II SA/Go 399/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokata B.P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. . UZASADNIENIE Przedmiotem skargi wniesionej przez J.R. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2020 r., którą na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 319) utrzymano w mocy decyzją własną z dnia [...] lutego 2020 r., odmawiającą potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Wniosek o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działalności opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych J.R. złożył w dniu 26 listopada 2018 r. We wniosku strona podniosła, że zarówno w okresie PRL jak i III RP jest represjonowany poprzez inwigilację swojej osoby oraz rodziny. W pismach składanych w toku postępowania wyjaśniającego strona podnosiła, że podczas pobytu w Wyższej Szkole [...] miał być szykanowany z uwagi na swoje poglądy antykomunistyczne. Strona przedłożyła także decyzję Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2019 r. stwierdzającą, że nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Podejmując dalsze czynności wyjaśniające organ na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. zwrócił się do IPN o przekazanie informacji dotyczącej strony. W odpowiedzi IPN poinformował, że w zasobach archiwalnych w/w instytucji nie znajdują się dokumenty potwierdzające, że strona spełnia przesłanki z art. 2 i 3 powołanej ustawy. W odpowiedzi na pismo organu z dnia [...] października 2019 r. wzywające do przesłania dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku, strona przekazała organowi między innymi kserokopię dokumentów paszportowych oraz korespondencję, którą prowadziła z organami i instytucjami publicznymi. Uznając, że zgromadzony dotychczas materiał dowodowy nie potwierdza przesłanek określonych w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych organ decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. odmówił potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona złożyła wniosek do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją noszącą datę [...] czerwca 2020 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał decyzję własną z dnia [...] lutego 2020 r. w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po przedstawieniu zgromadzonego materiału dowodowego, zacytowaniu przepisów ustawy z dnia 20 marca 2020 r., w szczególności art. 2 i 3 zawierających definicję działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz art. 5 określającego procedurę wydawania w tym przedmiocie decyzji uznał, że postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji, zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a dokonana ocena uwzględnia kryteria określone w art. 80 k.p.a. Uznał, że brak jest podstaw do uznania, że strona była przez minimum 12 miesięcy członkiem struktur organizacyjnych, do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną, co jest warunkiem koniecznym dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy o działaczach (...). Zarówno we wniosku o potwierdzenie statusu, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w pozostałej korespondencji z organem strona nie przedstawiła okoliczności prowadzenia działalności spełniającej przesłanki art. 2 ustawy. Organ z własnej inicjatywy dokonał sprawdzenia w internetowej bazie danych projektu: "Encyklopedia Solidarności" prowadzonego przez IPN, który nie zawiera biogramu, ani innych informacji na temat strony. Jest to najobfitsze źródło wiedzy o polskiej opozycji antykomunistycznej lat 1976-1989 prezentujące ok. 4800 biogramów osób, które prowadziły walkę z systemem komunistycznym. W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, brak jest dowodów, by wnioskodawca podlegał represjom, o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach (...). Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących. Rolą Szefa Urzędu jako organu administracji publicznej jest zatem realizacja woli ustawodawcy polskiego. Wola ta została wyrażona w aktach prawnych o określonej treści (w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach...). W art. 3 ustawy o działaczach (...) enumeratywnie wskazano okoliczności, kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. W ocenie organu zainteresowany nie wykazał, ani w toku postępowania nie ustalono, by podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ustawy o działaczach (...). Zebrany rzetelnie materiał dowodowy nie zawiera istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać na prowadzenie przez stronę działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach (...) bądź doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 tejże ustawy. W złożonej skardze na powyższą decyzję J.R. wnosił o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że orzekający w niniejszej sprawie organ nie posiada dostatecznych i wystarczających kompetencji do wydania korzystnej dla skarżącego decyzji. Nie rozpoznał istoty sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację uzasadniającą wydanie decyzji odmownej przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2020 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2020 r. odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 690, dalej jako ustawa). Bezwzględnym warunkiem przyznania uprawnień i statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Pozostaje poza sporem, że skarżący uzyskał decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] lutego 2019 r., zgodnie z którą spełnia warunki, o jakich mowa w art. 4 ustawy. Tym samym nie zachodzą wobec niego przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu. Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 i art. 3 ustawy. Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1, zgodnie z jego treścią działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Z kolei kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 ustawy stanowiący, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy podkreślić, że nie są to kategorie rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy. Postępowanie w tym przedmiocie toczy się wedle reguł postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy. Wymieniony katalog ma charakter zamknięty i ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania wyżej wymienionych uprawnień z innego tytułu. Organ, w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, zwrócił się do Instytut Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących skarżącego i uzyskał negatywną pisemną odpowiedź nie pozwalającą na wykazanie spełniania przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy, tj. potwierdzających status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Analiza akt administracyjnych i uzasadnienia zaskarżonej decyzji daje podstawę do przyjęcia, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mogą prowadzić do uwzględnienia jego wniosku i potwierdzenia żadnego z tych statusów. W świetle okoliczności wynikających z oświadczeń skarżącego i przedłożonych przez niego dokumentów, w tym świadków organ administracji podjął wystarczające działania, zmierzające do zweryfikowania przesłanek koniecznych do ich potwierdzenia. Przeprowadził rzetelne i wyczerpujące postępowanie administracyjne, czyniąc zadość wymogom określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W ramach swoich kompetencji podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności i zebrania niezbędnego materiału dowodowego. Poza tym, rozstrzygnięcie oparto zarówno na dowodach przedstawionych przez skarżącego, jak i będących wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych toczy się według reguł określonych w k.p.a. Zatem, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydając decyzję w przedmiocie tego statusu obowiązany jest kierować się m.in. zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że organ związany jest przepisami bezwzględnie obowiązującymi, a wszystkie wydawane przez niego decyzje powinny znaleźć oparcie w tych przepisach. Obowiązkom powyższym organ orzekający w sprawie niniejszej w pełni sprostał. Jak wynika z akt sprawy skarżący, poza złożonymi wyjaśnieniami w sprawie, na żadnym etapie postępowania administracyjnego, pomimo wezwania organu, nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek. Strona nie przedłożyła dowodów pozwalających stwierdzić, że prowadziła działalność opozycyjną bądź była osobą represjonowaną w myśl powołanych wyżej przepisów ustawy. Niezależnie od powyższego, organ - mając na uwadze obowiązek wynikający z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. wskazujący na konieczność podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o udostępnienie treści zgromadzonych dokumentów dotyczących skarżącego. W piśmie z dnia [...] grudnia 2019 r. (k.139 akt adm.) IPN poinformował, że po przeprowadzeniu kwerendy archiwalnej w dostępnym zasobie archiwalnym, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność J.R. w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy. Nadto organ rozstrzygnięcie swoje oparł na analizie danych zamieszczonych na internetowej stronie prowadzonej przez IPN pt. "Encyklopedia Solidarności", na której nie odnaleziono danych dotyczących strony świadczących o jego opozycyjnej działalności. Powyższego stanowiska organu nie mogą podważyć informacje wynikające z akt paszportowych strony, których kserokopię dołączono do akt sprawy administracyjnej. W dokumentacji tej brak jest jakiejkolwiek wzmianki uczynionej przez funkcjonariuszy ówczesnego Biura Paszportowego Komendy Wojewódzkiej MO, z której by wynikało, że prowadzi on działalność opozycyjną, a jako domniemane przyczyny odmowy powrotu wskazano "poprawa warunków materialnych". Z dokumentów tych wynika, że wyjazdu strony za granicę ówczesne organy bezpieczeństwa nie wiązały z ewentualną prowadzoną przez niego działalnością opozycyjną. Skarżący również nie wykazał w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, że jego wyjazd był związany z prowadzoną taką działalnością. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że skarżącego spotkały represje enumeratywnie wymienione w art. 3 ustawy. Za działalność opozycyjną, o której mowa w art. 2 ustawy, czy też represje wymienione w art. 3 nie można uznać wskazanego w pismach przez stronę faktu dotyczącego poruszenia na zajęciach, które miały miejsce w trakcie jego pobytu w Wyższej Oficerskiej Szkole kwestii Katynia. W szczególności strona nie wykazała, aby w związku z powyższym zdarzeniem miały miejsce fakty uzasadniające przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 3 pkt 2 ustawy. W świetle powyższych okoliczności, prawidłowe jest stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 2 lub art. 3 ustawy, uzasadniające potwierdzenie skarżącemu wnioskowanego statusu. W tym miejscu zauważyć należy, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy (art. 2 i art. 3). W składanych do akt pismach strona podnosi jedynie, że była represjonowana przez władze, jednak nie wskazała dowodów pozwalających przyjąć, że zostały w stosunku do jej osoby spełnione przesłanki uzasadniające, iż jest działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 lub osobą represjonowaną z powodów politycznych, o której mowa w art. 3 ustawy. W rozpoznawanej sprawie organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, a ze strony wnioskodawcy nie uzyskał takich informacji i dokumentów, które potwierdziłyby spełnianie przesłanek, z powodu których powinien uzyskać wnioskowany status. Okoliczności wskazywane przez stronę zarówno we wniosku, jak i w skardze nie wskazują na prowadzenie przez nią działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy bądź doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 tej ustawy. Tym samym uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w oparciu o art. 152 p.p.s.a. skargę oddalono, uznając, że nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznając na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu dla strony skarżącej wynagrodzenie Sąd miał na uwadze art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 18).