I FZ 450/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Juliusz Antosik po rozpoznaniu w dniu 25 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 355/05 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.M., A.G. i J.S. na decyzję Izby Skarbowej w S. z dnia 20 marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 1998 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 355/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił Z.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd, dokonując analizy oświadczeń skarżącego o jego sytuacji rodzinnej oraz majątkowej, doszedł do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Sąd I instancji podkreślił, że wnioskodawca w złożonym (dwukrotnie na urzędowym formularzu PPF) oświadczeniu nie wykazał dochodów z najmu, podając, że wraz z małżonką uzyskuje jedynie dochody z umowy o pracę oraz renty w łącznej wysokości 1.690,30 zł., które następnie są w całości konsumowane przez wydatki w wysokości ok. 1.800 zł miesięcznie. Wydatki te związane są z utrzymaniem domu mieszkalnego o powierzchni 408,7 m2, w którym skarżący zamieszkuje wraz z żoną, (a stanowiącego własność jego syna) oraz dojazdami skarżącego na toczące się sprawy sądowe. Zdaniem Sądu I instancji, wskazane w formularzu istotne informacje, dotyczące dochodów są sprzeczne z danymi nadesłanymi w późniejszym czasie, co może oznaczać, że wnioskodawca podaje tylko takie dane, które mają świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Opierając się zatem wyłącznie na przedłożonych zeznaniach podatkowych Z. i I. M. za rok 2005 r. i 2006 r., Sąd przyjął, że w latach tych uzyskali z tytułu najmu przychody w kwotach znacznie przekraczających wyznaczony w niniejszej sprawie wpis od skargi kasacyjnej, co samo w sobie wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu I instancji, powyższa okoliczność nie tylko poddaje w wątpliwość prawdziwość przedstawionych danych, ale także uzasadnia przekonanie o możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji dodatkowo wskazał, że w świetle obowiązujących zasad na członkach rodziny spoczywa obowiązek niesienia pomocy bliskim - zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), tak więc skarżący może uzyskać pomoc również w zakresie poniesienia kosztów sądowych ze strony syna. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., oraz art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że oświadczenia skarżącego były składane w oparciu o stan faktyczny mający miejsce w chwili składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od czerwca 2006 r. skarżący zaprzestał wynajmu posiadanego lokalu użytkowego i w związku z tym nie uzyskuje juz żadnych dochodów z tego tytułu. W związku z czym nie może być mowy o sprzeczności danych z formularza PPF a deklaracjami podatkowymi za 2005 i 2006 r. Skarżący wskazał również, że obciążony jest kosztami związanymi z prowadzeniem swoich spraw sądowych (koszty dojazdu oraz wynagrodzenie pełnomocnika). W jego ocenie, nie sposób się zgodzić również ze stanowiskiem Sądu zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący powinien uzyskać pomoc finansową od syna, w oparciu o art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, że wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na to, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, rola sądu ogranicza się do wydania rozstrzygnięcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Należy mieć na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. Skoro zaś przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony, to Sąd oceniający zawarte w takim wniosku oświadczenia, powinien mieć na uwadze przed wszystkim aktualną sytuację majątkową strony, jak również wszelkie inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na jej powstanie i obecną sytuację. W tym kontekście trudno nie odmówić racji strony, że jej sytuacja finansowa, zobrazowana w oświadczeniach zawartych na urzędowym formularzu PPF, złożonym w dniu 6 marca 2007 r., mogła odbiegać od tej z lat 2005 i 2006. Rozbieżności pomiędzy stanem zadeklarowanym na urzędowym formularzu, a tym mającym miejsce w latach poprzednich mogą występować, zwłaszcza, że formularz PPF nakazuje podawanie jedynie informacji określających sytuację mąjątkowo-rodzinną z chwili składania wniosku. W takim przypadku, tj. w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, sąd administracyjny ma przecież instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd I instancji mógł wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń dotyczących tego, czy strona uzyskuje dochód z tytułu najmu lokalu użytkowego, zwłaszcza, że dochód ten w roku 2006 znacznie zmalał w porównaniu do 2005 r., co wynika z załączonych deklaracji podatkowych PIT- 36 za te lata, a także do złożenia oświadczenia co do wydatkowania znacznych dochodów osiągniętych w 2005 r. z tytułu najmu. Za nieprawidłowe należy uznać próbę przerzucenia ciężaru pokrycia wpisów od skargi kasacyjnej na syna strony skarżącej. Obowiązek wzajemnej pomocy, o którym mowa w art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie powinien rozciągać się w tym konkretnym przypadku, aż tak daleko, tzn. do partycypowania w kosztach sądowych w sprawach podatkowych, zwłaszcza, że syn nie prowadzi ze stroną skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego. Należy podkreślić, że pomoc o jakiej mowa w art. 87 k.r. i o. jest już faktycznie realizowana, albowiem syn strony skarżącej udostępnił swoim rodzicom mieszkanie, pokrywając częściowo koszty związane z jego utrzymaniem. Sąd I instancji, oceniając ponownie wniosek strony skarżącej, powinien mieć również na uwadze fakt, że prowadzi ona w jednym czasie więcej spraw przed sądami administracyjnymi. Niewątpliwie koszty związane z ich prowadzeniem mają wpływ na sytuację majątkową skarżącego i z tej przyczyny powinny być one uwzględniane w toku badania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak sentencji.