I FZ 283/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki , po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adwokat M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2024 r. sygn. akt I SA/Kr 162/24 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 21 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2013 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 11 września 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd pierwszej instancji), w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 162/24 przyznał na rzecz adwokat M. P. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu podano, że pełnomocnik z urzędu zawnioskowała o przyznanie kosztów za pomoc prawną udzieloną z urzędu za: reprezentację w postępowaniu kasacyjnym (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 955/23); reprezentację w postępowaniu przed WSA w Krakowie (wyrok z dnia 21 marca 2024r., sygn. akt I SA/Kr 162/24); sporządzenie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z 21 marca 2024 r., oświadczając jednocześnie, że koszty pomocy prawnej z urzędu za wszystkie ww. etapy postępowań nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Sąd pierwszej instancji na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763; dalej: rozporządzenie z 14 maja 2024 r.), przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 13.284 zł, zawierające podatek VAT w wysokości 2.484 zł. Sąd w uzasadnieniu wyjaśnił, że przyznane wynagrodzenie obejmuje: - sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (wyrok NSA z 1 grudnia 2023 r. w sprawie I FSK 955/23), na podstawie § 23 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w wysokości 5.400 zł; - za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, na podstawie § 8 pkt 7 ww. rozporządzenia (wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 733.039,00 zł); jednak w sprawie na podstawie art. 206 P.p.s.a. zastosowano wskaźnik 50% z 10.800 zł, co daje kwotę 5.400 zł. W rezultacie Sąd przyjął, że należna pełnomocnikowi kwota wynikająca z powyższych regulacji wynosi: 5.400 + 5.400 zł = 10.800 zł na podstawie § 23 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 8 pkt 7 w zw. z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. Przyznane wynagrodzenie podwyższone zostało o stawkę podatku od towarów i usług, ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2024 r., poz. 361 ze zm.; dalej: u.p.t.u.) w zw. z § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia z 14 maja 2024 r. i wyniosła w tym wypadku 2.484 zł. Łączna kwota wynagrodzenia została określona na kwotę 13.284 zł (10.800 zł + 2.484 zł). Sąd, analizując realia niniejszej sprawy oraz argumentację wyznaczonego adwokata, zawartą we wnioskach o przyznanie wynagrodzenia, nie znalazł podstaw do podwyższenia należnego wynagrodzenia. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd - korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 206 P.p.s.a. in principio, zastosował wskaźnik 50% przy przydzielaniu wynagrodzenia za udział pełnomocnika w postępowaniu w pierwszej instancji powołując się na art. 250 § 1 i § 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 w zw. z art. 258 § 4 oraz art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik zarzucił naruszenie: - błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na ustaleniu, że w niniejszej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający obniżenie przyznania wynagrodzenia dla pełnomocnika urzędu, podczas gdy takie przesłanki nie zachodziły, - art. 250 § 2 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyznanie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu w obniżonej wysokości, podczas gdy nie zachodziły przesłanki uzasadniające takie obniżenie wynagrodzenia, - § 23 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia in fine poprzez niezastosowanie stawki 75% opłaty, o której mowa w § 2 pkt 7 rozporządzenia, w sytuacji, gdy z uwagi na bardzo krótki upływ czasu od daty ustanowienia pełnomocnika z urzędu do daty wydania pierwszego wyroku przez Sąd pierwszej instancji, de facto pełnomocnik z urzędu nie prowadził sprawy w pierwszym postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, co uzasadniało przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie i złożenie skargi kasacyjnej w wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia określonego w § 2 pkt 7 rozporządzenia, - § 23 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia przez niezastosowanie i brak przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej w wysokości 50% minimalnego wynagrodzenia określonego w § 2 pkt 7 rozporządzenia. Pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie wynagrodzenia w kwocie 29 889 zł, zawierającego podatek od towarów i usług w wysokości 5 589 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1 cytowanego przepisu (art. 250 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie stronie adwokata jest jedną z form prawa pomocy (art. 244 P.p.s.a.) i ma na celu urzeczywistnienie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie zasadnie Sąd pierwszej instancji odnotował, że regulacjami znajdującymi zastosowanie w kontekście wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu były przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763), które weszło w życie z dniem 5 czerwca br. i zastąpiło rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631 oraz z 2024 r. poz. 300) – okoliczność bezsporna. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a nadto że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04). Wobec treści podnoszonych zarzutów we wniesionym zażaleniu, należy stwierdzić, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest w istocie wysokość kwoty przyznanych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie zaś sam fakt ich przyznania, czy zastosowanie przepisów niewłaściwego rozporządzenia. Część z tych zarzutów okazała się trafna, w szczególności co do wysokości zasądzonych kosztów za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji oraz co do braku zasądzenia kosztów za sporządzoną opinię o braku podstaw wniesienia skargi kasacyjnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, nie ulega wątpliwości, że ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu zasadnym było przyznanie wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie przyjęto, że: - w dniu 11 sierpnia 2022 r. zarządzeniem Dziekana ORA w K., adwokat M. P. została wyznaczona pełnomocnikiem ustanowionym na zasadzie prawa pomocy dla strony skarżącej; - wyrokiem z 30 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę strony skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 21 grudnia 2020r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2013r., wyrok ten zapadł na posiedzeniu niejawnym; - w dniu 19 stycznia 2023 r. ww. adwokat nadała w placówce pocztowej do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2022r., sygn. akt I SA/Kr 252/21; - w dniu 1 grudnia 2023r. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym wydał wyrok o sygn. akt I FSK 955/23, którym uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2022r., sygn. akt I SA/Kr 252/21 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi; - w dniu 21 marca 2024 r. w wyroku o sygn. I SA/Kr 162/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę strony skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 21 grudnia 2020r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2013r., wyrok ten zapadł na rozprawie; - w dniu 14 sierpnia 2024 r. pełnomocnik z urzędu (na wezwanie Sądu) nadał w placówce pocztowej opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z 21 marca 2024r. oraz pismo do WSA w Krakowie, w którym zawnioskował o przyznanie kosztów za pomoc prawną udzieloną z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja Sądu pierwszej instancji odnośnie zasadności obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za koszty reprezentacji w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie jest przekonująca i biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy – nie zachodziły przesłanki do tego, aby obniżyć to wynagrodzenia przy zastosowaniu wskaźnika 50% z kwoty, jaka wynika z § 8 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. tj. 10.800 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca jedynie uwagę, że miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu następuje na mocy art. 250 § 2 P.p.s.a., a nie jak wskazał Sąd pierwszej instancji na mocy art. 206 P.p.s.a., jednak nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd pierwszej instancji, obniżenia wynagrodzenia za ten etap postępowania uzasadniał tym, że pełnomocnik nie brał udziału na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, lecz sporządził i nadesłał pismo z 11 marca 2024 r. Dodatkowo, Sąd wskazał że ponownie rozpoznając sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego był związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA, a pismo nie stanowiło istotnego wkładu w kierunek rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Z takim zapatrywaniem nie sposób się zgodzić. Sąd nie wziął bowiem pod uwagę, że niniejsza sprawa z zakresu prawa podatkowego dotyczyła materii szczególnie zawiłej, stan faktyczny sprawy był wielopodmiotowy i wielowątkowy, a czas prowadzonego postępowania kontrolnego, podatkowego i sądowoadministracyjnego objął okres 9 lat. Ponadto materiał dowodowy ujęty w aktach administracyjnych liczy 34 tomy akt postępowania. Powyższe wiązało się z obowiązkiem poświęcenia przez pełnomocnika z urzędu niewątpliwie ogromnej ilości czasu na chociażby sporządzenie fotokopii akt, zapoznaniem się z zebranym materiałem dowodowym, analizę i następnie sporządzeniem pism procesowych, a także środków odwoławczych. Przypomnieć należało, że skarga kasacyjna od wyroku WSA w Krakowie z 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 252/21 została uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 1 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 955/23 i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Pełnomocnik z urzędu przygotował także wniosek o wstrzymanie wykonania w całości decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 22 marca 2021 r., co również wygenerowało dodatkowy nakład pracy w ramach sporządzania skargi kasacyjnej. Dodatkowo wskazać należało, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej opisanym wyroku zauważył, że stan faktyczny sprawy obejmował szereg ustaleń, czego wyrazem była duża ilość zarzutów skargi kasacyjnej (w zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania 12 punktów, a prawa materialnego - 6). Z kolei sama decyzja organu pierwszej instancji zawierała 124 strony, a zaskarżona - 113 stron. Mając na uwadze powyższe ustalenia nie sposób uznać, że zachodziły podstawy do obniżenia wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu. Sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej stanowiło istotny wkład w kierunku rozstrzygnięcia dokonanego przez NSA. Pełnomocnik z urzędu we wniosku o przyznanie wynagrodzenia, wniósł także m.in. o zasądzenie kosztów za sporządzenie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z 21 marca 2024 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zabrakło również odniesienia się do tej kwestii. Wskazano jedynie, że przedmiotowa opinia co prawda została sporządzona i nadesłana do akt sprawy, ale stało się tak dopiero na wezwanie tego Sądu w dniu 14 sierpnia 2024 r. Sąd nie odniósł się w zaskarżonym postanowieniu z jakiego powodu tych kosztów nie zasądził. Przypomnieć należało, że pełnomocnikowi z urzędu należy się wynagrodzenie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną, taką formą pomocy prawnej niewątpliwie było sporządzenie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym, za zasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 250 § 2 P.p.s.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyznanie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu w obniżonej wysokości, podczas gdy nie zachodziły przesłanki uzasadniające takie obniżenie wynagrodzenia oraz § 23 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. przez niezastosowanie i brak przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.