III FZ 465/24

SENTENCJA Dnia 11 grudnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik po rozpoznaniu w 11 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SPP/Kr 76/23 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. B. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie w przedmiocie inne postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 17.04.2024 r. o sygn. I SPP/Kr 76/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - w sprawie ze skargi D. B. (dalej: skarżący) w punkcie pierwszym zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, a w punkcie 2 oddalił wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Pismem z dnia 23.03.2023 r. (data prezentaty) skarżący na etapie rozpoznania sprzeciwu na postanowienie do sygn. I SPP/Kr 60/22 wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. W oświadczeniu majątkowym podał, że urodził się w 1976 r., samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, pobiera zasiłek w kwocie 1187 zł miesięcznie, ma oszczędności 67 zł, jego koszty to: wyżywienie 600-700 zł, odzież 100 zł, internet 45 zł, transport 50 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym postanowieniu uznał, opierając się na zasadzie partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania, że skarżący zasługuje na zwolnienie częściowe, tj. od kosztów postępowania, a nie od ustanowienia pełnomocnika. Skarżący posiada stały miesięczny dochód, a przy tym nie mając nikogo na utrzymaniu nie ponosi też nadzwyczajnych kosztów. Zwolnienie od kosztów pieniężnych obejmujących ewentualne opłaty sądowe, może być zatem symboliczną formą zwolnienia od koszów, skoro uzyskiwany dochód nie jest wysoki. Natomiast z racji niezaawansowanego wieku skarżącego, uzyskiwania stałych dochodów z zasiłku, WSA w Krakowie stwierdził, że posiada on nadal możliwość osiągania dodatkowych dochodów, na co wskazuje także analiza dochodów w 2021 r. Stąd niezasadnym byłoby zdaniem Sądu pierwszej instancji obciążenie Skarbu Państwa kosztami pełnomocnika z urzędu. Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie, zaskarżając jego punkt drugi. W jego ocenie nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej ze względu na brak oszczędności i niewystarczające środki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Krakowie, który w zaskarżonym postanowieniu uznał, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wnioskowane prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, a strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Prawidłowo WSA w Krakowie uznał, opierając się na zasadzie partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania, że skarżący zasługuje na zwolnienie częściowe, tj. od kosztów postępowania, a nie na ustanowienie pełnomocnika. Właściwie uwypuklono, że posiada on stały miesięczny dochód, a przy tym nie mając nikogo na utrzymaniu nie ponosi też, jak wykazał w złożonym oświadczeniu, nadzwyczajnych kosztów, m.in. nie płaci za wynajem mieszkania. Z racji niezaawansowanego wieku wnioskodawcy, uzyskiwania stałych dochodów, posiada on nadal możliwość osiągania dodatkowych dochodów. Dlatego niezasadnym byłoby obciążenie Skarbu Państwa kosztami pełnomocnika z urzędu. Taka forma dofinansowania strony z budżetu państwa, powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, co w niniejszej sprawie nie występuje. W konsekwencji zasadnie WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.