I GZ 356/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2221/22 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie asesor WSA J. Ż. w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lipca 2022 r. nr DKO-VI.5811.3.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu stypendium postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 lipca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 2221/22, oddalił wniosek o wyłączenie asesor WSA J.Ż w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lipca 2022 r. nr DKO-VI.5811.3.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu stypendium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności wzbudzające wątpliwości co do bezstronności asesora sądowego objętego żądaniem wyłączenia. Fakt, iż skarżący nie zgadza się, aby jego sprawę rozpoznawał asesor sądowy, tylko z tego powodu, że może być w przyszłości oceniony przez Krajową Radę Sądownictwa, nie może stanowić podstawy wyłączenia asesora od orzekania. Dodatkowo wskazać trzeba, że z treści oświadczenia złożonego przez asesor J. Ż. wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności czy to określone w art. 18 czy też art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), które dawałyby podstawy do wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. M. D. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 24 § 1 p.p.s.a. przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia asesora sądowego, protokolanta, referendarza sądowego oraz prokuratora. Stosownie do treści przepisu art. 18 p.p.s.a sędzia jest wyłączony w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 61/08, z 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12). W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Zasadność wniosku o wyłączenie asesora zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez asesora. Przy czym stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Uprawdopodobnienie oznacza natomiast uwiarygodnienie okoliczności przemawiających za koniecznością odsunięcia asesora od rozpatrywania konkretnej sprawy. Z uwagi na to, że wyłączenie asesora nie ma charakteru automatycznego, tylko wyjątkowy, wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem asesora, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania asesora. Należy w tym miejscu zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, iż niezadowolenie strony, odnoszące się do sposobu prowadzenia sprawy sądowej, nie stanowi automatycznie podstawy do wyłączenia sędziego orzekającego w takiej sprawie, a także innej, w której strona bierze udział. Do wyłączenia asesora nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie wnioskodawcy, że asesor, o którego wyłączenie zawnioskowano, działa niewłaściwie. Na niedopuszczalność wykładni art. 19 p.p.s.a., która skutkowałaby wyłączeniem sędziego w oparciu o przesłanki inne, niż wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie sądowo administracyjnej zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18. Uzasadniając wniosek skarżący stwierdził, że w stosunku do asesor J. Ż. istnieją uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności, które wynikają z faktu, że w niedalekiej perspektywie będzie opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa, na czele którego zasiada wieloletnia przyjaciółka Ministra Sprawiedliwości, a więc organ, którego decyzję strona zaskarżyła. Zgodzić należy się z WSA w Warszawie, że w chwili obecnej nie można mówić również o "fakcie", że asesor J.Ż. będzie w niedalekiej perspektywie czasowej ocenia przez Krajową Radę Sądownictwa, której Przewodnicząca jest wieloletnią przyjaciółką Ministra Sprawiedliwości. Argumentacja, na której opera swój wniosek skarżący odnosi się, do okoliczności przyszłych i hipotetycznych, które mogą ale nie muszą zaistnieć. Asesor sądowy w sądzie administracyjnym jest powoływany na pięć lat i może wnioskować o przekształcenie etatu na sędziowski po upływie trzech lat od powołania bądź ubiegać się o stanowisko sędziego w konkursie jeżeli pracował co najmniej dwa lata w charakterze asesora sądowego w wojewódzkim sądzie administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Warszawie zgodnie z którym aktualnie nie można przewidzieć jakie decyzje zawodowe podejmie asesor J. Ż. i czy będzie ubiegała się o stanowisko sędziego, czy to w drodze konkursu czy przekształcenia etatu. Asesor J. Ż. została powołana przez Prezydenta RP na stanowisko asesora sądowego w dniu 6 czerwca 2022 r., zatem na takie decyzje ma jeszcze co najmniej rok (w przypadku trybu konkursowego o ile oczywiście konkurs na stanowisko sędziego zostanie ogłoszony) bądź dwa lata (przy trybie przekształceniowym). Tym samym ewentualna ocena jej kandydatury na stanowisko sędziego nastąpi najwcześniej za rok. O ile w ogóle będzie miała miejsce. Nie sposób również przewidzieć obsady stanowisk Ministra Sprawiedliwości i Przewodniczącego KRS w tak długiej perspektywie czasu. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie asesor WSA J. Ż. złożyła oświadczenie (k.33), w którym stwierdziła, że nie zachodzą okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadniane wątpliwości co do jej bezstronności w tej sprawie, wymienione w art. 18 p.p.s.a. ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwość co do jej bezstronności dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy, o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a.. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek o wyłączenie w/w asesor WSA nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez tego asesora oświadczenia. Jest on wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy nie znajdującym żadnego uzasadnienia. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia asesor WSA J. Ż. od orzekania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.