II C 19/26

<p>Sygn. akt II C 19/26</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W pozwie z 29 grudnia 2025 roku, skierowanym przeciwko <span class="anon-block">Z. P.</span>, Syndyk masy upadłości <span class="anon-block">(...)</span> Bank S.A. w upadłości wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej kwoty 154.638 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanej na podstawie nieważnej umowy kredytu. Nadto, powód wniósł o zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego ustalonych według norm prawem przepisanych.</p> <p> <em> <!-- --> (pozew k. 4-8)</em> </p> <p>W odpowiedzi na pozew, którego odpis został doręczony 10 lutego 2026 r., pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego ustalonych według norm prawem przepisanych. Nadto, pozwana podniosła zarzut potrącenia przysługującej jej względem powoda wierzytelności w kwotach 43.107,52 zł i 29.948,90 chf jako sumy nienależnych świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu z wierzytelnością dochodzoną przez powoda w kwocie 154.637,72 zł.</p> <p>W uzasadnieniu pozwana wskazała, iż w dniu 8 sierpnia 2023 r. złożyła Syndykowi oświadczenie o potrąceniu swojej wierzytelności w kwotach 43.107,52 zł i 29.948,90 chf z wierzytelnością upadłego w kwocie 154.637,72 zł, a 10 sierpnia 2023 r. dokonała zgłoszenia tej wierzytelności w toku prowadzonego postępowania upadłościowego. Pozwana wywodziła w związku z tym, że wierzytelność przeciwnika wygasła. Nadto, pozwana wskazała na wyrok TSUE w sprawie C-396/24 i wywodziła, że suma uiszczonych przez nią świadczeń przenosi wartość świadczenia Banku, a zatem powództwo winno podlegać oddaleniu.</p> <p> <em> <!-- --> (odpowiedź na pozew k. 56-59, wydruk epo k. 55)</em> </p> <p>Pismem z 1 kwietnia 2026 r. powód zaprzeczył skuteczności zarzutu potrącenia, a zatem wygaśnięcia jego wierzytelności, wskazując na dopuszczalność rozstrzygnięcia o potrąceniu kierowanego wobec syndyka jedynie w toku postępowania upadłościowego. Jednocześnie, powód nadmienił, iż pozwana zgłosiła swoją wierzytelność w pełnej wysokości, w oparciu o teorię dwóch kondykcji, a w wyroku TSUE w sprawie C-396/24 nie uznano sprzeczności teorii salda z dyrektywą konsumencką.</p> <p> <em> <!-- --> (pismo powoda k. 84-87)</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</strong> </p> <p> <span class="anon-block">(...)</span> S.A. z siedzibą w <span class="anon-block">T.</span> jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym <span class="anon-block">(...)</span> Bank S.A. z siedzibą w <span class="anon-block">E.</span>. W dniu 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie ogłosił upadłość <span class="anon-block">(...)</span> S.A.</p> <p> <em> <!-- -->(niesporne, eKRS, obwieszczenie k. 12)</em> </p> <p>Pozwana jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym <span class="anon-block">Ł. P.</span>.</p> <p> <em> <!-- -->(niesporne, kopie: odpisu aktu zgonu k. 67 i wypisu poświadczenia dziedziczenia k. 68)</em> </p> <p>W dniu 11 lipca 2007 roku <span class="anon-block">(...)</span> S.A. w <span class="anon-block">E.</span> oraz <span class="anon-block">Ł. P.</span> zawarli umowę kredytu hipotecznego nr <span class="anon-block">(...)</span> indeksowanego do CHF. Kwota kredytu wynosiła 154.637,72 zł.</p> <p> <em> <!-- -->(niesporne; umowa kredytu k. 13-18)</em> </p> <p>Kredyt został wypłacony kredytobiorcy w kwocie 154.637,72 zł.</p> <p> <em> <!-- -->(niesporne; potwierdzenie wypłaty wystawione przez Bank k. 62-66)</em> </p> <p>W sprawie z powództwa pozwanej przeciwko powodowi wyrokiem częściowym z 24 marca 2025 roku, sygn. akt I ACa 391/24, Sąd Apelacyjny w Łodzi ustalił nieważność ww. umowy kredytu. Postępowanie w zakresie roszczenia o zapłatę kwot 41.787,52 PLN i 29.925,92 CHF, sformułowanego jako całość świadczeń uiszczonych przez kredytobiorcę w wykonaniu umowy w oparciu o teorię dwóch kondycji, pozostaje zawieszone jako dotyczące masy upadłości. Pozew został wniesiony w dniu 6 września 2021 r., a doręczenie jego odpisu nastąpiło w dniu 21 września 2021 r. Wyroki w sprawie zapadł w okolicznościach, w których uznano, że umowa kredytu łącząca strony zawiera niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1))">art. 385^{<!-- -->1} k.c.</a>, a ich eliminacji prowadzi do upadku umowy w całości.</p> <p> <em> <!-- -->(niesporne; wyrok SA z uzasadnieniem k. 19-40)</em> </p> <p>W toku postępowania upadłościowego pozwana zgłosiła wierzytelność w dniu 10 sierpnia 2023 r. na kwotę 181.699,05 zł tytułem tylko należności głównej. Jednocześnie pozwana złożyła oświadczenie o potrąceniu.</p> <p> <em> <!-- -->(wydruk zgłoszenia k. 69-80)</em> </p> <p>Dokonując ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie, Sąd oparł się na powołanych dowodach z dokumentów, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron i nie budziły one wątpliwości Sądu co do rzetelności. Sąd na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 1 pkt. 2)">art. 235^{<!-- -->2} § 1 pkt 2 k.p.c.</a> pominął wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z przesłuchania pozwanej, uznając że jego przeprowadzenie nie wniosłoby nic do sprawy – teza dowodowa sformułowana przez powoda dotyczyła okoliczności niespornych, a wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały wyjaśnione.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Powództwo podlegało niemal w całości uwzględnieniu.</p> <p>W niniejszej sprawie powód dochodził od pozwanej zapłaty kwoty 154.638 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanej na podstawie nieważnej umowy kredytu.</p> <p>W niniejszej sprawie niesporne było, że strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem waluty szwajcarskiej i to, że na jej podstawie upadły bank wypłacił stronie pozwanej (jej poprzednikowi prawnemu) kapitał w łącznej kwocie 154.637,72 zł (potwierdzenie wypłaty wydane przez Bank). Prawomocnym wyrokiem sądowym ustalano nieważność wskazanej umowy kredytu łączącej strony, a zatem i łączącego strony stosunku prawnego. Tym samym, przedmiotem sporu nie było to, że wyżej opisana umowa kredytu stała się ostatecznie nieważna. Kwestia ta nie podlega zatem ponownemu badaniu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 365;art. 365 § 1)">art. 365 § 1 k.p.c.</a>).</p> <p>W związku z upadkiem umowy łączącej strony (na mocy prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi) zaktualizował się obowiązek wzajemnego rozliczenia w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405</a> w zw. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410)">art. 410 k.c.</a> tego, co strony świadczyły sobie nawzajem.</p> <p>W toku postępowania prowadzonego z powództwa pozwanej, przyjęła ona teorię dwóch kondykcji, a więc, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410;art. 410 § 1)">art. 410 § 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a>). Rozliczenie stron wg tej metody nie przeczy stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24 (<span class="anon-block">(...)</span>). W konsekwencji, omawiany wyrok wprowadza jedynie modyfikację teorii dwóch kondykcji i dotyczy sytuacji, gdy konsument pozostaje bierny w dochodzeniu roszczenia wobec Banku. W niniejszej sprawie pozwana dochodzi swego roszczenia o zapłatę w pełnej wysokości w innym procesie i efektywnie realizuje uprawnienia wynikające dla niej z dyrektywy konsumenckiej.</p> <p>W odpowiedzi na pozew pozwana podniosła zarzut potrącenia wzajemnych wierzytelności stron. Do potrącenia między wierzytelnością w stosunku do upadłego i taką wierzytelnością upadłego, która należy do masy upadłości, w sytuacji gdy, tak jak w niniejszej sprawie, obie wierzytelności powstały przed ogłoszeniem upadłości, a więc stan potrącalności istniał w dniu ogłoszenia upadłości, mają zastosowanie art. 93-96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawa upadłościowego, dalej jako pr.up.. Przepisy te wprowadzają dodatkowe, w stosunku do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 498;art. 499;art. 500;art. 501;art. 502;art. 503;art. 504;art. 505)">art. 498-505 k.c.</a>, przesłanki warunkujące złożenie oświadczenia o potrąceniu, modyfikujące kodeksowe potrącenie.</p> <p>Stosownie do treści art. 96 pr.up. wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności. Przepis ten określa termin końcowy do możliwości uzyskania uprzywilejowanego sposobu zaspokojenia wierzyciela upadłego - przez potrącenie - konkretnej zgłaszanej przez niego wierzytelności do masy upadłości.</p> <p>Relacja pomiędzy art. 93-96 pr.up. normującymi ustawowe potrącenie w postępowaniu upadłościowym a zasadami ogólnymi regulującymi potrącenie w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksie cywilnym</a> (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 498;art. 499;art. 500;art. 501;art. 502;art. 503;art. 504;art. 505)">art. 498-505 k.c.</a>) ma charakter komplementarny. Wyraża się ona tym, że do potrącenia w trakcie postępowania upadłościowego dochodzi na warunkach określonych w art. 93-96 pr.up., a w zakresie nie pozostającym w sprzeczności z tymi przepisami stosuje się normy kodeksowe. Jednocześnie przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 ()">prawa upadłościowego</a> mają zastosowanie wyłącznie do potrącenia między wierzytelnością w stosunku do upadłego i taką wierzytelnością upadłego, która należy do masy upadłości. W odniesieniu do innych wierzytelności do potrącenia ustawowego stosuje się wyłącznie przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 498;art. 499;art. 500;art. 501;art. 502;art. 503;art. 504;art. 505)">art. 498-505 k.c.</a> </p> <p>W niniejszej sprawie wierzytelności dochodzone pozwem, jak i wierzytelności przedstawione do potrącenia powstały przed ogłoszeniem upadłości <span class="anon-block">(...)</span> Banku, oceny skuteczności dokonanego przez pozwanych potrącenia należy dokonać na podstawie regulacji zawartych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 ()">prawie upadłościowym</a>. Przed ogłoszeniem upadłości nie doszło do umorzenie przez potrącenie wzajemnych wierzytelności stron.</p> <p>Z art. 96 pr.up. wynika, że wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności. Wskazać należy, że niespornie wierzytelności stron objęte potrąceniem powstały przed ogłoszeniem upadłości Banku. Przy tym, oświadczenie o potrąceniu zostało złożone najpóźniej z dniem zgłoszenia przez pozwaną wierzytelności na listę.</p> <p>Podstawowe znaczenie ma wobec tego ustalenie, czy art. 96 pr.up. dopuszcza zgłoszenie zarzutu potrącenia z pominięciem ustalonego w nim trybu. Innymi słowy, czy w czasie, gdy po upadłości z roszczeniem o zapłatę przysługującej mu wierzytelności występuje syndyk, wierzyciel może skutecznie podnieść zarzut potrącenia. Tutejszy Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2017 r. w sprawie V CSK 519/16, w którym wskazał, że przeciwko takiej możliwości przemawia przede wszystkim literalna wykładnia art. 96 pr.up. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że potrącenie może dotyczyć tylko wierzytelności zgłoszonej do masy upadłości, skoro termin na oświadczenie o potrąceniu został powiązany ze zgłoszeniem wierzytelności. Za takim rozumieniem art. 96 pr.up. przemawiają również ważne względy związane z postępowaniem upadłościowym. Z chwilą ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości służącą zaspokojeniu wszystkich jego wierzycieli (art. 61 pr.up.). Zaspokojenie następuje zaś w sposób określony przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 ()">prawa upadłościowego</a>. Wierzyciel upadłego może stać się uczestnikiem postępowania upadłościowego, ale wymaga to, w celu ustalenia przysługującej mu wierzytelności, zgłoszenie jej syndykowi w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości (art. 236 pr.up.) Potrącenie, prowadzi do umorzenia wierzytelności należnej masie upadłości, więc niewątpliwie jest sposobem zaspokojenia się z masy. Także zapewne z tego względu ustawodawca nakazuje, aby w postępowaniu upadłościowym, zarzut potrącenia zgłosić najpóźniej z chwilą zgłoszenia wierzytelności. Pozwala to na oszacowanie, jaka ostatecznie będzie wielkość masy upadłości, która służyć ma zaspokojeniu wszystkich wierzycieli biorących udział w postępowaniu upadłościowym. Możliwość umarzania wierzytelności wchodzących w skład masy upadłości, już w czasie jej trwania poza postępowaniem upadłościowym, byłaby niczym nieuzasadnionym uprzywilejowaniem jednego z wierzycieli. Z tych wszystkich względów brak podstaw prawnych do tego, aby wierzyciel mógł zgłosić skutecznie zarzut potrącenia w czasie, gdy trwa już postępowanie upadłościowe, w odrębnym postępowaniu, w którym syndyk dochodzi należnej masie wierzytelności. Uzyskałby w ten sposób zaspokojenie swojej wierzytelności poza postępowaniem upadłościowym, co prowadzi do niemającego podstawy prawnej uszczuplenia masy upadłości poza kontrolą, jaką sprawuje nad nią sędzia komisarz i sąd upadłościowy. Dopuszczenie do oceny wierzytelności przez sąd poza postępowaniem upadłościowym mogłoby także prowadzić do istnienia w obrocie dwóch różnych orzeczeń dotyczących ustalenia wierzytelności przysługującej względem upadłego.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał ponownie podniesiony zarzut potrącenia za bezskuteczny.</p> <p>Tym samym, Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 154.637,72 zł tytułem zwrotu kapitału kredytu w związku z nieważnością umowy, na podstawie której został on wypłacony. W pozostałej części, co do 28 groszy, powództwo podlegało oddaleniu jako niewykazane.</p> <p>O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej należności orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481)">art. 481 k.c.</a>, oznaczając termin początkowy biegu odsetek, zgodnie z żądaniem pozwu jako uzasadnionym, na dzień 11 lutego 2026 r., tj. od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanej odpisu pozwu.</p> <p>O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a>, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powód wygrał sprawę, oddalenie powództwa nastąpiło jedynie w nieznacznej części, co do 28 groszy. Pozwana, jako przegrywająca sprawę, winna jest zwrócić na rzecz powoda całość poniesionych przez niego w związku z udziałem w sprawie niezbędnych kosztów, wynoszących 13.166 zł, w tym opłatę sądową od pozwu w kwocie 7.732 zł, opłaty skarbowe od udzielonych pełnomocnictw w kwocie 34 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej w kwocie 5.400 zł. Wysokość wskazanego wynagrodzenia ustalono na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z 22 października 2015 r. (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 215). O odsetkach od kosztów procesu orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1(1))">art. 98 § 1^{<!-- -->1} k.p.c.</a> </p> </div>