II SA/Gl 1263/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1559/2023/12126 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności dłużnika z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr [...]. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – SKO, Kolegium) decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1559/2023/12126, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania J.J. (dalej – Wnioskodawca, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej – organ I instancji) z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego – J.J. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o udzielenie ulgi w spłacie zadłużenia powstałego w związku wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ I instancji wspomnianą decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. umorzył postępowanie administracyjne w tym przedmiocie. Wyjaśnił, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że Skarżący nie posiada zadłużenia wobec Prezydenta Miasta z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu z dnia 10 maja 2023 r. Skarżący zanegowała powyższą decyzję. W jego treści Wnioskodawca podniósł, że pomimo wykazywania stosownymi dokumentami faktu przekazywania dzieciom należnych im alimentów, organ dokonywał na ich rzecz wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powstałe w związku z tym zadłużenie zostało uregulowane ze środków, jakie Skarżący pozyskał z pożyczek. Trudną sytuacją majątkową uzasadnił żądanie, aby w myśl art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm. – dalej u.p.o.u.a.) umorzyć mu w całości zaległości powstałe w związku z owymi wypłatami z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny. Następnie podkreślono, że obecnie Skarżący nie posiada zadłużenia wobec organu I instancji, co potwierdzają postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia [...] r. sygn. akt [...], [...] i [...]. Wyjaśniono w nich, że postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzycieli, tj. małoletnich dzieci Wnioskodawcy od 1 maja 2023 r. dotyczy alimentów bieżących. Zatem dowodzą one, że Skarżący nie posiada zaległości wobec funduszu alimentacyjnego jak i innych zaległości. Końcowo Kolegium podniosło, że w toku niniejszego postępowania nie badało, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone małoletnim były świadczeniami nienależnie pobranymi, gdyż nie stanowi to przedmiotu postępowania prowadzonego w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W skardze z dnia 23 czerwca 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnej w Gliwicach, Wnioskodawca wyraził swoją dezaprobatę dla zanegowanej decyzji Kolegium. W jej treści podkreślił, że wypłaty z funduszu alimentacyjnego były nieuprawnione, co potwierdził sąd karny uniewinniając go od zarzutu popełnienia czynu z art. 207 k.k. (najprawdopodobniej Skarżący miał na myśli art. 209 k.k.), tj. uchylania się od obowiązku alimentacyjnego w latach 2014-2019. Mimo to – jak zaznaczył Skarżący - komornik wraz z funduszem alimentacyjnym egzekwowali od niego spłatę należności, jakie zostały wypłacone jego dzieciom z owego funduszy. Według Wnioskodawcy, alimenty za okres od 2016 r. do 2018 r. zostały pobrane podwójnie. Następnie Wnioskodawca podniósł, że wygenerowany w ten sposób dług został spłacony przez osobę trzecią, której zobligowany jest oddać tą kwotę. Dlatego też domaga się zwrotu pieniędzy, które zostały nienależnie wypłacone jego dzieciom, a które zostały od niego wyegzekwowane. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 18 sierpnia 2023 r. Wnioskodawca wyraził stanowisko, że organy administracji łamią prawo, gdyż na przestrzeni okresu liczonego od 2013 r. wpłynęło do organu I instancji 108 wniosków o umorzenie zaległości z tytułu wypłat z funduszu alimentacyjnego, gdzie żaden z nich nie został uwzględniony. Ponownie zwrócił uwagę na aspekt nieuprawnionego egzekwowania od niego należności z tytułu wypłat z funduszu w sytuacji, gdy dobrowolnie regulował alimenty na rzecz swoich dzieci. Zwrócił uwagę na niewydolność systemu, gdyż osadzając żywiciela rodziny nie zapewniono mu zatrudnienia pozwalającego na uzyskanie wynagrodzenia w wysokości odpowiadającego kwocie należnych alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest rozstrzygnięcie organu administracji, którym stwierdzono bezprzedmiotowość postępowania w sprawie umorzenia zaległości Skarżącego w funduszu alimentacyjnym powstałych wskutek wypłaty z jego zasobów świadczeń na rzecz małoletnich dzieci Wnioskodawcy. Twierdzenie to uzasadniono tym, że zadłużenie zostało przez Skarżącego spłacone w całości. Tymczasem Skarżący stoi na stanowisku, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a wspomniana okoliczność nie stanowi przeszkody dla oddania mu pieniędzy, które w całości wpłaciła za niego osoba trzecia. Żądanie zwrotu uregulowanych zaległości uzasadnił również tym, że świadczenie to było niezasadnie wypłacane jego dzieciom, gdyż dobrowolnie przekazywał im należne alimenty. Przed przystąpieniem do rozważań należy poczynić zastrzeżenie co do zakresu kontroli sądowej. Otóż w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku). Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 227/17, Lex nr 2312988). Mając to na uwadze stwierdzić należy, że skarga z dnia 23 czerwca 2023 r. dotyczy decyzji Kolegium, którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. Oznacza to, że ocenie zostanie poddana jedynie prawidłowość stanowiska zakładającego bezprzedmiotowość wspomnianego postępowania. Tym samym poza zakresem niniejszego postępowania są wszelkie inne zagadnienia. Dlatego też ocenie nie zostanie poddana kwestia prawidłowości wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci Wnioskodawcy. Przechodząc do meritum problemu przywołać należy w pierwszej kolejności art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Stanowi on, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W dalszych wywodach Sąd posłuży się orzecznictwem sądów administracyjnych dotyczącym w głównej mierze zaległości podatkowych. Ze względu na podobieństwa instytucji stosowania tej ulgi w spłacie zaległości jest ono aktualne również na gruncie rozpatrywanej sprawy. Zasadą jest, że okolicznością warunkującą możliwość zastosowania przez organ ulgi w spłacie zaległości m.in. poprzez podjęcie decyzji o jej umorzeniu, jest jej istnienie. Brak zaległości czyni bowiem bezzasadnym przeprowadzenie merytorycznej oceny przesłanek umorzenia. Zwrócić jednak należy uwagę, że dla oceny bezprzedmiotowości takiego postępowania kluczowe znaczenie ma to, kiedy doszło do złożenie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zaległości, tj. przed, czy też po jej uregulowaniu (przymusowym lub dobrowolnym). W pierwszym z wymienionych przypadków, a więc gdy zobowiązany spłaca zaległość przed wystąpieniem z podaniem o jej umorzenie, przyjąć należy, że żądanie takie jest bezprzedmiotowe. Wynika to z faktu, że w dacie złożenia wniosku brak jest zaległości, która warunkuje zasadność procedowanie w tym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2778/21, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach – cbois.nsa.gov.pl). Inaczej rzecz się przedstawia, gdy do uregulowania zaległości dochodzi po złożeniu wniosku o zastosowanie ulgi. W takiej sytuacji, wyegzekwowanie zaległości, czy nawet jej dobrowolna zapłata przez podatnika po złożeniu wniosku o umorzenie zaległości podatkowej, nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w sprawie wniosku o umorzenie (zob. wyroki NSA: z dnia 9 października 2006 r. sygn. akt I FSK 1/06, Lex nr 262987; z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 766/22, Lex nr 3582268). Przyjmuje się bowiem, że okoliczność wyegzekwowanie zaległości po złożeniu wniosku o umorzenie nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, co najwyżej może wpływać na merytoryczną ocenę organu co do bezzasadności żądania strony (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 2163/19, CBOIS). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że wniosek Skarżącego o umorzenie jego zaległości wobec funduszu alimentacyjnego pochodzi z końca maja 2022 r. Podkreślić należy, że Wnioskodawca – odpowiadając na wezwanie organu I instancji - jednoznacznie wskazał, że podstawą jego żądania jest art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Z kolei wspomniane wcześniej postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. wskazują, że od 1 maja 2023 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego dotyczące bieżących alimentów. Wnioskować stąd należy, że zaległość Wnioskodawcy została uregulowana już po wszczęciu postępowania w trybie art. 32 ust. 2 u.p.o.u.a. Zatem w świetle wcześniejszych wywodów postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, a w konsekwencji nie zaistniały podstawy do jego umorzenia. Dlatego też wniosek Skarżącego o umorzenie zaległości winien być rozpatrzony merytorycznie chyba, że organ I instancji wykazałby, że Wnioskodawca nie posiadał zadłużenia w dacie wpływu podania w maju 2022 r. Ostatnim zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia jest kwestia oddalenia wniosku Skarżącego o odroczenie rozprawy. Pismem z dnia 28 listopada 2023 r. wystąpił z żądaniem odroczenia rozprawy, załączając do niego kopię zwolnienia lekarskiego informującego o niezdolności do pracy Skarżącego w okresie od 15 listopada 2023 r. do 19 grudnia 2023 r. W rubryce "Wskazania lekarskie" wpisano cyfrę "2", co oznacza, że chory może chodzić. W takiej sytuacji, gdyby nawet chorobę uznać jako nadzwyczajne wydarzenie w rozumieniu art. 109 p.p.s.a., to nie może to być przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, skoro chory zgodnie ze wskazaniami lekarza może chodzić (zob. wyroki NSA: z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt II OSK 745/05, Lex nr 290149; z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 782/08, Lex nr 570322; z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1607/10, Lex nr 1068457). Dodatkowo na wniosek Skarżącego przesłano mu link do udziału zdalnego w rozprawie, z której to możliwości nie skorzystał. Konkludując stwierdzić należy, że nie zaistniały podstawy dla odroczenia rozprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działająca osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).