II OZ 906/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2024 r., sygn. akt VII SAB/Wa 205/23 o umorzeniu postępowania zażaleniowego w sprawie ze skargi T. Z. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie znak: DLI-IX.7620.3.2023.SC postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE T. Z. (dalej jako Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie znak: DLI-IX.7620.3.2023.SC. Skarga ta nie została opłacona. Złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec nie złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF w terminie do tego przewidzianym na wezwanie Przewodniczącego Wydziału VII WSA w Warszawie starszy referendarza sądowy zarządzeniem z 12 marca 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 286/23 pozostawił wniosek skarżącego o prawo pomocy bez rozpoznania. Zarządzeniem z 18 czerwca 2024 r. Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej P.p.s.a.) oraz § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535, dalej jako rozporządzenie) wezwał Skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie powyższe przesłano na adres skarżącego 4 lipca 2024 r. a doręczono 18 lipca 2024 r. (zpo k. 87 akt). W piśmie z 18 lipca 2024 r. skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie wniósł zażalenie domagając się jego uchylenia. Ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Postanowieniem z 2 października 2024 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie sygn. akt VII SPP/Wa 563/24 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 30 października 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę skarżącego jako niedopuszczalną (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.) bowiem ponaglenie warunkujące wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania nie została złożona do organu przed wniesieniem skargi do sądu. Postanowieniem z 30 października 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 195 § 3 P.p.s.a. umorzył postępowanie zażaleniowe dotyczące zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VII z 18 czerwca 2024 r. wzywającego skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd ten uznał powyższe postępowanie zażaleniowe za bezprzedmiotowe albowiem skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym w związku z czym na skarżącym nie ciąży już obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości. Pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: • art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych przez niewłaściwe zastosowanie polegając na umorzeniu postępowania zażaleniowego, w sytuacji gdy zażalenie było zasadne, • art. 135 P.p.s.a. przez umorzenie postępowania zażaleniowego, podczas gdy należało uchylić zaskarżone zarządzenie i umorzyć postępowanie wobec I instancji wobec przyznania prawa pomocy skarżącemu, Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości i umorzenie postępowania I instancji, zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, która nie została opłacona w całości ani w części. W uzasadnieniu wskazano, ze Sąd umorzył postępowanie zażaleniowe ale nadal obowiązuje zarządzenie wzywające skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego. Umorzenie postępowania, zdaniem skarżącego, nie załatwia sprawy albowiem może naruszać to interesy skarżącego przy rozpatrywaniu ewentualnej skargi kasacyjnej w przedmiocie odrzucenia skargi. Prawidłowe rozstrzygnięcie powinno niewątpliwie wskazywać czy skarga miała brak w postaci braku opłaty czy też nie ma takiego braku z powodu przyznania prawa pomocy. Wskazano, że zażalenie było zasadne w chwili jego wniesienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd rozpoznając zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu od skargi bada czy w sprawie z wniesionej skargi strona postępowania zgodnie z przepisami powinna była uiścić wpis sądowy i czy powinna to zrobić w takiej wysokości jak wskazał to Przewodniczący Wydziału w skierowanym do niej wezwaniu. Oceniając, na skutek wniesionego zażalenia, legalność zaskarżonego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, NSA sprawdza jedynie czy istniał obowiązek uiszczenia przez skarżącego wpisu i w jakiej wysokości. Zatem postępowanie zażaleniowe potwierdza, czy istniał lub nie istniał obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w chwili wystosowania wezwania o wpis i czy wpis powinien być w wysokości wskazanej w wezwaniu. Mając powyższe na uwadze w okolicznościach niniejszej sprawy NSA stwierdza, że w chwili sporządzenia wezwania do uiszczenia wpisu 18 czerwca 2024 r. obowiązek uiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi istniał i jego wysokość określona w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału na kwotę 100 zł była prawidłowa. Obowiązek ten istniał również 18 lipca 2024 r. kiedy wniesiono zażalenie w celu weryfikacji zarządzenia Przewodniczącego Wydziału. Jednak do czasu przekazania zażalenia przez WSA w Warszawie do NSA w celu jego rozpatrzenia wystąpiły istotne dla sprawy okoliczności w postaci przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go z kosztów sądowych (Postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z 2 października 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 563/24). W związku z tym WSA w Warszawie przed przekazaniem zażalenia do NSA mógł ocenić czy status zażalenia nie uległ zmianie i czy nie stało się ono oczywiście uzasadnione bądź nie stało się ono bezprzedmiotowe. Na taką możliwość wskazuje treść art. 195 § 2 i § 3 P.p.s.a. Nie można przyjąć, że zaskarżone zarządzenie Przewodniczącego Wydziału było w chwili jego wydania wadliwe a w konsekwencji Sąd nie uwzględnił zażalenia jednak wobec udzielenia skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy mógł uznać, że kwestia opłaty od skargi w niniejszej sprawie stała się nieaktualna. Skoro ustawodawca zwolnił osoby, którym przyznano prawo pomocy od obowiązku uiszczenia kosztów sadowych w art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a., to taką okoliczność należy brać pod uwagę z urzędu i jej skutki odnosić do toku toczącego się postępowania sądowego. Tak też uczynił Sąd I instancji, który dokonał autokontroli przebiegu postępowania i uznał, że skoro skarżący korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych, to rozstrzyganie przez NSA o legalności zarządzenia o wpisie czego domagano się w zażaleniu było bezprzedmiotowe. Nie ulega wątpliwości, że strona zwolniona z kosztów sądowych nie musi ich ponosić zatem orzekanie na skutek zażalenia odnośnie do legalności wezwania w przedmiocie ich ponoszenia staje się bezprzedmiotowe. Okoliczności procesowe zaistniałe w sprawie doprowadziły do tego, że rozpatrywanie zażalenia było pozbawione podstaw. Sąd I instancji mając na uwadze zasadę ekonomiki procesowej nie przekazywał zażalenia do rozpoznania NSA albowiem oczywistym stało się, że aktualnie skarżący kosztów sądowych nie musi już ponosić. Zażalenie stało się zatem bezprzedmiotowe bo nie występuje obecnie obowiązek uiszczenia wpisu, który na etapie wezwania i w chwili wnoszenia zażalenia występował. Skoro odpadła podstawa do wzywania skarżącego do wpisu sądowego od skargi to tym bardziej odpadła podstawa do wypowiadania się przez NSA o legalności wezwania do wpisu, co uzasadniało umorzenie postępowania zażaleniowego jako bezprzedmiotowego na zasadzie art. 195 § 3 P.p.s.a. W związku z powyższym nie doszło do naruszenia art. 1 § 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych. Sąd nie dokonał kontroli zarządzenia Przewodniczącego Wydziału bowiem w okolicznościach sprawy taka ocena okazała się zbędna i bezprzedmiotowa. Nie naruszono art. 135 P.p.s.a. bowiem oceniając zażalenie Sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności, których dotyczy skarga a jedynie uznał, że postępowanie zażaleniowe było bezprzedmiotowe i umorzył postępowanie w tym zakresie, prawidłowo uzasadniając swoje stanowisko przyznaniem skarżącemu prawa pomocy przed przekazaniem zażalenia na zarządzenia Przewodniczącego o wezwaniu do wpisu do oceny NSA. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.