II SA/Sz 86/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego S.-N. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2019 r.nr [...] [...] Prezydent Miasta S. odmówił wnioskodawczyni M. D. przyznania świadczenia wychowawczego dla O. D., w okresie 1.03.2019 do 30.09.2019. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i podał, że z akt sprawy wynika, iż rodzina wnioskodawcy składa się z trzech osób: wnioskodawczyni, syna O. i jej męża. Dochód wnioskodawcy w roku 2017 wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje miesięczną kwotę [...]zł. Powyższe oznacza, że rodzina nie spełnia ustawowego kryterium dochodowego kwalifikującego do przyznania świadczenia wychowawczego, które wynosi 800 zł. W odwołaniu od decyzji wnioskodawczyni zarzuciła organowi błędne wyliczenie dochodu rodziny polegające na wliczeniu dochodu jej męża, z którym nie mieszkają. Strona podkreśliła, że w aktach sprawy znajduje się jej oświadczenie, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego oraz że są w trakcie rozwodu, a dochody ojca dziecka nie mają żadnego udziału w dochodzie rodziny, za którą uważa siebie i syna. Wnioskodawczyni wskazała, że dokumentami potwierdzającymi fakt nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego są - ugoda sądowa z dnia 11.07.2005 r., w której W. D. zobowiązuje się do płacenia alimentów na dzieci - K. D. (250 zł), A. D. (250 zł) oraz O. D. (200 zł) oraz umowa najmu lokalu mieszkalnego, w którym strona zamieszkuje wspólnie z synem O. Strona przedkłada także akt notarialny sporządzony dnia 30.10.2017 r. ustanawiający pomiędzy małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) w związku z art. 2 pkt 1-4, pkt 14,16, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 3 i 4 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm.) oraz art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na syna O. D. na okres od 1.03.2019 r. do 30.09.2019 r. w wysokości [...] zł. miesięcznie. W ocenie organu odwoławczego stanowisko organu I instancji w tym zakresie nie było zasadne gdyż niewłaściwie odczytał pojęcie "rodziny" zawarte w art. 3 pkt 16 ustawy przyznając prymat formalnemu rozumieniu rodziny, nie uwzględniając rzeczywistej sytuacji wnioskodawczyni. Zdaniem Kolegium w definicji tego pojęcia ustawodawca posłużył się zwrotem "odpowiednio" wskazując na różnych członków rodziny. Odpowiednie stosowanie przepisu prawa nigdy nie nakazuje mechanicznego stosowania norm, o których mowa, ani nie zwalnia od obowiązku rozpatrzenia, w jakim sensie i zakresie oraz w jaki sposób należy je stosować w konkretnej sytuacji prawnej, tak aby były adekwatne do charakteru i rodzaju spraw. Gdyby intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do rodziny wszystkich wymienionych w art. 3 pkt 16 osób w przepisie tym nie umieszczono by słowa "odpowiednio". Z treści tego przepisu nie można wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. Ustawodawca zobowiązał organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio", najwyraźniej uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny a wyrokach z 14.02.2012 r" sygn. akt I OSK 1709/11, z 13.09.2017 r" sygn. akt I ÓSK 2955/16 i 10.01.2018 r" sygn. akt IOSK 2956/16 (CBOSA). Ustawodawca określając pojęcie rodziny jak i osoby samotnie wychowującej dziecko uwzględnia status prawny, aczkolwiek okoliczności faktyczne nie mogą być ignorowane i w każdej konkretnej sprawie winny podlegać szczegółowej i dogłębnej analizie organów. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu W. D. nie zamieszkuje wspólnie z Wnioskodawczynią i synem. Małżonkowie są w trakcie rozwodu i istnieje miedzy nim rozdzielność majątkowa małżeńska. Ojciec płaci na syna dobrowolne alimenty na podstawie zawartej ugody sądowej. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że ojca dziecka nie łączą z jego matką ani z ich dzieckiem żadne więzi gospodarcze, a zatem formalistyczne podejście do definicji rodziny zawartej w ustawie może prowadzić do nieakceptowanych rezultatów. Wnioskodawczyni wychowuje (de facto) samotnie dziecko. W ocenie organu odwoławczego błąd organu I instancji polegał na przyjęciu, że formalne pozostawanie przez skarżącą w związku małżeńskim zawsze i automatycznie (bez możliwości analizowania i uwzględniania wyjątkowych okoliczności konkretnej sprawy) skutkuje koniecznością uwzględnienia przy obliczaniu dochodu rodziny dochodu jej męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że dochód rodziny powinien być analizowany w odniesieniu do dwuosobowej rodziny i jak wynika z akt sprawy dochód dwuosobowej rodziny w 2017 r. wyniósł [...] zł, co miesięcznie stanowiło kwotę [...]zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - [...] zł. Zatem dochód ten nie przekracza kwoty ustawowego kryterium dochodowego ,jakim jest kwota 800,00 zł. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł Prokurator Rejonowy [...], który zarzucił zaskarżonej decyzji błędną wykładnię przepisu art.5 ust.3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (u.p.p.w.d.J w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( u.ś.r.j), który miał wpływ na wynik sprawy, polegający na nieprawidłowym przeliczeniu dochodu rodziny bez uwzględnienia świadczenia alimentacyjnego w kwocie [...]zł. na rzecz syna O. , skutkującej przyznaniem świadczenia wychowawczego, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Wobec tak postawionego zarzutu Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Prokurator powołał się na przepis art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (u.p.p.w.d.), obowiązujący w dniu orzekania w przedmiotowej sprawie, który przewidywał kryterium dochodowe przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko, osobom o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód na jednego członka rodziny nie przekraczał kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) do obliczenia wysokości dochodu, podawanego we wniosku o świadczenie 500+, wlicza się otrzymywane świadczenia w postaci alimentów na dziecko. Zdaniem Prokuratora o ile Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. słusznie nie uwzględniło dochodu ojca dziecka, to jednak błędnie nie wliczyło do dochodu matki, otrzymywanych na dziecko alimentów w kwocie [...]zł miesięcznie, w skali zaś roku kwoty [...]zł. Do dochodów matki w wysokości [...] zł należało doliczyć kwotę [...]zł tytułem uzyskach w ciągu 2017 roku alimentów, co stanowiłoby kwotę [...]zł. Miesięczny dochód wyniósłby [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł. Dochód ten przekracza kwotę ustawowego kryterium dochodowego tj. [...] zł. co sprawia, że strona nie kwalifikuje się do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie za okres od dnia 01.03.2019r. do dnia 30.09.2019 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Dokonując kontroli zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie. Istota sprawy sprowadza się w niniejszej sprawie jedynie do oceny, czy ustalając dochód rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (2017 r.), organy prawidłowo nie wliczył do tego dochodu otrzymywane przez stronę w 2017 r. alimenty na rzecz syna skarżącej w łącznej kwocie [...]zł. W ocenie Prokuratora wnoszącego skargę organ odwoławczy powinien zaliczyć do dochodu jej rodziny w roku bazowym alimenty należne w 2017 r. w wysokości po [...] zł. miesięcznie. Tutejszy Sąd podziela w tej kwestii stanowisko Prokuratora, że organ II instancji błędnie ustalił wysokość dochodu rodziny skarżącej w 2017 r., natomiast w zakresie ustalenia członków rodziny przychyla się do stanowiska Kolegium, że Wnioskodawczyni z synem stanowi rodzinę dwuosobową i nie należy wliczać do jej dochodu dochodów ojca dziecka. W myśl art. 5 ust. 3 w zw. z art. 4 ust. 2 obowiązujących w dacie złożenia wniosku przez M. D. o przyznanie świadczenia wychowawczego przepisów ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 2 dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a, gdzie zawarto regulacje odnoszące się do sposobu rozliczenia dochodu uzyskanego i utraconego. W kwestii dochodu i jego obliczania ustawa odsyła do przepisów ŚwRodzU (art. 2 pkt 1). Stosownie do art. 3 pkt 1 litera c) tiret 14 ŚwRodzU, za dochód uważa się, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci. Świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu głównie potrzeb bieżących, których wysokość może jest określana w wyroku sądu powszechnego, w ugodzie zawieranej przed tym sądem lub w drodze dobrowolnej umowy stron. Świadczenia alimentacyjne w swej istocie stanowią świadczenia cykliczne, wypłacane regularnie co miesiąc celem zaspokojenia bieżących potrzeb dzieci, kosztów ich utrzymania. Taki też charakter tych świadczeń należy mieć na uwadze, analizując treść art. 3 pkt lit. c) tiret 14 ŚwRodzU. Oznacza to, że w skład dochodu wchodzą alimenty na rzecz dzieci we wskazanym rozumieniu, otrzymywane w roku bazowym. Wobec tego do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 14 ŚwRodzU w związku z art. 2 pkt 1 ustawy, wlicza się uzyskane w danym roku kalendarzowym kwoty tytułem alimentów, będące wynikiem bieżącego regulowania zobowiązań alimentacyjnych, czy też skapitalizowanej formy wypłaty rat alimentacyjnych za bieżący (dany) rok. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21.07.2020 r. I OSK 3225/19. Jak wynika z akt administracyjnych w szczególności oświadczenia Wnioskodawczyni oraz protokołu Sądu Rejonowego w S. z dnia 11 lipca 2005 r. strona otrzymuje na syna O. alimenty po [...] zł. miesięcznie. Zatem przy ustalaniu dochodu kwota ta podlega zaliczeniu. Skoro dochód w rodzinie dwuosobowej wyniósł w roku kalendarzowym [...] zł. to powiększony o sumę rocznych alimentów w tym samym roku stanowi kwotę [...]zł., co miesięcznie daje kwotę [...]zł. zaś w przeliczeniu na osobę [...] zł. Nawet nieznaczne, wręcz symboliczne, przekroczenie ustawowego progu dochodowego pozbawia osoby zainteresowane świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Przyjęte kryterium stanowi celowe i przemyślane rozwiązanie legislacyjne. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie przewiduje też możliwości zastosowania poprzez analogię rozwiązań przewidzianych w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym tzw. "zasady złotówka za złotówkę". W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a P.p.s.a. należało orzec jak w wyroku.