II SA/Gl 893/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Adam Gołuch, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi U. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2003/2023/6759 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 10 lutego 2023 r. nr [...]. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 13 kwietnia 2023r. nr SKO.PSW/41.5/2003/2023/6759 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z 10 lutego 2023r. nr [...] odmawiającą skarżącej U. B. przyznania dodatku węglowego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca 15 listopada 2022r. złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Ponieważ organ ustalił, że dla tego adresu jeden dodatek już przyznano, przeprowadził wywiad środowiskowy w celu ustalenia, m.in. czy pod danym adresem prowadzone jest gospodarstwo domowe skarżącej, czy źródło ciepła jest oddzielne czy współdzielone oraz czy strona podjęła kroki formalne w celu wyodrębnienia nowego adresu dla tego gospodarstwa. Z wizji tej sporządzono protokół, który jest bardzo nieczytelny, zatem ustalenie jego treści jest utrudnione. Wydaje się z niego wynikać, że w domu, w którym strona zamieszkuje prowadzone są trzy gospodarstwa domowe: strony, jej matki i jej córki. Wnioskodawczyni zajmuje parter domu, swoje pomieszczenia ma zamykane na drzwi z kluczem. Matka strony posiada całkowicie oddzielne pomieszczenia mieszkalne, odcięte trwałymi ścianami od mieszkania strony, wewnątrz domu nie ma możliwości przechodzenia pomiędzy lokalami. W protokole jest zapis, że matka mieszka w oddzielnym budynku, przybudówce z tyłu domu. Do matki strony wejście jest jedynie od podwórza. Córka prowadzi odrębne gospodarstwo odmowe. Matka strony posiada całkiem oddzielne pomieszczenia, które dostępne są jedynie przez drzwi umieszczone na zewnątrz budynku, nie ma możliwości przechodzenia przez dom. Klatka schodowa do pomieszczeń mieszkalnych zamykana jest na drzwi z kluczem. Strona na zajmowaną przez siebie część domu posiada podlicznik energii elektrycznej, w drugim gospodarstwie domowym jest licznik. Opłaty dzielone są wg osób w gospodarstwie (oddzielnie). W odpowiedzi na zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałami sprawy dokonane w trybie art. 10 § 1 i 79a Kpa strona wyjaśniła, że zgodnie z § 6 ust. 8 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 21 lipca 2021r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresu (Dz. U. z 2021r., poz. 1368) nie nadaje się odrębnych numerów porządkowych dla poszczególnych kondygnacji budynków, co jest równoznaczne z faktem, że nie jest możliwe spełnienie wymogów wskazanych w ww. zawiadomieniu. W związku z tym nie podjęła kroków do formalnego nadania odrębnego adresu zamieszkania. Decyzją z 20 lutego 2023r. Prezydent Miasta W. odmówił przyznania dodatku. Stwierdził, że wniosek złożony przez stronę jest kolejnym dotyczącym tego samego adresu. Powołując się na ustalenia wizji lokalnej przyznał, że strona posiada odrębną kuchnię i łazienkę, ale nie posiada odrębnego wejścia do lokalu, źródło ciepła jest współdzielone; strona nie podjęła do 30 listopada 2022r. działań mających na celu ustalenie odrębnych adresów dla poszczególnych gospodarstw domowych, dlatego odmowa przyznania dodatku jest zasadna. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że aktualny stan prawny nie pozwala na nadanie numeru poszczególnym kondygnacjom budynków, zatem mając świadomość tego stanu prawnego prowadzenie starań o to uznała za nieuzasadnione. Jednocześnie oświadczyła, że brak takich formalnych kroków nie może być powodem pozbawienia dodatku węglowego, bo przepisy ustawy o tym dodatku nie wymagają potwierdzenia dokumentem czynności związanych z nadaniem odrębnego numeru. Jednocześnie dołączyła oświadczenie o braku możliwości ustalenia odrębnego numeru. Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na treść art. 2 ust. 3c ustawy stwierdziło, że skoro ustawodawca jako przesłankę wskazał brak możliwości ustalenia odrębnego adresu do 30 listopada 2022r., to obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających to na celu. O braku możliwości dokonania czynności można bowiem mówić dopiero wtedy, gdy próba jej dokonania w ogóle została podjęta. Skoro strona oświadczyła, że nie podjęła starań o mających na celu ustalenie odrębnych adresów dla poszczególnych gospodarstw domowych, to nie spełniła przesłanek ustawowych niezbędnych dla przyznania dodatku. Na tę decyzję strona wywiodła skargę do WSA. Zarzuciła decyzji: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym poprzez wykładnię pozostającą w sprzeczności z wykładnią literalną i celowościową poprzez przyjęcie, że w celu wykazania niemożności ustalenia odrębnych adresów dla poszczególnych gospodarstw domowych, konieczne jest podjęcie sformalizowanej próby nadania tego numeru, podczas gdy ustawa o dodatku takiego obowiązku nie przewiduje. W związku z tym wniosła o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez SKO, ewentualnie uchylenie także decyzji I instancji. W uzasadnieniu podniosła, że aby zadośćuczynić żądaniu SKO strona winna byłaby najpierw zlecić biegłemu z zakresu budownictwa wykonanie operatu inwentaryzacyjnego wyodrębnionego lokalu, na jego podstawie Starostwo Powiatowe wydałoby zaświadczenie i dopiero wówczas możliwe byłoby zakończenie postępowania w przedmiocie nadania numeru. Byłoby to zarówno nieuzasadnione ekonomicznie, gdyż dodatek o który strona się ubiega wynosi 3 000zł , z drugiej cała procedura trwałaby dłużej niż 3 miesiące dzielące wejście w życie ustawy o dodatku węglowym i termin 30 listopada 2022r. Zatem uzależnienie przyznania dodatku od podjęcia dodatkowych czynności w celu ustalenia adresu stoi w sprzeczności zarówno z treścią przepisu, jak i stanowi zaprzeczenie celu ustawy, jakim było zapewnienie wsparcia gospodarstwom domowym w czasie kryzysu energetycznego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 2 ust. 3a-3d ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023r., poz. 1630), która weszła w życie 12 sierpnia 2022r., a ust. 3c i 3d został dodany na mocy nowelizacji, która weszła w życie 3 listopada 2022 r. (ustawa z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Dz.U. z 2022 r. poz. 2236). Zgodnie z art. 2 ustawy: 3a. W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. 3b. W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. 3c. W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. 3d. W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Odnosząc powyższe regulacje do przedstawionego stanu faktycznego Sąd uznał, że w sprawie nieprawidłowo organy uzależniły przyznanie wnioskowanego świadczenia od wymogu, który nie został wyartykułowana przez ustawodawcę. Podkreślić bowiem należy, że w odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia "formalnych kroków" prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem. Ustawodawca nie wymaga też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (patrz wyrok WSA w Gliwicach z 31 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 474/23; wyrok WSA w Krakowie z 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 i przywołane w nim orzeczenia – dostępne na stronie CBOSA). Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy nowelizacja, na mocy której do art. 2 dodano ust. 3c i ust. 3d weszła w życie 3 listopada 2022 r. Próba taka byłaby też ekonomicznie nieuzasadniona, jeśli zważyć niewątpliwie wysokie koszty związane ze sporządzeniem przez uprawnioną osobę operatu inwentaryzacyjnego z jednej strony, a z drugiej fakt, że świadczenie o które strona się ubiega jest jednorazowe i wynosi 3 000zł. W ocenie sądów administracyjnych – którą skład orzekający w pełni podziela - wykazanie spełnienia omawianej przesłanki z art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c ustawy, tj. braku możliwości ustalenia do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych może nastąpić również poprzez złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia w tym zakresie (tak wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2023 r., sygn. II SA/Gl 1085/23 i wyrok WSA w Krakowie z 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 wraz z przywołanymi w nich orzeczeniami – dostępne CBOSA). Organy z urzędu posiadają wiedzę, czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Tym samym nie ma potrzeby, aby strona składała wniosek o nadanie nowego numeru porządkowego. Wystarczy samo oświadczenie strony albo zaświadczenie z urzędu (patrz wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r., sygn. I SA/Łd 299/23 – dostępny jw.). Strona takie oświadczenie złożyła dołączając je do odwołania, zatem SKO dysponowało nim już w dacie wydania zaskarżonej decyzji i winno było je uwzględnić. Sytuacja mieszkaniowa w Polsce i nawarstwiające się przez wiele lat braki w tym zakresie są notoryjnie znane. Powszechnie występuje sytuacja, gdy w budynkach pierwotnie pomyślanych jako jednorodzinne mieszkają dwie a nawet więcej rodzin. Również w przedmiotowej sprawie w budynku jednorodzinnym (co wynika z protokołu oględzin) prowadzone są trzy gospodarstwa domowe. Natomiast wykładnia omawianych przepisów dokonana przez SKO spowodowałaby znaczne zawężenie kręgu osób, które mogłyby skorzystać z omawianego tutaj wyjątku. Tymczasem kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych, dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, w tym i kwestii braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 210/23 – dostępne jw.). Jeśli zamiarem ustawodawcy byłoby uzależnienie przyznania świadczenia od podjęcia przez wnioskodawcę określonych czynności zmierzających do wyodrębnienia lokalu, to znalazłoby to swój bezpośredni wyraz w brzmieniu przepisów ustawy, a tak się nie stało. Rozpoznając ponownie wniosek strony organy zastosują się do wyżej przedstawionego poglądu WSA. W tym stanie rzeczy, stwierdzając że organy orzekające obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów art. 2 ust. 3c i 3d ustawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.