III FSK 111/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku X S.A. z siedzibą w [...], o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej X S.A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 345/23 w sprawie ze skargi X S.A.- z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. postanawia: wyłączyć sędziego Annę Dalkowską od rozpoznania sprawy o sygn. akt III FSK 111/24. CVS ZDANIE ODRĘBNE Sygnatura akt III FSK 111/24 U z a s a d n i e n i e zdania odrębnego Przyczynę zgłoszenia zdania odrębnego do postanowienia o wyłączeniu sędziego Anny Dalkowskiej stanowi uznanie, że wniosek o zbadanie spełnienia przez nią wymogów niezawisłości i bezstronności nie spełnia wymogów formalnych i powinien zostać odrzucony. Zgodnie z art. 5a § 1 ustawy z dnia 26.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: P.u.s.a.) dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mających wpływ na wynik sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Zgodnie z art. 5a § 5 pkt 2 P.u.s.a. wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Zgodnie z art. 5a § 6 zd. pierwsze P.u.s.a. wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 5, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3.04.2023 r. (I FPS 3/22), unormowany w wymienionych przepisach tryb wnoszenia wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest niezwykle trudny do efektywnego zainicjowania, niemniej znaczne sformalizowanie tej procedury przez ustawodawcę różnicuje ją od procedury wyłączenia sędziego w trybie art. 19 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) (pkt 6.3.17. uzasadnienia uchwały). Należy zauważyć, że unormowana w art. 5a § 1 i nast. P.u.s.a. instytucja prawna badania spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności stanowi wyjątek od wynikającego z art. 5 § 1c P.u.s.a. zakazu uznawania okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego za wyłączną podstawę do – między innymi - kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Racjonalizuje to wprowadzenie szczególnych wymogów dla wniosku o badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności, w tym obowiązku wskazania już na etapie formułowania wniosku takich okoliczności, które mogą świadczyć o naruszeniu przez sędziego standardu niezawisłości i bezstronności - ale, po pierwsze, "mającego wpływ na wynik sprawy" oraz, po drugie, "z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy" (art. 5a § 1 P.u.s.a.). Szczególny, wyjątkowy charakter tego postępowania uzasadnia szczególne wymogi jego inicjowania oraz prowadzenia. O tym, że jest możliwe skuteczne złożenie takiego wniosku z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy i wpływu na jej wynik, świadczy treść wniosku i rozstrzygnięcie podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 11.12.2023 r. i z dnia 13.06.2024 r. w sprawie o sygnaturze akt III OSK 467/23. W sprawie tej spór dotyczył stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego powiązanego z określonym ugrupowaniem politycznym przez organ administracji publicznej, którego piastunem była osoba wywodząca się z konkurencyjnego ugrupowania politycznego, a który to spór rozpoznawać miał sędzia, którego aktywność publiczna przed powołaniem go na ten urząd i związki z osobami sprawującymi władzę polityczną pozwalały na wiązanie go z jednym z tych ugrupowań. Rozpoznając wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez tego sędziego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że właśnie charakter sprawy powoduje, iż spełnienie przez sędziego w tym przypadku wymogów bezstronności i niezawisłości może budzić wątpliwości zarówno w odczuciu strony postępowania, jak i w odczuciu społecznym. W obecnie rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest to, czy magazyn gazu stanowi element sieci gazowej jako podlegającej opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości budowli sieci technicznej. Stronami sporu są: samorządowe organy podatkowe (wójt gminy i samorządowe kolegium odwoławcze) oraz [...] spółka kapitałowa, której istotnym [...] jest [...]. Jako okoliczności powodujące wątpliwości co do spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności wskazano: nielegalność powołania sędziego na urząd wobec dokonania tego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 2017 r., brak merytorycznych kwalifikacji do powołania na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, aktywność sędziego w administracji publicznej zarówno przed powołaniem, jak i już po powołaniu na stanowisko sędziego NSA, w tym reprezentowanie rządu w postępowaniach przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, starania o uzyskanie statusu członka Krajowej Rady Sądownictwa, wszczęcie na wniosek [...] postępowania przygotowawczego w sprawie przekroczenia uprawnień i działania na szkodę interesu publicznego przez grupę sędziów wchodzących w skład nowo ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa. Przytoczone we wniosku okoliczności odnoszą się do ogólnej charakterystyki osoby sędziego, którego wyłączenia uprawniony się domaga i koncentrują się na zagadnieniach polityczno-ustrojowych. Nie precyzują jednak, w jaki sposób okoliczności te mogłyby ewentualnie wpływać na rozstrzygnięcie sprawy, której przedmiotem jest politycznie i ustrojowo neutralna kwestia prawnopodatkowej kwalifikacji zbiornika gazowego jako elementu budowli. Wymogiem formalnym wniosku o zbadanie spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności na mocy art. 5a § 1 i § 5 pkt 2 P.u.s.a. jest jednak wskazanie konkretnych przyczyn, które mogą prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziego w okolicznościach konkretnej sprawy oraz z uwzględnieniem możliwego wpływu tych okoliczności na jej wynik. Twierdzenia odwołujące się do okoliczności o charakterze generalnym mogą być wprawdzie elementem argumentacji wspierającej wniosek, ale nie mogą zastąpić wymogu konkretyzacji takich okoliczności, które wprost dotyczą uprawnionego oraz charakteru sprawy, gdyż właśnie takie okoliczności powinny stanowić podstawę wniosku zgodnie z dyspozycją art. 5a § 1 P.u.s.a. Pominięcie tego aspektu i dopuszczenie możliwości merytorycznej oceny wniosku, który nie zawiera omawianej konkretyzacji okoliczności mających świadczyć o możliwości niespełnienia przez sędziego standardu niezawisłości i bezstronności właśnie w sprawie, którą ma rozpoznawać, a nie w ujęciu ogólnym, może prowadzić do rozszerzenia przesłanek wyłączenia sędziego na podstawie art. 5a § 13 P.u.s.a., co wydaje się niezgodne zarówno z literą prawa, jak i istotą unormowanej tymi przepisami instytucji prawnej, wyłożoną w przytoczonej wcześniej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3.04.2023 r. (I FPS 3/22). Uważam zatem, że oceniany wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego standardu niezawisłości i bezstronności nie spełnia wymogu przytoczenia okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego lub jego postępowania po powołaniu, które mogą mieć wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy z uwzględnieniem jej charakteru oraz okoliczności dotyczących uprawnionego. Wniosek ten powinien więc zostać odrzucony na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. SNSA Tomasz Zborzyński