II SA/Gl 1474/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1636/2023/12598/ŁK w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium") decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r. nr SKO. PSS/41.5/1636/2023/12598/ŁK, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", po rozpoznaniu odwołania M.P. (dalej: "strona", "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. (dalej: "Prezydent Miasta", "organ I instancji") z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 7 marca 2023 r., nr [...] po rozpoznaniu wniosku strony, odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem – D.B. W jej uzasadnieniu wskazano, że strona nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.". Od powyższej decyzji odwołanie wniosła strona, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Kolegium po zapoznaniu się z treścią odwołania strony i po analizie akt sprawy decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/837/2023/7629 z dnia 17 kwietnia 2023 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że przede wszystkim organ I instancji winien przeprowadzić wywiad środowiskowy zarówno ze stroną jak i jej synem w celu potwierdzenia zakresu sprawowanej opieki przez stronę nad synem oraz ustalić czy niepełnosprawny syn strony nadal pozostaje w związku małżeńskim, a jeśli tak to czy jego żona legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i w jakim stopniu. Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy zgodnie z zaleceniami Kolegium. Ustalił, że żona niepełnosprawnego syna strony mieszka osobno, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie sprawuje opieki nad mężem i nie chce mieć z nim kontaktu. Jednocześnie organ I instancji ustalił zakres i sposób sprawowania opieki strony nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. W wyniku dokonanych ustaleń organ I instancji decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r. ponownie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie do Kolegium wniosła strona i zarzuciła jej naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy stwierdził, iż w sprawie poza sporem pozostaje okoliczność zamieszkiwania strony z synem i sprawowanie przez nią nad nim całodobowej opieki. Kolegium wskazało jednak, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazało, że wykładni tego przepisu należy dokonywać zgodnie z jego literalnym brzmieniem co znajduje uzasadnienie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Kolegium przytoczyło stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 509/22 i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt 41/23 - CBOSA). W tej sytuacji Kolegium zdecydowało o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. W skardze z dnia 26 lipca 2023 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: - bezpodstawne jej wydanie w oparciu o art. 17 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie sprawuje tej opieki z przyczyn obiektywnych tj. mieszka w odrębnym mieszkaniu sprawując opiekę nad swoim dzieckiem, który jak wynika z diagnozy psychologicznej ma skazę autystyczną i z tego względu poświęca swój czas wyłącznie synowi z pominięciem swego męża, a strona jako matka z tego powodu powróciła z zagranicy i dla dobra syna całodobowo sprawuję nad nim opiekę wspólnie z nim zamieszkując; - naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i pkt 2 u.ś.r. poprzez dokonanie ich błędnej wykładni oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na uwadze jej słuszny interes, nieprzeprowadzenie wszystkich wnioskowanych dowodów zgłoszonych w pismach, w sytuacji gdy organy administracyjne posiadały wątpliwości w zakresie treści norm prawnych stanowiących podstawę do rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: 1. zmianę decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej synem, względnie 2. uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Argumentując zaprezentowane stanowisko strona opisała stan zdrowia niepełnosprawnego syna jak i swoją sytuację związaną z faktem opieki nad synem. Następnie wskazała jak w jej ocenie powinien być interpretowany art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz.1634 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 u.ś.r. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają ze sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19). W art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdza się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy osoba zobowiązana do alimentacji na rzecz osoby niepełnosprawnej (w tym przypadku matka) jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego (przy założeniu spełniania pozostałych przesłanek), w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, gdzie małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo uznało, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trafność powyższego stanowiska potwierdzają wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym przywołany przez organ odwoławczy wyrok z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 509/22 czy wyrok z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 212/22, z którego wynika, że "w sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaznaczyć przy tym należy, że opieka, o której mowa nie musi być sprawowana osobiście przez zobowiązanego małżonka - chodzi o zapewnienie opieki, co oznacza, że obowiązek ten może być realizowany np. poprzez zatrudnienie pielęgniarki, czy też zorganizowanie innej formy opieki dla osoby niepełnosprawnej." Taki stan rzeczy wyłącza uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem, któremu w pierwszej kolejności opiekę winna zapewnić jego małżonka. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.