III FSK 783/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Protokolant Julia Zielska, , po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 października 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 1716/21 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 października 2021 r. nr SKO.Pod/4140/708/2021 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 7 października 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1716/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę O. S.A. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 4 października 2021 r., nr SKO.Pod/4140/708/2021 w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2009 r. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik na podstawie art. 173 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił, że zaskarżony wyrok został wydany z mającymi istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniami prawa materialnego oraz przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: uCOVID-19) w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji gdy skarżąca nie wyraziła na to zgody i wnosiła o rozpoznanie sprawy na rozprawie; 2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 w zw. z art. 79 § 2 w zw. z art. 80 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: o.p.) przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (i Sądu), Burmistrz B. bezzasadnie odmówił zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2009 r. wraz z oprocentowaniem i błędnie uznał, że zastosowanie znajdzie art. 80 § 1 o.p., co miałoby zdaniem tego organu skutkować wygaśnięciem prawa do zwrotu nadpłaty, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż zwrot nadpłaconego podatku stanowi czynność materialnotechniczną i nie ma w tym przypadku żadnych ograniczeń czasowych; 3. art. 80 § 1 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie w ślad za organem podatkowym, że prawo do zwrotu nadpłaty wygasło, gdyż wniosek spółki został złożony po terminie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin zwrotu, podczas gdy przepis art. 80 § 1 o.p. nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, a zwrot nadpłaty stanowi czynność materialno-techniczną i nie ma w tym przypadku żadnych ograniczeń czasowych. W konsekwencji powyższych zarzutów autor skargi kasacyjnej wniósł o: 1. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie (art. 176 § 2 p.p.s.a.) oraz 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i 3. zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddalaniu. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. W pierwszej kolejności za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs⁴ ust. 3 uCOVID-19 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w sytuacji gdy skarżąca nie wyraziła na to zgody. Zgodnie z brzmieniem art. 15zzs⁴ ust. 2-3 uCOVID-19 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Podkreślić należy, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istniały takie okoliczności, które nakazywały uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wzywał strony (wezwania z 17 stycznia 2022 r.) do podania, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a jeżeli tak - to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP (jeśli strona dotychczas takiego adresu nie wskazała) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego pisma - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Jednocześnie wyjaśniono podstawy prawne i zasady prowadzenia rozprawy zdalnej. Pełnomocnik skarżącej w odpowiedzi z 31 stycznia 2022 r. wniósł o przeprowadzenie rozprawy zdalnej. SKO w Krakowie w wyznaczonym terminie nie udzieliło odpowiedzi na wezwanie. W tych okolicznościach, biorąc pod uwagę rygor określony w wezwaniu, zachodziły podstawy do uznania, że organ nie miał możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Nie ma podstaw do podważenia tej okoliczności wyłącznie na podstawie twierdzeń skarżącej. Skoro strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, standard ochrony praw stron i uczestników został zachowany. W konsekwencji NSA uznał, że dopuszczalne było rozpoznanie wniesionej skargi na posiedzeniu niejawnym w związku z art. 15zzs⁴ ust. 3 uCOVID-19. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 w zw. z art. 79 § 2 w zw. z art. 80 § 1 o.p. Przepis art. 80 § 1 o.p. stanowi, że prawo do zwrotu nadpłaty podatku wygasa po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej zwrotu. W realiach rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z sytuacją, w której nadpłata powinna zostać zwrócona z urzędu, bez konieczności składnia stosowanego wniosku. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że ustawodawca stanowiąc w art. 80 § 1 o.p. przedawnienie prawa do zwrotu podatku nie powiązał go ze sposobem jego powstania. Zatem prawo do zwrotu nadpłaty, niezależnie od okoliczności w jakich powstała nadpłata podlega przedawnieniu. Oczywiście strona ma rację twierdząc, że zwrot nadpłaty jest czynnością materialno-techniczną, niemniej jednak należy pamiętać, że owa czynność materialno-techniczna występuje w wykonaniu określonego uprawnienia (prawa) podatnika. Konsekwentnie, wygaśnięcie prawa do zwrotu nadpłaty powoduje odpadnięcie podstawy dokonania czynności materialno-technicznej (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., III FSK 1450/22). Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, w niniejszej sprawie SKO w Krakowie decyzją z 26 listopada 2015 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z 28 października 2014 r., w wyniku czego powstała nadpłata, która winna być zwrócona do 26 grudnia 2015 r. (art. 77 § 1 pkt 3 o.p.). Termin do zwrotu nadpłaty wygasł z końcem 2020 r. (art. 80 § 1 o.p.). Złożony zatem przez spółkę w dniu 22 stycznia 2021 r. wniosek o zwrot nadpłaty nie mógł zostać zrealizowany, albowiem prawo to wygasło w związku z upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin zwrotu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Jolanta Sokołowska[pic]