, że w skardze kasacyjnej, mimo że wniesionej w sprawie dotyczącej stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji pierwszej instancji, skarżąca – oprócz wskazania jako naruszonego art. 228 § 1 pkt 2 o.p. – powołała się również na naruszenie art. 162 § 1 i 2 o.p. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ww. zarzuty są bezpodstawne. Artykuł 162 § 1 i 2 o.p. reguluje przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji pierwszej instancji, które pozostają poza niniejszym postępowaniem, toczącym się w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji pierwszej instancji. Podkreślenia wymaga, że naruszenie art. 162 o.p. skarżąca powiązała z zarzutem naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty, polegającym na odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji i uznaniu, że w niniejszej sprawie skarżąca ponosi winę za uchybienie terminowi, co doprowadziło do ograniczenia prawa skarżącej do sądu, a także naruszenia zasady proporcjonalności. Z tych samych zatem względów, jak powyżej, należy uznać, że zarzut ten nie odnosi się do przedmiotu rozpatrywanej sprawy, a co za tym idzie jest bezzasadny. W niniejszym postępowaniu prawidłowe było powołanie się na naruszenie art. 228 § 1 pkt 2 o.p., ponieważ ten przepis stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji pierwszej instancji. Jednocześnie należy stwierdzić, że mimo obowiązku z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 o.p., cała jej treść dotyczy bowiem argumentacji odnoszącej się do naruszenia art. 162 § 1 i 2 o.p., który w niniejszej sprawie, jak już podkreślono, nie był podstawą prawną rozstrzygnięcia. Z uwagi na to, że w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. zasadniczo Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, więc sformułowanie w ten sposób zasadniczego zarzutu kasacyjnego, przy braku jego uzasadnienia powoduje, że zarzut ten jest bezzasadny. Zauważyć należy, że naruszenie art. 228 § 1 pkt 2 o.p skarżąca także powiązała z zarzutem naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty, a także wskazała jakoby to naruszenie miało nastąpić przez wadliwe uznanie, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, co doprowadziło do ograniczenia prawa skarżącej do sądu, a także naruszenia zasady proporcjonalności. Mimo obowiązku z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 o.p. w powiązaniu z zarzutem naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty. Jak już powyżej nadmieniono, cała treść uzasadnienia skargi kasacyjnej dotyczy argumentacji odnoszącej się do naruszenia art. 162 § 1 i 2 o.p. (także w powiązaniu z zarzutem naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty), który w niniejszej sprawie nie był podstawą prawną rozstrzygnięcia. Mając na uwadze, że w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 183 § 1 p.p.s.a. z zasady Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, więc sformułowanie w ten sposób zarzutu kasacyjnego, przy braku jego uzasadnienia powoduje, że zarzut ten jest bezzasadny. 3.5. Niezależnie od ww. wadliwości zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu przytacza argumentację w zakresie zgłoszonych naruszeń art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 47 Karty, którą się posłużył w sprawie zakończonej wyrokiem z 13.12.2024 r. o sygn. III FSK 920/23, w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji pierwszej instancji. Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi o tym, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". W myśl natomiast art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, "ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw". O ile art. 45 ust. 1 Konstytucji RP pozytywnie formułuje prawo do sądu, o tyle art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zawiera zakaz zamykania drogi sądowej dla dochodzenia naruszonych wolności i praw, stanowi zatem dopełnienie (uzupełnienie, rozwinięcie) prawa do sądu. Prawo każdego do sądu oznacza, że nikomu nie można zamykać drogi sądowej - w zakresie wyznaczonym w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Artykuł 31 ust. 3 Konstytucji RP z kolei przewiduje, że "ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw". W żadnym systemie prawnym nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony swych praw na drodze sądowej. Samo ukształtowanie postępowania przed sądem w sposób respektujący określone procedury (co do zasad inicjowania postępowania, terminów procesowych i materialnych, opłat, reprezentacji stron przed sądem, rygorów postępowania dowodowego etc.) stanowi istotne i rzeczywiste ograniczenie prawa do sądu, konieczne jednak ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasada legalizmu czy zaufanie do prawa. Te powszechnie przyjęte i ogólnie stosowane we wszystkich rodzajach postępowania formalne rygory proceduralne wyznaczają bardzo wyraźnie granice, w jakich może być realizowane prawo do sądu, a jednocześnie tworzą punkt odniesienia przy ocenie tych formalnych restrykcji, które sięgają dalej i wyznaczają węziej pole, w jakim może dokonywać się ochrona sądowa określonego prawa. Standardem demokratycznego państwa prawnego jest także to, że organy władzy publicznej, w tym również sądy, działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Sędziowie zaś podlegają zarówno Konstytucji, jak i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Nie jest dopuszczalne niezastosowanie przez sąd – czy zawieszenie albo odmowa, względnie pominięcie ustawy, której przysługuje domniemanie konstytucyjności. Nie jest również rolą sądów administracyjnych weryfikowanie rozwiązań ustawodawczych. Zgodnie z art. 47 Karty, każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii Europejskiej zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w art. 47 Karty. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela. Pomoc prawna jest udzielana osobom, które nie posiadają wystarczających środków, w zakresie w jakim jest ona konieczna dla zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Wskazane przepisy Karty praw podstawowych, w tym jej art. 47, państwa członkowskie Unii Europejskiej obowiązane są stosować jednak wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii Europejskiej (art. 51 ust. 1 Karty), Karta praw podstawowych nie rozszerza bowiem zakresu zastosowania prawa Unii Europejskiej poza kompetencje Unii Europejskiej, nie ustanawia nowych kompetencji ani zadań Unii Europejskiej, ani też nie zmienia kompetencji i zadań określonych w traktatach (art. 51 ust. 2 Karty). Ograniczenia z art. 51 ust. 1 Karty nie zmieniło wejście w życie w dniu 1.12.2009 r. traktatu z Lizbony, od kiedy to na mocy nowego art. 6 ust. 1 Karty, Karta praw podstawowych ma taką samą rangę prawną, jak traktaty. Przepis ten uściśla, że przepisy Karty praw podstawowych nie rozszerzają w żaden sposób kompetencji Unii Europejskiej określonych w traktatach. Poszanowanie praw podstawowych chronionych na mocy Karty praw podstawowych konieczne jest w sytuacji, gdy mające zastosowanie w sprawie przepisy mieszczą się w zakresie stosowania prawa Unii Europejskiej. Dla skuteczności zarzutu naruszenia przepisów Karty praw podstawowych niezbędne jest zatem wskazanie innych przepisów prawa unijnego, których naruszenie skutkowało naruszeniem przepisów Karty praw podstawowych. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wskazała innych, poza przepisami Karty praw podstawowych, przepisów unijnych, których naruszenia miałby dopuścić się organ podatkowy. Skarżąca w zarzutach skargi wskazuje wyłącznie przepisy krajowe, do których naruszenia jej zdaniem doszło w postępowaniu podatkowym. Skarżąca nie powołała jednak żadnego innego, poza przepisami Karty praw podstawowych, przepisu prawa unijnego. 3.6. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Poznaniu, który na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę skarżącej. W konsekwencji, ponieważ postawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie okazały się zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił. sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jolanta Sokołowska