I SA/Gl 296/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Anna Rotter, Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi P. K., B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO.F/41.4/1515/2023/23600 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 27 września 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 2.182 (dwa tysiące sto osiemdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE 1. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 grudnia 2023 r., nr SKO.F/41.4/1515/2023/23600 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania B.K. i P.K. (dalej: "Podatnicy", "Skarżący"), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta K. (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia 27 września 2023 r. nr [...] w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości na 2018 rok. 2. Stan sprawy. 2.1. W dniu 21 stycznia 2020 r. w organie pierwszej instancji przedłożono postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt [...], na mocy którego H. E. K., M. Z., H. J. Q., B.D., K.-H. K. i C. K. vel K. nabyli spadek po zmarłym G. R. K. vel K., a Gmina Kościoła Ewangelickiego F. nabyła spadek po zmarłym C. K. vel K. Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 8 stycznia 2009 r. Pismem z dnia 10 stycznia 2022 r., w odpowiedzi na pismo organu pierwszej instancji, Sąd Rejonowy [...] w K. poinformował, że H. E. K. zmarła 23 sierpnia 1993 r., prawdopodobnie w Niemczech, a w aktach brak jest aktu zgonu. Sąd ponadto poinformował, że nie posiada szczegółowych danych adresowych Gminy Kościoła Ewangelickiego F. Z akt sprawy wynika, że na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 24 września 2015 r. Repertorium A nr [...] Podatnicy oraz J.K. nabyli spadek po zmarłym E.K. Kolejno, na podstawie aktu notarialnego z dnia 30 października 2017 r. Repertorium A Nr [...] I s.r.o. z siedzibą w Czechach nabyła udział wynoszący 4/8 części w spornej nieruchomości. W dniu 31 października 2018 r. Spółka ta złożyła deklarację na podatek od nieruchomości na rok 2018, jednak wykazała w niej zarówno nieruchomości stanowiące jej wyłączną własność, jaki i nieruchomości stanowiące jej współwłasność wraz z osobami fizycznymi. W dniu 5 maja 2021 r., po wezwaniu organu pierwszej instancji, Spółka złożyła korektę deklaracji, ponownie jednak wypełnioną w nieprawidłowy sposób. W związku z powyższymi ustaleniami organ pierwszej instancji postanowieniem z 5 lipca 2023 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości podatku od nieruchomości za 2018 rok za nieruchomość położoną w K. przy Placu [...]. Decyzją z dnia 27 września 2023 r. organ pierwszej instancji ustalił I s. r. o. w Czechach, B.K., P.K., J.K., M.Z., H. J. Q., B. D. oraz K.-H. K. - współwłaścicielom ww. nieruchomości - wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na rok 2018 w kwocie 9.122 zł. 2.2. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyli Podatnicy, zarzucając naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1785 ze zm.), dalej: "u.p.o.l." w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1007), dalej: "u.k.w.h.", polegające na ich niewłaściwym ich zastosowaniu i ustaleniu podatku od osób, które nie były wpisane do księgi wieczystej jako właściciele lub współwłaściciele nieruchomości oraz nie były współposiadaczami samoistnymi nieruchomości, a ponadto na pominięciu współwłaściciela, który jest wpisany do księgi wieczystej nieruchomości. Podatnicy podkreślili, że dla opodatkowanej nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta i wszyscy jej współwłaściciele ujawnieni są w tej księdze, tj. I s.r.o. w Czechach, Podatnicy, J. K. oraz G. K. Organ pierwszej instancji bezpodstawnie ustalił podatek również współwłaścicielom nie wpisanym do księgi wieczystej, tj. M.Z., H. J. Q., B. D. oraz K.-H.K., pomijając zarazem jednego ze współwłaścicieli ujawnionego w księdze, tj. G. K. Podatnicy wskazali, że orzeczenia sądów o dziedziczeniu wymienionych osób, powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zostały prawomocnie uchylone, co wynika z dokumentów załączonych do księgi wieczystej. 2.3. Po rozpatrzeniu przedmiotowego odwołania SKO decyzją z 22 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko wskazało, że w sprawie został w sposób prawidłowy ustalony krąg współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości w oparciu o zgromadzone dokumenty, tj. akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 24 września 2015 r. Repertorium A nr [...], postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. sygn. akt [...] z dnia 17 grudnia 2008 r., aktu notarialnego z dnia 30 października 2017 r. Repertorium A Nr [...], a także zapisów w ewidencji gruntów i budynków oraz złożonej przez Podatników i J.K. za rok 2016 informacji w sprawie podatku od nieruchomości. Zdaniem SKO skoro w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia 17 grudnia 2008 r. organ podatkowy ustalił spadkobierców po zmarłym w 1986 roku G. R. K., to nie mógł on zostać uznany za podatnika podatku od nieruchomości w roku 2018. Wobec powyższego zasadnie ustalono zobowiązanie podatkowe wobec osób, których tożsamość udało się ustalić w toku postępowania podatkowego. Wymienieni w ww. postanowieniu Sądu Rejonowego [...] w K. jego spadkobiercy a także spadkobierca po zmarłym C.K. vel K. nie zostali wpisani jako współwłaściciele w księdze wieczystej o nr [...] z powodu niedopełnienia przez nich obowiązku ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, prawomocne stwierdzenie nabycia spadku jest wystarczające, aby uznać spadkobiercę za właściciela nieruchomości dla celów podatkowych, a sam wpis w księdze wieczystej nie ma tutaj znaczenia prawotwórczego. Dodatkowo SKO podkreśliło, że omawiane postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. stało się prawomocne z dniem 8 stycznia 2009 r. Wbrew informacji podanej przez Podatników, z treści księgi wieczystej nie wynika, aby postanowienie to było uchylone. 2.4. Skarżący, zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się jej uchylenia, a także uchylenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Jednocześnie zarzucili naruszenie art. 1 ust. 1 i art. 5 u.k.w.h., polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i ustaleniu podatku od osób, które nie są współwłaścicielami lub współposiadaczami nieruchomości, a nadto nie były wpisane do księgi wieczystej jako właściciele lub współwłaściciele nieruchomości, a także pominięciu współwłaściciela nieruchomości – G.K., który dodatkowo jest wpisany do księgi wieczystej nieruchomości. W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżących podniósł, iż organy podatkowe nie odnoszą się do dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej, lecz polegają na własnej, niepełnej dokumentacji. Co więcej, do skargi załączona została kopia wyroku Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział [...] Cywilny z dnia 10 lutego 2014 r., z którego wynika, że nabycie przez Gminę Kościoła Ewangelickiego F. w drodze dziedziczenia testamentowego po zmarłym C.K. vel K. udziału w wysokości 3/80 części w prawie własności nieruchomości jest nieważne. 2.5. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 3. Przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie. Kwestia sporna w niniejszej sprawie koncentruje się wokół prawidłowości ustalenia kręgu współwłaścicieli nieruchomości położonej w K. przy Placu [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w K. prowadzi księgę wieczystą o numerze [...]. 4. Na wstępie wyjaśnić należy, że w myśl art. 2 ust. 1 u.p.o.l. opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane: 1) grunty; 2) budynki lub ich części; 3) budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2. Stosownie do treści art. 3 ust. 4 u.p.o.l. jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 4a-6. 5. Ponadto w myśl art. 1 ust. 1 u.k.w.h. księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje (ust. 2 ww. przepisu). Celem omawianej regulacji jest wzmocnienie zaufania uczestników obrotu do ksiąg wieczystych jako rejestru publicznego. W myśl powołanego przepisu uczestnicy mogą ufać temu, że prawo podmiotowe, które ujawniono w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, jak również że prawo, które wykreślono z księgi wieczystej, nie istnieje. Wzmacnia on zatem wiarygodność informacji zamieszczonych w księdze wieczystej. Jednakże ochrona zaufania nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż domniemania, które wyznacza art. 3, mogą zostać wzruszone (por. T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste, wyd. II, LEX/el. 2024, art. 3). W tym miejscu przytoczyć należy treść uchwały Sądu Najwyższego z 8 września 2021 r., sygn. akt III CZP 28/21, w której to orzeczono, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.k.w.h., także w odniesieniu do wpisu hipoteki, może zostać wzruszone - jako przesłanka rozstrzygnięcia w innej sprawie cywilnej niż sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.). Podstawową drogą wzruszenia tego domniemania jest jednak powództwo uzgodnieniowe z art. 10 u.k.w.h. Orzeczenie w sprawie, w której wzruszenie domniemania z art. 3 u.k.w.h. jest ustalane jedynie przesłankowo, nie ma skutku erga omnes, a jedynie między stronami tego postępowania. Innymi słowy, wzruszenie (obalenie) tego domniemania wywołuje skutki prawne wyłącznie w osądzonej sprawie i ma znaczenie dla zapadłego w niej rozstrzygnięcia. To samo odnosi się do dobrej wiary w kontekście rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, albowiem takie orzeczenie samo w sobie nie wyłącza dobrej wiary w odniesieniu do innych osób, które działają w zaufaniu do treści księgi wieczystej. W innym postępowaniu niż to, o którym mowa w art. 10 u.k.w.h., nie może zatem dojść do usunięcia niezgodności między stanem rzeczywistym a stanem jawnym z księgi wieczystej, a więc pozostałe osoby (niebędące stronami w tym innym postępowaniu) mogą powołać się na domniemania wynikające z art. 3 u.k.w.h. Wzruszenie takiego domniemania (zgodnie z art. 234 k.p.c.) nie oznacza, że równocześnie przestaje obowiązywać prawomocny wpis ujawniony w księdze wieczystej, a więc nie zostaje on automatycznie uchylony ani usunięty z księgi i nadal pozostaje w obrocie prawnym. Skoro wpis nadal figuruje w księdze wieczystej, to w stosunku do wszystkich pozostałych osób wywołuje skutki, o jakich mowa w ustawie o księgach wieczystych i hipotece, a tylko w stosunku do stron innego postępowania te skutki mogą zostać wyłączone. Celem powództwa z art. 10 u.k.w.h. jest wówczas nie tyle wzruszenie samego domniemania z art. 3 u.k.w.h., ile doprowadzenie treści księgi do zgodności z prawem materialnym, czyli zaingerowanie w podstawę tego domniemania. Powyższe rozważania prowadzą w ocenie Sądu do wniosku, iż kwestia obalenia domniemania wynikającego z księgi wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego, a tym samym może zostać uregulowana w postępowaniu cywilnym. Oznacza to, że organy administracji publicznej nie mają możliwości wzruszenia przedmiotowego domniemania. W toku postępowania administracyjnego czy podatkowego organy nie mogą dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zasada wyrażona w art. 3 u.k.w.h. ogranicza kontrolę w postępowaniu administracyjnym (bądź podatkowym), dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (por. wyroki NSA: z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 199/14, LEX nr 2091090; z 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1712/20, LEX nr 3109675). 6. Przenosząc opisane regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd w pierwszej kolejności zauważył, iż z Działu II księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w K. o numerze [...] wynika, iż właścicielami nieruchomości zlokalizowanej w K. przy Placu [...] są Skarżący, J. K., G. K. oraz I s.r.o. w Czechach Oddział w K. Tymczasem organy podatkowe ustalając wymiar podatku od nieruchomości na 2018 roku jako podatników wskazały: Skarżących, I s. r. o. w Czechach, J. K, M. Z., H. J. Q., B. D. oraz K.-H.K. Takie ustalenie kręgu współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości niewątpliwie stoi w sprzeczności z treścią księgi wieczystej o numerze [...]. Z uwagi na fakt, iż rolą organów podatkowych w postępowaniu wymiarowym dotyczącym podatku od nieruchomości, nie jest wzruszanie domniemania wynikającego z treści art. 3 u.k.w.h., Sąd uznał, iż organy podatkowe błędnie ustaliły krąg podatników podatku od nieruchomości w niniejszej sprawie. Nie były bowiem uprawnione do ustalenia, wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, kto jest właścicielem nieruchomości, będącej podstawą opodatkowania. W konsekwencji zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. oraz przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ponownie analizując sprawę organy podatkowe obowiązane są zastosować interpretację art. 3 u.k.w.h. wyrażoną przez Sąd, a tym samym uwzględnić treść wpisów w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej w K. przy Placu [...]. 7. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. 8. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 2.182 zł, obejmującą wysokość wpisu sądowego (365 zł), wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 1800 zł, określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.