I SA/Łd 341/20

SENTENCJA Dnia 12 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi E. W. – Z. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] lutego 2020 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2018 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. (doręczoną w trybie art. 150 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm. - dalej jako "o.p.") - w dniu 10.01.2019 r.) Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. określił A. J. zobowiązanie w podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, październik, listopad i grudzień 2013 r., nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy podatnika za czerwiec 2013 r. oraz orzekł o solidarnej odpowiedzialności wspólników, tj. J. J. i A. J., za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej A., NIP [...], z tytułu podatku od towarów i usług wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Pismem z dnia 16 grudnia 2019 r. strona wystąpiła do organu podatkowego I instancji z wnioskiem o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Jako podstawę wznowienia wskazała regulację zawartą w treści art. 240 § 1 pkt 4 o.p., podnosząc, że często przebywa poza granicami kraju co spowodowało brak możliwości odebrania wskazanej decyzji. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. postanowieniem z dnia[...] stycznia 2020 r. wznowił postępowanie podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2013 r. a po przeanalizowaniu przesłanek stanowiących podstawę wznowienia decyzją z dnia [...]lutego 2020 r. odmówił uchylenia decyzji wymiarowej z dnia 19 grudnia 2018 r. Strona nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem zaskarżyła powyższą decyzję do organu odwoławczego. W złożonym odwołaniu w pierwszej kolejności odniosła się do treści ostatecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. wskazując, iż nie ciążą na niej, w związku z jej wydaniem, żadne zobowiązania. Następnie wskazała, iż nie podjęła kierowanej do niej, za pośrednictwem Poczty Polskiej, opisanej decyzji, z powodu nieobecności w tym czasie w kraju. W opinii strony wskazaną okoliczność należy traktować jako przesłankę wymienioną w art. 240 § 1 pkt 4 o.p., zgodnie z którą w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., po przeanalizowaniu zarzutów wskazanych w odwołaniu, decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Ł.. Ponieważ A. J. nadal nie zgadzała się ze stanowiskiem organu, złożyła skargę na decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze tej, strona nie wskazała żadnych naruszeń przepisów prawa, jedynie podkreśliła, że w jej ocenie nie ma do uregulowania żadnych należności a wszystkie wątpliwości zostały wyjaśnione w toku postępowania prowadzonego przed Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia 13 października 2020 r. strona, działająca przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zarzuciła organom rażącą obrazę prawa materialnego, tj. art. 240 § 1 pkt 4 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i interpretację, skutkujące przyjęciem, iż w sprawie nie istnieją przesłanki wznowienia postępowania. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżąca podniosła, iż organy obu instancji dokonały obrazy art. 121 § 1 i 2 o.p. poprzez jego bezzasadne niezastosowanie i zaniechanie udzielenia stronie stosownych informacji, pouczeń i wyjaśnień, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia organu oraz art. 123 § 1 o.p. poprzez bezzasadne niezapewnienie stronie prawa do udziału w postępowaniu. W dalszej części strona wyjaśniła, że organ, w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2018 r., uchybił swojemu obowiązkowi wyznaczonemu przez treść art. 121 § 1 i 2 o.p. Wobec faktu, że strona nie została pouczona o porządku czynności procesowych dokonywanych przez organ, nie miała wiedzy, iż zapoznanie z aktami jest czynnością bezpośrednio poprzedzającą wydanie decyzji i nie miała obiektywnej możliwości oczekiwać takiego stanu rzeczy. Nadto, jak wskazała skarżąca, organ nie pochylił się również nad kwestią przebywania strony poza granicami kraju w momencie próby doręczenia decyzji i zaniechał jakichkolwiek ustaleń faktycznych w zakresie przyczyny nie odebrania bezpośredniego przesyłki. W związku z powyższym strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Postępowanie wznowieniowe nie jest powtórnym merytorycznym rozpoznaniem sprawy, lecz badaniem, czy istnieje przesłanka wznowienia oraz czy jest ona na tyle istotna, że ma wpływ na odmienne rozstrzygnięcie. Zatem charakter postępowania wznowieniowego ograniczony jest tylko do przesłanek wznowienia (wyroki WSA w Łodzi: z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 1141/13; z dnia 27 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 984/16; z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 934/16 – dostępne, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://cbosa.nsa.gov.pl). W tym też kierunku organy przeprowadziły postępowanie z wniosku skarżącej, prawidłowo interpretując art. 240 § 1 pkt 4 o.p. i obszernie wyjaśniając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności, które legły u podstaw rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Przystępując do rozważań sąd pragnie podkreślić, że wznowienie postępowania jest instytucją nadzwyczajną, uregulowaną w ustawie Ordynacja podatkowa. Tryb ten jest odstępstwem od zasady trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 128 tej ustawy. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową umożliwiającą ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeśli postępowanie (całe lub jego część) dotknięte było jedną z wad wymienionych w art. 240 § 1 o.p. Jest to zatem tryb nadzwyczajny, który zmierza do kontroli decyzji zapadłych w trybie zwykłego postępowania i może być podjęty tylko w sytuacji wystąpienia przesłanki określonej w powołanym art. 240 § 1 o.p. Wyjaśnić należy, że postępowania, które prowadzone są w nadzwyczajnych trybach administracyjnych (podatkowych), cechują się znaczącymi odrębnościami od postępowań zwykłych. Aby mogło dojść do wzruszenia decyzji ostatecznej w wyniku wznowienia postępowania, skarżący musi wykazać, że zaistniała jedna z przesłanek takiego wznowienia, określona w art. 240 § 1 o.p. Postępowanie wznowione toczy się zatem w zawężonych ramach. Przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności wymienione w art. 240 § 1 o.p. Przedstawiony powyżej zakres postępowania wznowionego wywiera również pośredni wpływ na zakres kontroli sądowej wydanej w tym trybie decyzji. Charakterystyczną cechą sądowej kontroli decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym, np. po wznowieniu postępowania administracyjnego, jest to, że diametralnie ulega ograniczeniu zakres stanu faktycznego i prawnego ocenianego (badanego) przez sąd administracyjny pierwszej instancji w porównaniu do stanu faktycznego i prawnego będącego przedmiotem takiej analizy w sytuacji kontroli decyzji administracyjnej wydanej w trybie zwykłym. Granice sprawy zakreśla bowiem wniosek o wznowienie postępowania oraz postanowienie organu o wznowieniu postępowania (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2010 r., I GSK 670/09). Wznowienie postępowania na podstawie art. 240 o.p. ma swój odrębny przedmiot od postępowania zwykłego wymiarowego, w ramach którego zapadła decyzja ostateczna będąca przedmiotem wniosku o wznowienie. Istotą postępowania wznowieniowego nie jest ponowne, pełne rozstrzygnięcie sprawy we wszystkich jej aspektach, lecz odniesienie się do wad, tkwiących w samej decyzji lub postępowaniu, którego była ona efektem, ujętych w zamkniętym katalogu z art. 240 § 1 o.p. Przedmiot postępowania w sprawie o wznowienie postępowania wyznacza art. 243 § 2 o.p., wskazując, że jest nim ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła ostateczna decyzja było dotknięte jedną z wad wyliczonych w art. 240 § 1 o.p., a następnie przeprowadzenie postępowania w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy. Podkreślenia wymaga, że organ administracji działający na wniosek podmiotu żądającego wznowienia postępowania jest bezwzględnie związany zakresem rozpoznania sprawy wskazanym we wniosku i w postanowieniu o wznowieniu postępowania. Analizując kwestie mające wpływ na rozstrzygnięcie, sąd doszedł do przekonania, że stanowisko skarżącej jest bezzasadne. Dyrektor Izby Administracji Państwowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] lutego 2020 r. odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2018 r. z uwagi na brak istnienia przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 4 o.p. Strona, jako podstawę wznowienia postępowania w niniejszej sprawie wskazała regulację zawartą w treści art. 240 § 1 pkt 4 o.p., uzasadniając, że często przebywa poza granicami kraju co spowodowało brak możliwości odebrania decyzji wymiarowej. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. po przeanalizowaniu przesłanek stanowiących podstawę wznowienia odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. podnosząc, że argumentacja strony nie znajduje żadnego oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w rozpatrywanej sprawie. Instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie przed organami podatkowymi było dotknięte wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 240 § 1 o.p., w tym, gdy strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (pkt 4 cytowanej normy prawnej). Zgodnie zatem z ustawowym brzmieniem niniejszej przesłanki muszą wystąpić dwie okoliczności jednocześnie, tj. brak udziału strony w postępowaniu oraz brak zawinienia strony (przyczynienia się) w niewzięciu udziału w tymże postępowaniu. Udział strony w każdym stadium postępowania dotyczy postępowania podatkowego zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji. Należy go rozumieć jako udział strony w czynnościach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i udział strony w czynnościach, które przewiduje ordynacja podatkowa. Przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 4 o.p., zostaje spełniona zarówno wtedy, gdy strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu podatkowym, jak i wtedy, gdy brała jedynie w niektórych czynnościach istotnych dla rozstrzygnięcia. Natomiast brak winy ("nie z własnej winy") ma miejsce m.in. wówczas, gdy organ podatkowy nie zawiadamia strony o przeprowadzanych dowodach (art. 190 o.p.), o możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, by okoliczność faktyczną można było uznać za udowodnioną (art. 192 o.p.), czy też nie zapoznano strony z całokształtem zebranego materiału dowodowego (art. 200 § 1 o.p.). Dla wznowienia postępowania z powodu przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 pkt 4 o.p., niewystarczające jest samo stwierdzenie, że strona nie brała w nim udziału, ale konieczne jest wskazanie przez stronę swego braku zawinienia. W konsekwencji strona powinna powołać się na okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiły udział strony w postępowaniu podatkowym (wyrok NSA z dnia 13.09.2016 r., sygn. akt II FSK 2297/14). Wznowienie postępowania jest instytucją procesową dającą możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy podatkowej zakończonej ostateczną decyzją (od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku postępowania), jeżeli postępowanie, w którym została ona wydana, było dotknięte wadą (przesłanki wznowienia) określoną w art. 240 o.p. Granica postępowania w sprawie wznowienia jest wyznaczana zakresem sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną (tak NSA w wyroku z dnia 19.01.2010 r., sygn. akt I FSK 1848/08) Prowadząc postępowanie w sprawie wznowienia można rozstrzygać wyłącznie sprawę tożsamą, pod względem podmiotowym i przedmiotowym, co sprawa zakończona uprzednią decyzją ostateczną. Niedopuszczalne jest także wykorzystanie postępowania wznowieniowego do pełnej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym, bowiem nie jest to kontynuacja postępowania zwykłego. Toczy się ono tylko w zakresie oceny czy zachodzą przesłanki określone w art. 240 § 1 o.p.. Przedmiotem postępowania, wszczętego na skutek wniosku o wznowienie postępowania, nie jest, i nie może być, ocena prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu zwykłym, w tym np. prawidłowość uwzględnienia wniosków dowodowych strony. Taka ocena może być dokonywana jedynie przez organ drugiej instancji w wymiarowym postępowaniu odwoławczym. Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i oceniając zarzuty zgłoszone przez stronę w rozpatrywanej skardze, sąd doszedł do przekonania, że strona nie wykazała, iż nie uczestniczyła w postępowaniu podatkowym, którego efektem było wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. Zdaniem sądu, udział strony w opisanym postępowaniu był aktywny. Świadczy o tym chociażby okoliczność, że A. J. składała wyjaśnienia w dniach 5 i 13 listopada 2018 r. oraz w dniu 14 grudnia 2018 r. Nadto, zgodnie z dyspozycją art. 200 § 1 o.p., organ wezwał stronę do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym a ta to uczyniła i nie zgłosiła żadnych zastrzeżeń. Fakt przedstawienia stronie zgromadzonego materiału dowodowego, jak słusznie zauważył organ, winien być dla niej sygnałem, że organ jest gotowy do wydania decyzji. W takiej sytuacji, planując nieobecność w kraju, podatnik powinien przewidzieć, że może zostać wydane rozstrzygnięcie kończące postępowanie podatkowe. Zatem to obowiązkiem strony było poinformowanie organu podatkowego o swojej nieobecności, czego A. J. nie uczyniła. Strona mogła wskazać inny adres dla doręczeń lub ustanowić pełnomocnika dla doręczeń i poinformować o tym fakcie organ. Analiza powyżej wskazanych okoliczności, dobitnie wskazuje, iż dyspozycja zawarta w treści art. 240 § 1 pkt 4 o.p. nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Słusznie zatem organ uznał, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia rozpatrywanej skargi. Organ zawarł uzasadnienie faktyczne i prawne oraz wyczerpująco rozważył argumenty strony skarżącej mając na uwadze granice wynikające z nadzwyczajnego charakteru postępowania prowadzonego z wniosku o wznowienie postępowania i jego podstawy opartej na przepisie art. 240 § 1 pkt 4 o.p. W ocenie sądu, brak jest również przesłanek świadczących o tym, iż organy naruszyły dyspozycje zawarte w treści art. 121 § 1 i 2 o.p. oraz art. 123 § 1 o.p. Organ nie miał obowiązku informowania strony o tym, że po zapoznaniu się przez nią ze zgromadzonym materiałem dowodowym będzie niebawem wydawał decyzję wymiarową. Z logicznego punktu widzenia wydaje się oczywistym, że po wyjaśnieniu sprawy organ kończy jej rozpatrywanie poprzez wydanie rozstrzygnięcia mającego oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Działania organu nie wykraczały poza ramy określone przepisami ustawy Ordynacja podatkowa, zaś wydana decyzja wypełnia w stopniu wystarczającym normy prawne określone w art. art. 120, 121, 122, 123, 180, 181, 187 § 1 i 191 oraz art. 210 § 4 powołanej ustawy. Ocena okoliczności sprawy została dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy i jest ona prawidłowa, logiczna a wywody konsekwentne, jasne i zrozumiałe, co wyklucza zasadność uwzględnienia skargi. W złożonej skardze strona nie przedstawiła argumentów, które mogłyby mieć wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie i stanowiłyby podstawę do jego uchylenia. Wobec braku jakichkolwiek podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił rozpatrywaną skargę jako bezzasadną. O kosztach sąd orzekł zgodnie z dyspozycją art. 250 § 1 p.p.s.a. AKE.