III OZ 511/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 481/24 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze sprzeciwu R. M. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 marca 2024 r., nr SKO.461.19.2023 w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 481/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, sprawy ze sprzeciwu R. M. (dale także jako: "skarżący") od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej także jako: "SKO w Słupsku", "SKO", "Kolegium") z dnia 21 marca 2024 r., nr SKO.461.19.2023 w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia: oddalił sprzeciw. Odpis sentencji wyroku z dnia 26 czerwca 2024 r. został doręczony zawodowego pełnomocnikowi skarżącego w dniu 3 lipca 2024 r. (k. 36). Wnioskiem z dnia 5 września 2024 r. (data prezentaty WSA, nadane na placówce pocztowej – 30 sierpnia 2024 r.), reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2024 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II SA/Gd 481/24, jednocześnie składając wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku oraz doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem na adres pełnomocnika skarżącego. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazano, że niniejsza sprawa w ramach kancelarii pełnomocnika skarżącego była prowadzona przez radcę prawnego A. M., która pracuje w trybie zdalnym. Z uwagi na pracę zdalną wszelka korespondencja pomiędzy A. M. a pozostałymi członkami zespołu kancelarii pełnomocnika skarżącego odbywa się drogą mailową. Pełnomocnik skarżącego podniosła, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez winy skarżącego oraz jego pełnomocnika. Zaznaczono, że z uwagi na znaczną ilość spraw prowadzonych przez kancelarię do każdej sprawy przydzielona jest jedna osoba odpowiedzialna za przestrzeganie terminów, sporządzanie pism, kontakt z klientami, organami administracji, sądami itp. W niniejszej sprawie tą osobą była A. M., która od ponad 3 lat pracuje wyłącznie zdalnie i o doręczanych pismach dowiaduje się drogą mailową. Podkreślono, że taki sposób organizacji pracy dotychczas funkcjonował bez zarzutu, ponieważ wszystkie osoby zatrudnione w kancelarii dochowują w swojej pracy najwyższej staranności. Okazało się jednak, że z przyczyn technicznych, niezawinionych przez nikogo, do A. M. nie dotarła wiadomość mailowa zawierająca skan odpisu wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Jednocześnie A. M. nie miała innej możliwości dowiedzenia się o doręczeniu tego wyroku. Wskazano, że skany poczty przychodzącej są wprawdzie umieszczane na serwerze kancelarii, jednak aby A. M. miała szansę dowiedzieć się o doręczeniu wyroku, musiałaby codziennie przeglądać foldery spraw poszczególnych klientów, których sprawy prowadzi. Natomiast skoro dotychczas brak było sygnałów dotyczących wadliwego działania poczty mailowej kancelarii, to niedorzeczne byłoby twierdzenie, że zachowanie należytej staranności wymagało od A. M. codziennego przeglądania folderów spraw wszystkich klientów na wypadek, gdyby okazało się, że nie doszedł do niej któryś z e-maili zawierających skan korespondencji przychodzącej. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 481/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne związane z uchybieniem terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie budzą wątpliwości. Sporna jest natomiast ocena, czy na stronie wnoszącej o przywrócenie terminu spoczywa wina za niedokonanie tej czynności w wymaganym terminie. Sąd przyjął przy tym, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 28 sierpnia 2024 r., w tym bowiem dniu pełnomocnik skarżącego, przeglądając Centralną Bazę Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dowiedziała się o wydaniu wyroku. Dalej, w przedmiotowej sprawie jako okoliczność, która spowodowała uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku pełnomocnik skarżącego wskazała na przyczyny techniczne zaistniałe w kancelarii, z powodu których do A. M. nie dotarła wiadomość mailowa zawierająca skan odpisu wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Oceniając przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności mające świadczyć o braku winy skarżącego w jego uchybieniu w pierwszej kolejności należy zauważyć, że jest on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego), zaś w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w uchybieniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA/Gd 1676/99). Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (zob. postanowienie NSA z 26 września 2023 r. sygn. akt III FZ 394/23). Pełnomocnik ma obowiązek działania na korzyść osoby, którą reprezentuje. To strona ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika, toteż działania lub brak działania po stronie pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika (zob. wyroki NSA: z 16 stycznia 2)15 r. sygn. akt II OSK 3031/13 i z 2 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 2677/13). Oceniając natomiast argumentację, w której wskazywano na przyczyny techniczne zaistniałe w kancelarii, należy podkreślić, że pełnomocnik odpowiada za swoich współpracowników i ponosi ryzyko związane z ich działaniami, również w zakresie odbioru korespondencji urzędowej. Pełnomocnik ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu zleconych mu spraw. Tym samym, za zaniedbania tych pracowników odpowiedzialność ponosi sam pełnomocnik (zob. postanowienie NSA z 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GSK 1486/11). W judykaturze podkreśla się również, że od podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą (a takim podmiotem niewątpliwie jest kancelaria radców prawnych, czy kancelaria adwokacka) trzeba wymagać szczególnej staranności w dbaniu o prowadzone sprawy, także w zakresie dotyczącym terminowości korespondencji (zob. wyrok WSA w Warszawie z 23 czerwca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 2571/22). Obowiązkiem przedsiębiorcy jest zatem takie zorganizowanie odbioru pism, aby przekazywana korespondencja docierała do niego, tak aby z należytą starannością, dbając o interesy prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa (w tym interesy klientów), mógł on dokonać czynności procesowych w terminie. Należy zauważyć, że we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego przyznała, że skany poczty przychodzącej są umieszczane na serwerze kancelarii, jednak aby A. M. miała szansę dowiedzieć się o doręczeniu wyroku, musiałaby codziennie przeglądać foldery spraw poszczególnych klientów, których sprawy prowadzi. We wniosku przyznano również, że przeglądając te foldery natrafiono na sporządzony w dniu 3 lipca 2024 r. skan odpisu wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Tym samym, pełnomocnik skarżącego sama przyznała, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie upłynął z powodu niewłaściwej organizacji pracy w kancelarii. Podsumowując należy wskazać, że nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (zob. postanowienie NSA z 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 414/14). Należy podkreślić, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 223/14). Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wywiódł skarżący zaskarżając je w całości i zarzucając orzeczeniu naruszenie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez błędne stwierdzenie, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 481/24, nastąpiło z winy pełnomocnika skarżącego. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 481/24. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, tym samym podlegało oddaleniu. W myśl art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, przy czym zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. (art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a.). Zaznaczyć także należy, że z uwagi na treść art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, na podstawie podniesionych w nim okoliczności faktycznych ocenia, czy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie uzasadnienie wniosku i ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z: 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972/7-8/144, 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ.). Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć i przezwyciężyć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Innymi słowy, chodzi wyłącznie o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie podwyższone jest kryterium staranności, ponieważ profesjonalny pełnomocnik posiada stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy (por. np. postanowienie z 28 lutego 2017, I OZ 476/17, CBOSA). W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od pełnomocnika maksimum staranności. Profesjonalny pełnomocnik, dochowując należytej staranności, powinien był trzymać pieczę nad przedmiotową sprawą, jednak tego obowiązku nie dopełnił. Pełnomocnik skarżącego podniósł argument, że do niezachowania terminu doszło z przyczyn technicznych, bowiem pracownik kancelarii nie otrzymał wiadomości e-mail zawierającej skan odpisu wyroku wydanego w niniejszej sprawie, jednocześnie wskazując, że pracownik nie miał innej możliwości dowiedzenia się o doręczeniu tego wyroku, ale dalej pisząc, że aby pracownik miał szans dowiedzieć się o doręczeniu wyroku to musiałby codziennie przeglądać foldery spraw poszczególnych klientów, których sprawy prowadzi. Nie ulega wątpliwości, że błąd pracownika obciąża jego pracodawcę, w tym wypadku zawodowego pełnomocnika skarżącego. W konsekwencji pełnomocnik nie zachował należytej staranności w niniejszej sprawie, bowiem jak sam wskazuje istniała możliwość powzięcia do wiadomości bez użycia skrzynki e-mail, że został doręczony odpis wyroku za pomocą folderu sprawy klienta (skarżącego), bowiem skany poczty przychodzącej są umieszczane na serwerze kancelarii. Zaakcentować raz jeszcze należy, że brak winy w uchybieniu terminu, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, powinien być oceniany z na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Kryteria te należy rygorystycznie interpretować w przypadku profesjonalnego pełnomocnika, zdającego sobie sprawę z istotności dokonywania czynności procesowych w zakreślonym terminie. O braku winy można mówić jedynie wtedy, gdy strona (lub jej pełnomocnik) nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku (patrz: postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2024 r., I FZ 259/24, CBOSA). Dalej, uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi nie towarzyszyły okoliczności wskazujące na brak winy po stronie pełnomocnika, lecz to, że pełnomocnik nie zabezpieczył w sposób dostateczny interesów skarżącego. Skoro natomiast nawet najlżejszy stopień winy wyłącza możliwość przywrócenia terminu, konkluzja sądu pierwszej instancji o niespełnieniu przesłanek z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. do zastosowania tej instytucji jest prawidłowa i zgodna z prawem (patrz: postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2024 r., I FZ 259/24, CBOSA). Dlatego należało uznać, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ustanowiona w art. 86 § 1 p.p.s.a., warunkująca przywrócenie uchybionego terminu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.