II SA/Gl 1352/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi T. H. (H.) na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 11 lipca 2023 r. nr NWXIV.7581.6.14.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 4 maja 2023 r. Starosta [...], działając na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) odmówił skarżącemu T.H. wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Gminie S., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,3046 ha i działka nr [...] o powierzchni 0,1763 ha, objętej księgą wieczystą [...], stanowiącej własność Gminy S. W uzasadnieniu Starosta wyjaśnił, że Burmistrz Miasta S. przekazał mu do rozpatrzenia pismo skarżącego z 16 stycznia 2023 r. opatrzone tytułem "skarga", dotyczące usunięcia naruszenia prawa przy zbyciu opisanej wyżej wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto podał, że działki wskazane w piśmie skarżącego zostały w dniu 22 kwietnia 1970 r. nabyte przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Następnie zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia 9 maja 1997 r. stały się z mocy prawa własnością Gminy S. Uprawnienie do zwrotu nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. wygasa zaś, jeżeli od dnia, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku o jej zwrot. Dalej organ przypomniał, że decyzją z dnia 8 września 2006 r. Starosta [...] odmówił skarżącemu zwrotu wskazanych na wstępie działek. Zaś Wojewoda Śląski decyzją z dnia 22 grudnia 2006 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W odniesieniu zaś do kolejnego wniosku Starosta decyzją z dnia 27 maja 2013 r. umorzył postępowanie, zaś Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy (decyzja z dnia 9 lipca 2013 r.), a WSA w Gliwicach wyrokiem z 7 marca 2014 r. sygn. II SA/Gl 1441/13 oddalił skargę. Podobne rozstrzygnięcia zapadły w odniesieniu do ponownego wniosku skarżącego z dnia 10 maja 2014 r. (umorzenie postępowania przez organ I instancji Wojewoda utrzymał w mocy decyzją z dnia 28 maja 2015 r., a skarga na decyzję Wojewody została oddalona wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 666/15). Ponadto postanowieniem z dnia 4 maja 2016 r. Wojewoda Śląski odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej powyższą decyzją z dnia 28 maja 2015 r., a Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał to postanowienie w mocy. Wskazano jeszcze, że postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. Starosta odmówił wszczęcia postępowania z wniosku o zwrot wskazanych na wstępie działek nr [...] i [...], a postanowienie to Wojewoda utrzymał w mocy, zaś wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r. WSA w Gliwicach oddali skargę na postanowienie organu II instancji. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2021 r. Starosta [...] ponownie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wskazanych powyżej działek, a Wojewoda postanowieniem z dnia 25 czerwca 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W zażaleniu na powyższe postanowienie z dnia 4 maja 2023 r. skarżący wniósł o jego uchylenie i dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2023 r. Wojewoda Śląski utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W ocenie Wojewody organ I instancji prawidłowo stwierdził, że wniosek skarżącego o zwrot działek nr [...] i [...] dotyczy sprawy, w której wydane już zostało rozstrzygnięcie administracyjne. W sprawie zachodzi zatem tzw. powaga rzeczy osądzonej. Został to potwierdzone w wyrokach WSA w Gliwicach (z 7 marca 2014 r. sygn. II SA/Gl 1441/13 i z 4 grudnia 2015 sygn. II SA/Gl 666/15). Niezależnie od tego Wojewoda wskazał, że wniosek skarżącego został złożony po upływie terminu, który ostatecznie upłynął 7 lipca 2020 r. (art. 136 ust. 7 u.g.n. po uwzględnieniu zawieszenia biegu terminu na podstawie art. 15zzr ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19). W skardze na postanowienie Wojewody skarżący domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Starostę [...]. Wskazuje, że Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nie w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lecz w sprawie dotyczącej naruszenia prawa przez Burmistrza Miasta S. przy zbyciu nieruchomości. W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in. że rezygnując w 1993 r. z użytkowania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, na której cel zrealizowano, Gmina S. nie dopełniła obowiązku poinformowania byłego właściciela nieruchomości zgodnie z art. 28 § 4 w związku z art. 74 § 1 u.g.n. o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia i o możliwości jej zwrotu byłemu właścicielowi, przekazując ją K. w dzierżawę w celu prowadzenia działalności gospodarczej tj. [...] i parkingu samochodowego. Do skargi załączono m.in. kopię umowy dzierżawy z dnia 15 września 2021 r. oraz kopię protokołu z rozprawy administracyjnej z dnia 8 maja 2006 r. w sprawie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości . W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżony postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew stanowisku jakie skarżący przedstawił w skardze na postanowienie Wojewody Śląskiego, pismo skarżącego z dnia 16 stycznia 2023 r. zawiera żądanie zwrotu, co obligowało organ do oceny dopuszczalności wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. Choć pismo to zostało opatrzone tytułem "skarga", a na jego wstępie wskazano, że "dotyczy usunięcia naruszenia prawa przy zbyciu nieruchomości wywłaszczonej" tj. działek nr [...] i [...], to w jego treści skarżący wyraźnie żąda od Starosty sporządzenia wniosku do Sądu Rejonowego "o przywrócenie prawa własności na nieruchomości wywłaszczonej tj. jej zwrot byłemu właścicielowi nieruchomości wywłaszczonej umową notarialną, sporządzoną w trybie art 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 r.". Ponadto skarżący w treści pisma z 16 stycznia 2023 r. (na str. 1) przywołuje wyrok SN z 5 października 2001 r. oraz wyrok WSA z 16 stycznia 2001 r., wskazując, że zaprzeczają one stanowisku Burmistrza M. S., wedle którego jeżeli na nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia, to wygasa prawo byłego właściciela do żądania jego zwrotu. Dalej zaś skarżący akcentuje, że zwrot nieruchomości powinien nastąpić również wtedy, gdy inwestycję zrealizowano. Z tych względów obowiązkiem Starosty, jako organu, do którego przekazano powyższe pismo skarżącego, było najpierw rozważanie, czy może w ogóle prowadzić postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu wskazanych na wstępie wywłaszczonych nieruchomości. Okoliczność, że skarżący podważa jednocześnie legalność "zbycia nieruchomości wywłaszczonej", w tym wskazuje na brak zawiadomienia dotychczasowego właściciela oraz oczekuje od wskazanych imiennie pracowników organu podjęcia czynności procesowych przed Sądem Rejonowym nie zwalniało Starosty ze wskazanego wyżej obowiązku rozstrzygnięcia o dopuszczalności prowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego. Dodatkowo zauważyć należy, że na wstępie zażalenia skierowanego do Wojewody skarżący kwestionując odmowę wszczęcia postępowanie wniósł "o jej uchylenie i zobowiązanie Starosty do jej zwrotu zgodnie z pismem – skargą z 16.1.br która równocześnie jest wnioskiem o zwrot nieruchomości.". Dlatego prawidłowo Wojewoda przyjął, że skarżący domaga się przywrócenia prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i [...]. Stąd przeprowadził postępowanie w celu ustalenia, czy w sprawie zachodzą wskazane przez organ I instancji przeszkody do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przechodząc do oceny przedstawionych przez Wojewodę powodów mających przemawiać za odmową wszczęcia postępowania wskazać należy, że zgodnie z art. 61a § 1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317). W kontekście przedstawionych tutaj rozważań stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przeszkody do wszczęcia postępowania, co czyni utrzymaną przez organ odwoławczy odmowę wszczęcia postępowania prawidłową. Organ I instancji w uzasadnieniu utrzymanego przez Wojewodę postanowienia przedstawił w porządku chronologicznym postępowania, w których skarżący domagał się już poprzednio wydania decyzji administracyjnej orzekającej zwrot na jego rzecz nieruchomości składającej się z działek nr [...] i [...]. Fakt, iż postępowania te toczyły się oraz okoliczność zakończenia ich wskazanymi przez organ I instancji decyzjami nie stanowi przedmiotu sporu, a dodatkowo treść rozstrzygnięć administracyjnych w sprawach, które zostały poddane kontroli tutejszego Sąd jest z urzędu znana składowi orzekającemu w niniejszej sprawie. W związku z tym stwierdzić należy, że wskazane w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji rozstrzygnięcia organów administracji, w ramach których najpierw ostatecznie przesądzono o odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości, a następnie, w których - wobec kolejnych wniosków skarżącego - m.in. odmawiano skarżącemu wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu wskazanych na wstępie nieruchomości, stanowią obecnie przeszkodę do wszczęcia postępowania w tym samym przedmiocie. Niezależnie od tego zgodzić się należy z Wojewodą, że przeszkodą do wszczęcia postępowania było także to, że wniosek skarżącego został złożony po upływie oznaczonego przez Wojewodę terminu. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 61a § 1, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., art. 136 ust. 3 u.g.n., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym uzasadniały przepisy art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a. W świetle tych przepisów Sąd nie był w żaden sposób związany wnioskiem skarżącego, który domagał się rozpoznania sprawy na rozprawie.