I FZ 326/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Po 305/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 14 lutego 2023 r. nr 3001-IOV-11.4103.3.2023 w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE T. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: "Skarżąca", "Spółka"), reprezentowany przez pełnomocnika, radcę prawnego A. N., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Poznaniu na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: "DIAS", "organ podatkowy", "organ") z 14 lutego 2023 roku, nr 3001-IOV-11.4103.3.2023 w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2015 roku. Zarządzeniem z 12 kwietnia 2023 roku Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika Skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, przez: - złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, tj. wyciągu z KRS-u, - złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w mieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przez sądami administracyjnymi. Jednocześnie zarządzeniem z 12 kwietnia 2023 roku Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika Skarżącej do wyjaśnienia różnicy w wartości przedmiotu zaskarżenia określonej w skardze na kwotę 440.551,00 zł wobec kwoty 251.388,00 zł podanej przez organ w odpowiedzi na skargę, w terminie 7 dni, pod rygorem ustalenia przedmiotu zaskarżenia przez Przewodniczącego Wydziału. W dniu 27 kwietnia 2023 roku powyższe wezwania zostały skutecznie doręczone, co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru (k. 33). Pismem z 12 maja 2023 roku pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wykonania wezwania Sądu, albowiem jego uchybienie nastąpiło bez winy zarówno Skarżącej jak i pełnomocnika oraz przedstawił uwierzytelnione pełnomocnictwo do reprezentacji Spółki przed sądami administracyjnymi, a także przedstawił wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego na dzień 12 maja 2023 roku – Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców, zaś odnośnie rozbieżności w wysokości wartości przedmiotu zaskarżenia, Skarżąca zdała się na osąd Przewodniczącego Wydziału. Pełnomocnik umotywował swój wniosek tym, że uchybił terminowi bez swojej winy, z powodu wysokiej gorączki w okresie od 2 maja 2023 roku do 8 maja 2023 roku, powołując się na zwolnienie lekarskie wydane przez lek. med. N. K. wystawione 5 maja 2023 roku, które może okazać na wezwanie Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 24 maja 2023 roku, sygn. akt I SA/Po 305/23 odmówił przywrócenia terminu Skarżącemj do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję DIAS z 14 lutego 2023 roku, nr 3001-IOV-11.4103.3.2023 w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2015 roku. Pismem z 19 czerwca 2023 roku pełnomocnik Skarżącej wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, w którym zaskarżył w całości powyższe postanowienie, na podstawie art. 86 § 3 i art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), zarzucając uchybienie przepisom postępowania, które miało decydujący wpływ na wydanie orzeczenia, a to przez: 1. wadliwą subsumpcję stanu faktycznego do normy przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez uznanie, iż nie doszło do uprawdopodobnienia, iż termin przekroczono bez winy Strony lub pełnomocnika; 2. niezastosowanie przepisu art. 49 § 1 w zw. art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez brak wezwania pełnomocnika do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego bądź innej dokumentacji medycznej pełnomocnika, a tym samym wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie przywrócenia terminu w oparciu o dane niepełne. Pełnomocnik Skarżącej wniósł o przychylenie się przez Sąd pierwszej instancji do zażalenia jako oczywiście uzasadnionego na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. i zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu, a jeśli Sąd pierwszej instancji do zażalenia się nie przychyli, zmianę zaskarżonego postanowienia w taki sposób, że Sąd drugiej instancji przychyli się do wniosku o przywrócenie terminu, ewentualnie, gdyby Sąd drugiej instancji nie znalazł podstawy do zmiany zaskarżonego postanowienia - uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów postępowania zażaleniowego w wysokości stawki minimalnej oraz zwolnienie Skarżącej od kosztów sądowych postępowania zażaleniowego - z tych samych przyczyn, co w postępowaniu głównym, bowiem Skarżąca nie jest w stanie na chwilę pokryć jakichkolwiek kosztów, bowiem jest zadłużona. Pełnomocnik Skarżącej przedstawił również wydruk zrzutu ekranu komputera z wyświetlonym zwolnieniem lekarskim z 5 maja 2023 roku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20; 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II GZ 162/22; z 22 grudnia 2022 r., sygn. akt I FZ 211/22). W tym miejscu zaznaczyć należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył w motywach swojego rozstrzygnięcia, że istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz, ponieważ mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy dokonywaniu czynności procesowych. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej, w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FZ 82/22; z 22 grudnia 2022 r., sygn. akt I FZ 211/22). W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej wniosek o przywrócenie terminu argumentuje nagłą chorobą, załączając na poparcie swojego stanowiska zrzut ekranu zaświadczenia/zwolnienia lekarskiego. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji zauważył, że nie sposób uznać za uprawdopodobnione brak winy pełnomocnika zawodowego w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zdaniem WSA nie zostały uprawdopodobnione wystąpienie okoliczności niemożliwej do przezwyciężenia przy dochowaniu należytej staranności przez profesjonalnego pełnomocnika, z uwagi na to, że nie zostało przedłożone zwolnienie lekarskie, ani żadne inne zaświadczenie, z którego wynikałoby, że choroba była na tyle poważna, że realnie uniemożliwiła mu działania w imieniu Spółki, jak i kontaktu z innymi osobami, którzy mogliby za niego dokonać tej czynności. Pełnomocnik nie wyjaśnił we wniosku, czy prowadząc kancelarię nie mógł zlecić dokonanie czynności pracownikowi kancelarii. Aby można było uznać, że do uchybienia terminu z powodu choroby doszło bez winy pełnomocnika, musi on uprawdopodobnić, że choroba była na tyle poważna, że nawet dobra organizacja swojej działalności nie uchroniłaby go od tego uchybienia. Okoliczność, że pełnomocnik Skarżącej w okresie swojego zwolnienia lekarskiego mógł chodzić sprawia, że argumentacja przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie może zostać uwzględniona. Sąd nie wątpi w rozstrój zdrowotny pełnomocnika Skarżącej, jednakże lekarz wskazał, że stan jego zdrowia nie był tak nadwyrężony, że pełnomocnik powinna leżeć i nie ruszać się z miejsca swojego pobytu, miał on jedynie unikać wysiłku fizycznego i nie wyziębiać się. Nie było przeciwskazań do tego, aby wykonywać inne czynności. To, że pełnomocnik Skarżącej był chory nie oznacza, że nie mógł on wykonywać czynności związanych ze swoją aktywnością zawodową. Możliwość chodzenia pozwalała na to, aby np. udać się do potencjalnego pełnomocnika substytucyjnego, który dopełniłby pozostałych czynności, którym ostatecznie pełnomocnik Skarżącej uchybił. W ocenie Sądu pełnomocnik Skarżącej mógł udać się także na pocztę i wysłać uzupełnione braki skargi. Zauważyć należy, iż z przedłożonego przez pełnomocnika zaświadczenia/zwolnienia lekarskiego nie wynika informacja, co do dolegliwości pełnomocnika i faktu czy jest to nagła choroba. Podkreślić należy, że przebywanie strony, czy jej pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim nie jest wystarczającą przesłanką do tego, aby przywrócić termin do dokonania czynności procesowej. Wskazuje się, że nie każda choroba uzasadnia uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Zainteresowany podmiot musi uprawdopodobnić, że dla zachowania terminu korzystanie ze zwolnienia lekarskiego było okolicznością nie do przezwyciężenia, mimo dopełnienia regułom należytej staranności. To z kolei wymaga wskazania konkretnych faktów, które mogłyby przemawiać za tym, że rodzaj choroby, jej przebieg czy też zalecenia medyczne dotyczące leczenia uniemożliwiły dokonania wskazanej czynności procesowej oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (por. wyrok NSA z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 471/20). Oznacza to, że nie każdy stan choroby może stanowić usprawiedliwienie w przypadku uchybienia terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej. Przyczyną uzasadniającą przywrócenie terminu będzie choroba nagła (wymagająca leżenia, pobytu w szpitalu) oraz uniemożliwiająca złożenie odwołania osobiście przez stronę lub zlecenie dokonania czynności procesowej przez inną osobę (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 761/19). Tymczasem pełnomocnik Skarżącej, poza ogólnikowym stwierdzeniem, iż był chory i miał gorączkę nie wykazał tej okoliczności. Trzeba powtórzyć, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Zgodzić trzeba się z Sądem pierwszej instancji, że z wniosku o przywrócenie terminu nie wynika, że pełnomocnik Skarżącego nie był w stanie wykonać telefonu, by posłużyć się inną osobą w celu dochowania terminu do złożenia zażalenia. Zwolnienie (zaświadczenie) lekarskie nie jest przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu, gdy nie wynika z niego, że pacjent nie mógł chodzić, a jego stan nie był na tyle ciężki i poważny, aby badający go lekarz miał podstawy do natychmiastowego skierowania pacjenta na leczenie szpitalne, czy też nakazanie, żeby chory leżał. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. ----------------------- 7