II OSK 511/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak /spr./ po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 71/22 w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca stałego pobytu oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 19 lipca 2022 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 71/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, oddalił skargę H. B. (strona, skarżąca) na decyzję nr [...] Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] grudnia 2021 r. w przedmiocie wymeldowania z miejsca stałego pobytu. W punkcie drugim wyroku WSA we Wrocławiu przyznał pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, który reprezentował skarżącą zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok sądu pierwszej instancji w części obejmującej punkt I wyroku (zakres zaskarżenia nie obejmował przyznania zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: - art. 35 w zw. z art. 33 ust. 1 w zw. z art. 25 § 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 – dalej e.l.) poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki umożliwiające wymeldowanie skarżącej z dotychczasowego miejsca zamieszkania, podczas gdy opuszczenie przez nią lokalu przy ul. B. w K. Z. nie miało cech dobrowolności, a było podyktowane stosowaniem wobec niej przemocy przez S. B., co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem karnym skazującym. W oparciu o wyżej wskazane podstawy skargi kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej wniósł w oparciu o art. 179a p.p.s.a o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w części obejmującej punkt I wyroku oraz uchylenie decyzji Wojewody Dolnośląskiego z [...] grudnia 2021 r. Wniósł także o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W przypadku przekazania skargi kasacyjnej do NSA pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części w jakiej skarga została oddalona w całości oraz rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w części w jakiej skarga została oddalona w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w podwójnej wysokości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. 2023, poz. 1634 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec faktu, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a., skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stosowanie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 35 e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 e.l. jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zatem jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tą osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Dla ustalenia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego niezbędne jest albo ustalenie, że opuszczenie nastąpiło w własnej woli strony, albo też dobrowolność można ustalić w sytuacji, gdy niezależnie od okoliczności opuszczenia w sposób wyraźny nastąpiła rezygnacja z przebywania w danym miejscu, tzn. gdy strona nie podejmuje prób powrotu do niego dostępnymi jej prawnie środkami i akceptuje stan niezamieszkiwania w danym miejscu na stałe. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność suwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (por. wyroki NSA: z 19 lutego 2021 r., II OSK 2961/20 z 1 lipca 2021 r., II OSK 2915/18; z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14; z 28 grudnia 2017 r., II OSK 863/17; z 1 marca 2018 r., II OSK 2068/17). Słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, że materiał dowodowy sprawy potwierdza zaistnienie trwałego opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu, a przesłankę dobrowolności odnosi do niepodjęcia przez skarżącą kasacyjnie próby przywrócenia zamieszkiwania. Skarżąca podczas przesłuchania wskazała "lokal opuściłam dobrowolnie, ale jak ja mam tam mieszkać" (k.25 akt administracyjnych), przy czym faktem jest długoletni konflikt rodzinny między skarżącą i jej bratem (wnioskodawcą w niniejszej sprawie). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, zaś nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.