II SA/Rz 1487/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2023 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 22 września 2022 r. nr O-III.621.1.48.2022 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - skargę oddala – UZASADNIENIE Przedmiotem skargi SD (dalej: "Skarżący") jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 22 września 2022 r. nr O-III.621.1.48.2022, wydana w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 23 maja 2022 r. DD zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o wymeldowanie Skarżącego z miejsca pobytu stałego pod adresem: [...]. Wnioskodawczyni podniosła, że wyrokiem z [...] marca 2019 r. [...] Sąd Apelacyjny w [...] orzekł eksmisję Skarżącego z mieszkania małżonków położnego pod ww. adresem i aktualnie Skarżący mieszka w [...]. Decyzją z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu Skarżącego z pobytu stałego w [...]. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z 22 września 2022 r. nr O-III.621.1.48.2022 Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji. Organy podniosły, że warunkiem wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego w trybie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm.) – dalej: "u.e.l.", jest ustalenie, że osoba ta opuściła lokal dobrowolnie w sposób trwały. Ustalono, że wnioskodawczyni – DD, przysługuje odrębna własność lokalu przy ul. [...]. Wyrokiem z [...] grudnia 2016 r. [...] Sąd Okręgowy w [...] orzekł rozwód małżeństwa DD i JD z winy JD. Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem [...] marca 2019 r. sygn. akt [...] orzekł eksmisję SD z lokalu przy ul. [...], jednocześnie oddalając apelację Skarżącego. Natomiast wyrokiem z [...] czerwca 2019 r. [...] Sąd Apelacyjny w [...] uzupełnił wyrok z 21 marca 2019 r. poprzez wskazanie, że powodem orzeczenia eksmisji Skarżącego jest jego rażąco naganne postępowanie uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie w związku ze stosowaniem przemocy w rodzinie. Ustalono, że Skarżący opuścił mieszkanie wnioskodawczyni 14 lutego 2020 r., w wyniku eksmisji przeprowadzonej przez Komornika. Po opuszczeniu lokalu mieszkał w hotelu, a potem przeniósł się do Schroniska [...]. Po wykonaniu eksmisji, w lokalu przy ul. [...] zostały wymienione zamki. Organy zauważyły, że Skarżący nie zabrał ze sobą wszystkich swoich rzeczy z lokalu, niemniej postanowieniem z [...] maja 2022 r. Sąd Rejonowy w [...] zezwolił DD na utylizację rzeczy ruchomych Skarżącego. W ocenie organów obydwu instancji, w sprawie nie zachodzą żadne wątpliwości, co do okoliczności istotnych dla wydania decyzji administracyjnej. Skoro Skarżący opuścił w rozumieniu art. 35 w związku z art. 28 ust. 1 i 2 u.e.l. miejsce pobytu stałego w lokalu pod adresem: [...] i nie dopełnił obowiązku meldunkowego, to rzeczą organów było wydanie decyzji o wymeldowaniu Skarżącego z miejsca pobytu stałego pod wskazanym wyżej adresem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, SD wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 35 u.e.l. poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego, bowiem opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek licznych uchybień sądów i organów, co finalnie skutkowało egzekucją komorniczą; 2. art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: "K.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i niezasadne przyjęcie, że w opisywanej sprawie zaszły podstawy do wymeldowania Skarżącego z miejsca pobytu stałego. W piśmie z 27 października 2022 r. Skarżący podniósł, że postanowieniem z 20 października 2022 r. Sad Rejonowy w [...] nakazał DD udostępnienie Skarżącemu lokalu położnego przy ul. [...] oraz zaniechaniu działań polegających na zmuszeniu Skarżącego do opuszczenia lokalu, od czasu zakończenia postepowania o ochronę posiadania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jako oczywiście niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Z tych przyczyn Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku skarżącego z dnia 22 maja 2023 r. o przeprowadzenie dowodów z wymienionych w nim dokumentów. Przedmiotem skargi SD jest decyzja administracyjna Wojewody wydana w przedmiocie wymeldowania w/w strony z miejsca pobytu stałego w [...]. Podstawą materialnoprawną tej decyzji był art. 5 ust. 1, art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm.; zwana dalej u.l.). Pobytem stałym jest według art. 25 ust. 1 ww. ustawy zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z uwagi na przedmiot sprawy wyjaśnić przyjdzie, iż zameldowanie na pobyt stały, należy do instytucji prawa administracyjnego i de lege lata nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (zob. S. Dmowski, R. Trzaskowski (w:) Kodeks cywilny. Komentarz. Księga pierwsza. Część Ogólna, red. J. Gudowski, Warszawa 2014, art. 25 oraz powołane tam orzecznictwo). Ma ono wyłącznie charakter rejestracyjny, potwierdzający fakt pobytu w nim konkretnej osoby, co powoduje, że czynność zameldowania nie tworzy ani nie potwierdza istnienia jakiegoś prawa do tego lokalu (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. II OSK 1973/10, Lex nr 1112023). Wynika to z faktu, że ewidencja ludności ma jedynie na celu odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Jej ewidencyjno-rejestrowy charakter służy organom państwa do zbierania informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób przebywających na jego terytorium. Wykonanie obowiązku meldunkowego nie ma w zasadzie nic wspólnego z tytułem prawnym legitymującym do przebywania w lokalu. Spory na tle majątku regulowane są przepisami prawa cywilnego i z tej przyczyny podlegają kognicji sądów powszechnych, nie zaś organów administracji publicznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozróżnia się anulowanie czynności materialno - technicznej jaką jest zameldowanie danej osoby na pobyt stały, od postępowania administracyjnego wszczętego i prowadzonego w trybie k.p.a. zakończone decyzją - w sprawie zameldowania lub wymeldowania. Otóż czynność materialno - techniczna jest prawnie regulowaną formą działania administracji, która wywołuje skutki prawne poprzez działanie o charakterze faktycznym. Czynnością taką jest czynność zameldowania polegająca na dokonaniu wpisu w określonej ewidencji. Czynności o jakich mowa ustawodawca przewidział, jako formę załatwiania spraw administracyjnych, w przypadku, gdy należy zastosować prawo materialne bez rozstrzygania sporu co do jego treści, lub ze względu na to, że nie trzeba dokonywać ustalenia obowiązującego prawa w drodze wykładni. Natomiast eliminacja czynności materialno - prawnej oraz jej skutków z obrotu prawnego następuje w drodze czynności prawnej właściwego organu dokonanej w formie decyzji administracyjnej stwierdzającej jej nieważność lub anulującej materialno - techniczną czynność zameldowania. Podstawą prawną takiego działania jest aktualnie 31 ust. 1 u.l. (przepis odpowiadający treści nieobowiązującego już art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), który stanowi: Jeżeli dane zgłoszone do zameldowania lub wymeldowania budzą wątpliwości o zameldowaniu lub wymeldowaniu rozstrzyga organ gminy w drodze decyzji administracyjnej. Czynność materialno - techniczna jaką jest zameldowanie nie ma cech ostateczności i prawomocności, co oznacza, że w każdym czasie możliwe jest skorygowanie błędnego wpisu ewidencyjnego. Anulowanie czynności materialno - technicznej jest instytucją wyjątkową, mającą zastosowanie w sytuacjach oczywistych, to znaczy tylko wtedy, gdy wątpliwości o których mowa w 31 ust. 2 u.l. ustawy ujawniły się już po dokonaniu czynności materialno - technicznej związanej z rejestracją faktu zameldowania. Uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania jest więc możliwe gdy okaże się, że w dacie tej czynności osoba nie przebywała z zamiarem stałego pobytu w tym lokalu (tak słusznie: WSA w Poznaniu w wyrokach z 24 sierpnia 2011 r., sygn. IV SA/Po 301/11, z 3 grudnia 2015 r., o sygn. akt IV SA/Po 483/15, CBOSA). Najistotniejsze w tej sprawie znaczenie przypisać należy skutkom materialnoprawnym prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. o sygn. akt [...], na mocy którego orzeczono eksmisje pozwanego w tej sprawie SD ze wspólnego mieszkania małżonków oznaczonego nr [...]. Ten wyrok Sądu Apelacyjnego został uzupełniony o wskazanie powodu orzeczenia eksmisyjnego jakimi było rażąco naganne postępowanie pozwanego uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie w związku ze stosowaniem przemocy w rodzinie. Z zaświadczenia [...] wynika zaś, że w/w jest mieszkańcem schroniska. Wnioskodawczyni postępowania o wymeldowanie skarżącego na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2022 r., sygn. akt [...], uzyskała zezwolenie na utylizacje rzeczy ruchomych wymienionych w protokole Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. W świetle zgromadzonych przez Organ dowodów nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu przyjęty w ich decyzjach administracyjnych sposób zakończenia postępowania polegający na wymeldowaniu SD z miejsca pobytu stałego w [...]. Wykazano bowiem, że strona nie przebywa w tym lokalu, a więc nie posiada w nim swego centrum życiowego, zaś utrata przez stronę posiadania lokalu nastąpiła w sposób w pełni zgodny z prawem na podstawie orzeczeń sądu powszechnego. WSA może tylko potwierdzić za Wojewodą, iż opuszczenie przez osobę dotychczasowego miejsca pobytu w wyniku wykonania prawomocnego wyroku sądu czyni bezcelowym badanie przecz organ meldunkowy czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny czy przymusowy. Jeżeli opuszczenie lokalu jest skutkiem przymusu opartego na władztwie państwowym, to nie można skutecznie korzystać ze środków prawnych zmierzających do ochrony posiadania – roszczenie posesoryjne - opartych na przepisie art. 344 § 1 – 2 K.c. W myśl art. 344 § 2 K.c. przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. W tej sprawie, prawomocne orzeczenie sądu powszechnego potwierdza utratę posiadania przez skarżącego lokalu mieszkalnego w którym był zameldowany na pobyt stały. Tym orzeczeniem są związane organy administracji jak i orzekający o ich działaniach WSA – art. 365 § 1 K.p.c (Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.). Skarżący powołał się w toku postępowania na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2022 r., sygn. akt [...], o udzieleniu mu zabezpieczenia roszczenia o przywrócenie posiadania lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. To orzeczenie nie mogło wpłynąć na ocenę legalności działań Organów, bowiem zostało wydane już po zakończeniu postępowania administracyjnego przez Wojewodę. WSA kontroluje zaskarżoną do niego decyzję według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w czasie podejmowania przez organ kwestionowanego przez sądem działania. Nie można też pominąć, iż w/w postanowienie o zabezpieczeniu powództwa według informacji fachowego pełnomocnika strony zostało przez sąd okręgowy uchylone. Reasumując, zarzuty skargi zmierzające do podważenia przed Sądem pierwszej instancji działań wyjaśniających Organów obu instancji okazały się zupełnie niezasadne, bowiem skarżący zobowiązany był opuścić miejsce pobytu stałego na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]. Skarżący w tej sytuacji nie mógł skutecznie korzystać z ochrony posiadania lokalu; to zaś musiało doprowadzić do wydania decyzji o wymeldowaniu. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę zobligowany był do oddalenia na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.