I SA/Sz 642/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2023 r., nr 233/2023 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń p o s t a n a w i a odrzucić skargę. UZASADNIENIE J. P. (dalej: "Skarżący") [...] października 2023 r. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ") zaskarżył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, określonych w decyzji z [...] czerwca 2013 r., znak: [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym: z tytułu należności głównej – [...] zł, z tytułu odsetek – [...] zł. W dniu [...] listopada 2023 r. przedmiotowa skarga została przekazana przez Organ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że nie zgadza się z decyzją Organu i wyjaśnił okoliczności spłat przedmiotowych należności a także wskazał na swoją pogarszającą się sytuację zdrowotną. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej o oddalenie, wskazując okoliczności uzasadniające odmowę odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga jako niedopuszczalna, bo niepodlegająca właściwości sądu administracyjnego podlega odrzuceniu. W sprawie nie ma sporu, że decyzją z [...] czerwca 2013 r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że Skarżący jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie [...]zł (z tytułu zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego). Wnioskiem z [...] sierpnia 2023 r., Skarżący wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń określonych ww. decyzją. Decyzją z dnia [...] września 2023 r., nr [...] Organ odmówił Skarżącemu odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń określonych w ww. decyzji z [...] czerwca 2013 r. znak: [...] W uzasadnieniu decyzji Organ pouczył Skarżącego, iż na podstawie art. 83 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.329, j.t. ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") od ww. decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych właściwego dla miejsca zamieszkania adresata. W dniu [...] października 2023 r. Skarżący wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę na ww. decyzję z dnia [...] września 2023 r. (w piśmie nie skierował jej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie). Sąd wskazuje, że przejście do merytorycznej oceny zasadności skargi musi być poprzedzone oceną jej dopuszczalności. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm., j.t., dalej: "P.p.s.a."), sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z treści zaś art. 3 § 2 P.p.s.a. wynika zaś, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2021 r. poz. 422, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Nadto, stosownie do art. 3 § 2a P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach – art. 3 § 3 P.p.s.a. W związku z tym, że żądanie Skarżącego ma swoje źródło w decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych świadczeń, wskazać należy na przepis art. 84 ust. 8 u.s.u.s., który stanowi, że Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli: 1) zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub 2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosowanie zaś do przepisu art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 1a) ustalania płatnika składek, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Natomiast przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przepis ten zatem nie odnosi się do kwestii odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku, ustanowiony w art. 83 ust. 1-3 u.s.u.s. w związku z art. 180 i 181 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 t.j ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz w związku z art. 476 § 2 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2023.1550 t.j., dalej: "k.p.c.") sądowy tryb odwoławczy odnosi się - z wyjątkiem przewidzianym wyłącznie w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - do wszystkich decyzji ZUS w zakresie indywidualnych spraw (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 14 sierpnia 2013 r., III AUa 2172/12). W ocenie Sądu, analiza przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosku, że na decyzje wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w kwestii odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stronie przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a nie do sądu administracyjnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 4 listopada 2021 r., III AUa 191/20). Zwrócić bowiem należy uwagę, że art. 83 ust. 1 u.s.u.s. stanowi otwarty katalog spraw w których organ wydaje decyzje w sprawach indywidualnych. Przy czym, co istotne, przepis art. 83 ust. 3 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje, że odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa dotycząca decyzji z dnia [...] września 2023 r. w sprawie wywołanej wnioskiem Skarżącego o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Nie jest to bowiem sprawa sądowoadministracyjna w rozumieniu art. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Z powyższych względów Sąd skargę odrzucił jako niedopuszczalną, bo nienależącą do właściwości sądu administracyjnego, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 P.p.s.a.